در تاريخ دفاع مقدس برخي مقاطع، سالها و عملياتها به دليل شرايط خاصي كه در آن روزها حاكم بوده از اهميت خاصي برخوردار است. مثلاً سه ماهه نخست سال 61 را به دليل انجام دو عمليات سرنوشتساز فتحالمبين و بيتالمقدس يا زمستان سرد 65 را براي انجام عمليات مهم كربلاي 5 از مهمترين مقاطع تاريخ جنگ ميدانيم. انجام عمليات خردادماهي«فرماندهي كل قوا، خميني روح خدا» به دليل اتفاقات سياسي سال 60 و عزل بنيصدر از فرماندهي نيروهاي مسلح نيز از اهميت بسياري برخوردار است كه در ادامه نگاهي گذرا به اتفاقات آن روزها مياندازيم.
هنوز چند ماهي بيشتر از شروع رسمي جنگ نگذشته بود كه با آمدن روزهاي پر التهاب سال 60 فضاي سياسي كشور آبستن حوادث مختلفي شد كه تأثير خودش را روي جبههها هم ميگذاشت. تقابل ابوالحسن بنيصدر با دلسوزان انقلاب در اواسط سال 59 شكل جدياي به خود گرفته بود. اين شكاف در 14 اسفند همان سال و به دنبال اتفاقاتي كه در دانشگاه تهران افتاد به شكل بارزي سر باز كرد. پس از آن رئيسجمهور كاملاً به رئيس يك جبهه محدود گروههاي سياسي براي مقابله با نيروهاي پيرو خط امام مبدل گرديد.
در ارديبهشت سال 60 حضرت امام طي سخناني مجدداً به گروههاي مسلح و از جمله سازمان مجاهدين خلق هشدار دادند تا اسلحه را كنار گذاشته و به آغوش ملت بازگردند ولي آنها در فكر بلوايي بزرگتر بودند. در خرداد همان سال درگيريها بين مجاهدين و بنيصدر با انقلاب نوپاي اسلامي وارد فاز جديتري شد. يك روز پس از درگيريهاي خياباني اعضاي گروه مجاهدين با مردم انقلابي، امامخميني 20 خرداد در پيامي يك خطي حكم به عزل بنيصدر از فرماندهي نيروهاي مسلح داد. متن پيام امام به اين شرح بود:«بسماللهالرّحمنالرّحيم. ستاد مشترك ارتش جمهوري اسلامي ايران. آقاي بنيصدر از فرماندهي كلّ نيروهاي مسلّح بركنار شدهاند. روحاللهالموسويالخميني 20/3/60».
حال با توجه به اتفاقات سياسي كشور و تنها يك روز پس از حكم تاريخي امام، رزمندگان در جبههها دست به عمليات مهمي با نام عمليات «فرماندهي كل قوا، خميني روح خدا» در منطقه دارخوين زدند. اين عمليات به لحاظ درك اوضاع سياسي كشور و همچنين به لحاظ منطقه عملياتي و تأثيرات آتي آن در شكستن محاصره آبادان از اهميت بسياري برخوردار بود.
رزمندگان و فرماندهان جنگ به دليل كارشكنيهايي كه بنيصدر در طول جنگ از خود نشان داده بودند از بركناري او از فرماندهيكل قوا استقبال كردند و براي اينكه نشان دهند رفتن او مانعي براي آنها نيست دست به انجام عمليات «فرماندهي كل قوا، خميني روح خدا» زدند. بنيصدر با تبليغات گسترده خود در محافل خصوصي و عمومي اين تصور را پديد آورده بود كه تنها او قادر به ادامه و مهار جنگ و به كارگيري نيروهاي نظامي است و بدون حضور او كشور دچار مشكلات عديدهاي خواهد شد ولي رزمندگان با اين عمليات خط باطلي بر ادعاهاي بنيصدر كشيدند. قرار شد به علامت رضايت رزمندگان از فرمان حضرتامام، نام عمليات «فرمانده كل قوا، خميني روح خدا» نامگذاري شود. بنابراين با پيروزي در اين عمليات، تمامي آن تصورات در هم شكست و امكان عبور از مرحله بحران سياسي با اين پيروزي نظامي فراهم شد.
نخستين عمليات هماهنگ سپاه و ارتش
عمليات در دارخوين، نخستين عملياتى بود كه در آن هماهنگى اصولى و كامل از آغاز طرحريزى تا پايان عمليات بين يگانهاي عملكننده سپاه پاسداران در منطقه و لشكر ۷۷ پياده به وجود آمد و سرآغاز بسيار خوبى شد براى عمليات ثامنالائمه كه سه ماه و نيم بعد در همان منطقه انجام گرفت. اين عمليات كليدي براي باز شدن طلسم محاصره آبادان و آزمايشي براي عمليات بزرگ ثامنالائمه بود. در اين حمله، نيروهاي سپاه پاسداران انقلاب اسلامي عملكننده و ارتشجمهوري اسلامي پشتيباني و پدافند را بهعهده داشتند. قرار بود در ساعت ۳ و۳۰ دقيقه بامداد ۲۱ خردادماه۱۳۶۰ حمله آغاز شود. در ساعت۱۱ شب، خبر بركناري بنيصدر از فرماندهي كل قوا توسط امامخميني(ره)، از راديو پخش شد و وضعيت در بهترينحالت ممكن قرار گرفت. اين عمليات توسط سردار رحيمصفوي و شهيد حسن باقري طراحي و اجرا شد كه فرماندهي سه محور اصلي آن را شهيدان منصور موحدي، پهلواننژاد و رضا رضايي به عهده داشتند. بنابر تجربههاى به دست آمده از عمليات آفندى قبلى در منطقه ماهشهر- آبادان، اجراى يك عمليات آفندى در منطقه دارخوين مورد توجه بسياري قرار گرفته بود. از آغاز كار، طرحريزى عمليات بر پايه استفاده از پيادهنظام در يك عمليات شبانه به منظور تصرف خاكريزهاى يكم و دوم دشمن در جنوب آبادى محمديه، واقع در جنوب دارخوين، قرار داده شده بود. نيروهاى دشمن در مواضع پدافندى جنوب محمديه، يك گردان مكانيزه تقويت شده با يك گروهان اضافى و يك گروهان تانك برآورد ميشدند. گروهان شناسايى صلاحالدين و گردانهاى تانك يرموك و خالد نيز در جنوب مواضع خط مقدم پدافندى دشمن گسترش داشتند كه مىتوانستند نيروهاى در خطشان را تقويت يا به صورت واحد احتياط آن در اجراى پاتك عمل كنند. با توجه با اينكه در چند ماه گذشته، دشمن قدرت دستدرازي خود را از دست داده بود و با بررسى وضعيت زمين، گسترش رودخانه كارون در جناح غربى منطقه و آبگرفتگى در جناح شرقى زمين عمليات، قادر به استفاده از قدرت مانورى نيروهاى زرهى و مكانيزه خود نبود، حداكثر مىتوانست به نگهداري مواضع پدافندى موجود بسنده كند. بر پايه برآورد وضعيت ياد شده، طرح عملياتى لشكر ۷۷ پياده با هماهنگى سپاه پاسداران دارخوين تهيه شد و در سيزدهم خرداد ۱۳۶۰ براي تهيه مقدمات امر و پيشبينى آمادگى يگانهاى اجرايى منتشر شد. بنابراين طرح، يگانهاى لشكر ۷۷ پياده مستقر در منطقه عمليات ماهشهر- آبادان در جناح شرقى و جنوب سرپل دشمن در شرق كارون، مأموريت تثبيت دشمن و پدافند از مواضع را به عهده داشتند و نيروهاى سپاه پاسداران دارخوين با همكارى گردان ۲۱۴ زرهى و يك گروهان از گردان ۱۰۷ ژاندارمرى تحت پوشش يگانهاى توپخانه لشكر ۷۷، مأموريت تك به مواضع دشمن را به عهده گرفتند. پس از اجراى ده دقيقه آتش تهيه، هجوم رزمندگان اسلام در ساعت 4 و 15 دقيقه بامداد روز ۲۱ خرداد به مواضع دشمن آغاز شد. نخستين واكنش دشمن در برابر حمله رزمندگان اسلام، در ساعت ۸ و ۲۵ دقيقه صبح به ظهور رسيد و يك واحد تانك دشمن آماده اجراى پاتك شد. با ديدن تحرك دشمن، ضمن فرستادن يك دسته ديگر تانك به منطقه هدف، به گردان ۲۱۴ تانك دستور داده شد كه با بيشترين توان از اهداف تصرف شده دفاع كند.
واحدهاى تككننده همچنان در روز ۲۱ خرداد به پيشروى خود ادامه دادند و مواضع دشمن را كه در خاكريزهاى متناوب تهيه شده بود، فتح كرده و افراد دشمن را نابود يا اسير ساختند، به گونهاى كه تا ساعت 30/10 صبح، دويست نفر از نيروهاى دشمن اسير شدند.
نزديك ساعت ۱۱ صبح همان روز، واحدهاى ايرانى به آخرين حد پيشروى تعيين شده رسيدند و منطقه را از وجود دشمن پاك كردند. دشمن از ساعت ۱۲ به بعد شروع به پاتك كرد كه پاتكهاى او در اثر آتش توپخانه و گردانهاى تانك و مقاومت دليرانه رزمندگان اسلام خنثى شد. همچنين نزديك ساعت ۱۲ روز ۲۲ خرداد، يعنى ۳۶ ساعت پس از آغاز عمليات، در حالى كه رزمندگان ايرانى موفق شده بودند، نزديك سه كيلومتر پيشروى و مواضعى را تصرف و نگهدارى كنند، وضعيت منطقه حالت عادى و تثبيت شده پيدا كرد.
ارتش بعث تا سه روز پشت سر هم براي بازپسگيري مناطق از دست داده تلاش كرد ولي موفقيتي كسب نكرد. عمليات «فرماندهي كل قوا، خميني روح خدا» كه با هدف عقبراندن نيروهاى دشمن به غرب كارون طرحريزي شده بود با موفقيت توانست مأموريت مهم خود را انجام دهد.
خدا قوت 
