اصطلاح بخشيدن از كيسه خليفه، مصداق تمام بريز و بپاشهايي بود كه در سالهاي گذشته به اسم مراسم افطاري در برخي ادارات دولتي برپا ميشد و در پارادوكسي پر رنگ با اصالت ماه مبارك رمضان و سنت حسنه افطار آن به جاي ايتام و مستمندان تنها پذيراي مديران و خانواده متمكن آنها ميشد؛ حداقل در حوزه فرهنگ ميتوان گفت كه اين سفرههاي رنگارنگ كه با پول بيتالمال پهن ميشدند، ديگر جمع شدهاند و بنا به خواسته وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي معاونتها و سازمانهاي تابعه وزارتخانه تحت امرش دستور دارند كه از برگزاري مراسم افطاري در ماه رمضان آن هم از محل اعتبارات دولتي خودداري كنند.
دادن افطار به خصوص به افراد نيازمند يكي از بهترين سنتهاي اسلامي است. اين سنت پسنديده در سالهاي اخير از درون خانهها و مراسم افطاري ساده به سطح ادارات و سازمانهاي دولتي آمد. افطاري يكي از رسومات ديني مسلمانان است و انتشار چنين آيين ديني در سطح ادارات دولتي كشور هم در نگاه اول شكلي ديني داشت اما در شرايطي كه كشور زير بار تحريمهاي اقتصادي با كاهش بودجه در بخشهاي مختلف مواجه بود، افراط و تفريط و تجملگرايي در برگزاري افطاريهاي دولتي آن هم با هزينه كردن از بودجه دولت و بيتالمال اصالت اين قبيل افطاريها را به خصوص نزد مردم زير سؤال برد. از يك سو دولتمردان مدام از جهاد اقتصادي و اقتصاد مقاومتي در روزهاي سخت تحريمها سخن ميگفتند و در سوي ديگر مردم با ديدن اين اسرافها از خود ميپرسيدند كه چرا دولتمردان و بسياري از مديران دولتي ادارات و سازمانها، اقتصاد مقاومتي را از ادارات و سازمانهاي تابعه خود آغاز نميكنند. اين موضوع هر چند كمتر مورد توجه رسانهها قرار ميگرفت اما ميتوانست منجر به شكلگيري تبعات منفي در جامعهاي شود كه اقشار محروم و مستحقترين افراد آن براي بهرهوري از اين امكانات و بودجههاي دولتي، حلقه تبعيض را به دور گردن خود احساس ميكردند.
سازمانهاي مختلف دولتي در سالهاي گذشته ميتوانستند به جاي مديران خود و ساير سازمانها نظير چنين مراسم افطاري را براي قشر محروم و بيبضاعت جامعه برگزار كنند اما عموماً اين هزينهها با اعتبارات دولتي تنها براي مديران و كارمندان اين سازمانها خرج ميشد. ممكن است كه در ايام ماه مبارك رمضان همچنان شاهد چنين افطاريهاي تجملاتي در سطح برخي ادارات و سازمانهاي دولتي باشيم اما ديگر ميتوان اطمينان كسب كرد كه با دستور وزير ارشاد بخش اعظمي از اين هزينهكردها آن هم از جيب بيتالمال در فضاي فرهنگي كشور رخ نخواهد داد.
با اين حال دستور وزير ارشاد به معناي برچيده شدن سنت حسنه افطار در ادارات دولتي نيست. به نظر ميرسد كه براي برگزاري يك مراسم افطاري خوب، آبرومند و توجيهپذير هنوز هم راههاي زيادي پيش پاي مديران سازمانها و ادارات دولتي باشد؛ راههايي كه از طريق آنها اجر و ثواب معنوي اين قبيل مراسم را نيز ميتوان تضمين كرد. ماه رمضان ماه قناعت، خويشتنداري و همذاتپنداري با اقشار محروم و تمرين سادهزيستي است. هميشه براي رسيدن به يك مراسم خوب و آبرومندانه افطاري نياز به تمسك به تجملات نيست. بيتالمال به مردم تعلق دارد و اگر مدير دولتي و سازماني ميخواهد از كنار برگزاري مراسمهاي بزرگ افطاري هم اعتبار كسب كرده و هم بر توفيقات معنوي خود در اين ايام بيفزايد بدون شك استفاده از اين اموال مردمي حداقل نميتواند اجر و ثوابي به همراه بياورد.
آن دسته از مديران دولتي كه اعتقاد راسخي به برگزاري اين سنت حسنه دارند ميتوانند روشهاي معقول ديگري را انتخاب كنند كه در درجه اول حقي را از حقوق عمومي مردم و بيتالمال ضايع نميكند. براي مثال بر مبناي روش ديني نذر كه هزينههاي آن نيز توسط كارمندان دستگاههاي دولتي تأمين شده باشد ميتوان نظير اين مراسم را برپا كرد، حتي خارج از محدوده فرهنگ، سازمانهاي دولتي در حوزه شهري نيز ميتوانند با برگزاري افطاريهاي ساده در سطح شهر براي عموم مردم و نهتنها كاركنان و مديران خود اجر و ثواب معنوي اين ماه را تمام و كمال كسب كنند.
متأسفانه بهرهوري بيحساب و كتاب از بودجه دولتي و بيتالمال، رسمي ريشهدار و ديرينه است كه در بسياري از ادارات و سازمانهاي دولتي رواج دارد. در كشوري كه داراي مواهب الهي و اما متناهي چون ذخاير نفتي است، بودجههاي نفتي و دولتي برخي مديران ادارات دولتي را ولخرج بارآورده و آنها را با فرهنگ اسراف خو داده است. افطاريهاي تجملاتي با هزينههاي دولتي تنها يك روي سكه است و روي ديگر سكه مصاديقي چون جشنوارهها و همايشهاي بيخود و بيجهتي است كه هر سال بدون كمترين آورده و مخاطب يا حتي جريانسازي زاده يا تكرار ميشوند، نظير اين قبيل اسرافها آن هم از منبع مالي بيتالمال كم نيستند. با وجود اين فرهنگي كه به غلط جا افتاده به نظر ميرسد دستور وزير ارشاد بايد فتحبابي باشد براي بستن در تمام مراسمي كه با هدف پر كردن كمي كارنامه برخي مديران از جيب بيتالمال هزينه ميشود.
