باز هم توفان هفته گذشته پايتخت نشان داد در برابر حوادث غير مترقبه نه آمادگي لازم را داريم و نه براي پيشگيري اقدامات مؤثري را انجام دادهايم. تكرار حوادث مختلف در جايجاي كشور و به اشكال گوناگون گوياي آن است كه شهر و شهروندان در برابر حوادث بيدفاع هستند و بايد منتظر خسارتهاي جاني و مالي فراواني بود.
اگر حوادث خبر هم كند باز هم ما آمادگي مقابله با آنها را نداريم. حوادث توفان پايتخت نشان داد كه ايمني در شهر حرف اول را نميزند و نبايد براي آن حسابي باز كرد! بخشهاي مختلف درگير در مديريت بحران تا قبل از حادثه فقط يك روي سكه را كه آرامش و امنيت است ميبينند و در زمان حادثه آن روي سكه غوغايي برپا ميشود و ديگر كاري از دست كسي يا دستگاهي برنميآيد. كوچكترين حادثه غيرمترقبه و طبيعي، خسارتهاي جاني و مالي سنگيني بر جاي ميگذارد، اين در حالي است كه كشورهاي بسياري در جهان سالهاست با اين پديدهها روبهرو هستند و با پيشرفت تكنولوژي و فناوريهاي روز دنيا به مقابله و پيشگيري رفتهاند و گامهاي بلندي را برداشتهاند اما در كشور ما با كمترين شدت زمينلرزه يا آمدن باران و وزش باد فاجعه برپا ميشود و تازه مسئولان متولي متوجه ميشوند كه چه شده و حرفهاي زيادي از اما و اگرها ميزنند. با نگاهي موشكافانه به توفان گذشته پايتخت قصد آن داريم تا به زواياي پنهان از چشم مسئولان بپردازيم تا شايد مسئولان در حوزههاي مرتبط به خود بيايند كه كشور ما كشور حادثهخيزي است و هر لحظه آبستن حادثهاي است و اگر امروز كاري نكنيم، فردا ديگر دير است.
ايمني حرف اول را در شهر ميزند
توفان دوشنبه هفته گذشته با سرعت 120كيلومتر پنج كشته برجاي گذاشت و 81 تن را مصدوم كرد و همچنين 2554 اصله درخت شكسته شد و حدود 200 مورد نيز سقوط تابلو، داربست و شكستگي تير برق و ... بر جاي گذاشت و به 128 اتومبيل نيز خسارت زيادي وارد شد. اين تلفات و خسارتها فقط مربوط به زمان توفان دوشنبه بود و خسارتهايي در روزهاي گذشته در نقاط مختلف تهران بر اثر توفان به وجود آمد كه در آمار و ارقام نيامده است. با اين حال با نگاه دقيق به حوادث پيش آمده مشخص ميشود كه ميتوان با كمي دقت و رعايت اصول ايمني و فني جلوي تلفات جاني و خسارتها را گرفت.
آنچه در وهله اول در اينگونه حوادث طبيعي ميتوان به آن اشاره كرد، آمادگي براي مقابله با اين حوادث است كه بحث اطلاعرساني به شهروندان و آمادگي نيروهاي امدادي و امنيتي در اولويت قرار دارد كه متأسفانه به رغم توفان نسبتاً شديد روزهاي قبل بايد تدابير لازم براي بروز چنين حوادثي پيشبيني ميشد كه اين امر اصلاً مورد توجه مسئولان ذيربط به خصوص مسئولان ستادهاي بحران قرار نگرفته است، از سوي ديگر تجربه چنين توفاني با اين شدت در پايتخت بيسابقه بوده است اما از آنجا كه در بخشهاي جنوبي كشور همواره بحث توفانهاي فصلي مطرح است لازم بوده تا اعضاي ستاد و مديريت بحران در اين زمينه با درايت بيشتري عمل كنند نه آنكه پس از وقوع توفان اين حادثه را يك حادثه معمولي قلمداد كرده و پس از آن اقدام به توصيه بازدارنده كنند. به واقع از سازمان مديريت بحران كه مديريت بحران پايتخت را در زمان بحران برعهده دارد، بيش از اين انتظار ميرود كه بتواند به حوادث اينچنيني اشراف كامل داشته باشد.
آنچه بايد بدان توجه شود آن است كه مگر نماينده سازمان هواشناسي عضو ثابت ستاد مديريت بحران شهرتهران نيست، پس چرا در زمان بحران از حادثه توفان عقب ماند و اگر اطلاعرساني دقيق صورت ميگرفت آيا تلفات و خسارتهاي اين چنيني را شاهد بوديم؟
به گفته احمد صادقي رئيس سازمان پيشگيري و مديريت بحران شهر تهران حوادث طبيعي همواره احتمال وقوع دارند و گاه كاهش مخاطرات آن، از طريق به كار بستن نيروهاي پيشگيري، افزايش توان آمادگي سازمانها و شهروندان، آموزش عمومي و تمرين مستمر است. بر اين اساس بايد ديد آيا سازمان توانسته است به توصيه و اقداماتي كه بر آنها تأكيد دارد عمل كند و آيا اگر اين حادثه در ساير كشورهاي جهان با همين شدت روي ميداد آيا خسارات جاني و مالي اينگونه برجاي ميگذاشت؟ و اينكه نقش سازمان مديريت بحران در پيشگيري و اطلاعرساني اين حادثه چه بوده است؟
پاسخ اين سؤالات هر گونه كه جواب داده شود منكر اين اصل نخواهد بود كه مديريت بحران بهتر و دقيقتر و علميتر ميتوانست اين حادثه را مديريت و كنترل كند، از سوي ديگر اگر نگاه دقيقتري به حادثه صورت گيرد مشخص ميشود كه به دليل بيتجربگي شهروندان پايتخت، برخي به جاي پناه گرفتن به بالاي بلندي و پشت بام رفتند تا توفان را از نزديك مشاهده كنند.
در مورد مجروحان اين حادثه و همچنين خودروها نيز بايد گفت اگر اطلاعرساني دقيق و بجا صورت ميگرفت، تلفات و خسارتها كاهش مييافت.
نگهداشت شهر در اولويت قرار دارد
بحث ايمني و امنيت شهروندان موضوعي است كه بايد مديريت شهري به آن توجه ويژهاي داشته باشد. اينكه شهر چقدر براي شهروندان ايمن است از جمله مباحثي است كه بايد بخشهاي مختلف حوزه مديريت شهري و شهرداري به آن توجه ويژهاي داشته باشند. گام برداشتن در بحث نظارت بر ايمني شهر از جمله وظايف شوراي شهر است كه بايد از دستگاههاي شهري آن را مطالبه كنند و به صورت مستمر نسبت به ايمني و افزايش ضريب امنيت از دستگاههاي شهري پاسخ بخواهد.
از سوي ديگر اين حادثه نشان داد كه شهر در برابر حوادث طبيعي و نيز مترقبه بسيار بيدفاع است، بنابر اين افزايش و ارتقاي ايمني در بخشهاي مختلف لازم و ضروري است چرا كه بافت شهري پايتخت بافت متراكم و فشردهاي است و نياز به آن است تا شوراي شهر به عنوان مديريت شهر به بحث ايمني شهر ورود جديتري داشته باشد و بر كوتاهي و كمكاري حوزهها و دستگاههاي شهري كه حافظ ايمني شهر و شهروندان هستند چشمپوشي نكند و نسبت به رفع موانع و نيازها در بخشهاي مختلف تصميمسازي كند. با توجه به آمار بالاي شكستن درختان لازم است تا سازمان مربوطه با نگاه جامع و كارشناسي دقيق به اين موضوع بپردازد و در بازديدهاي دورهاي نسبت به ايمن سازي و هرس كردن درختاني كه احتمال شكستن آنها ميرود اقدامات لازم به عمل آيد چرا كه در بحث درختان كهنسال مشخص شده كه بيشتر تنه اين درختان و به خصوص بن آنها پوسيده شده يا تحمل شاخه و برگ حجمي و سنگين را نداشتهاند و حادثهساز شدهاند.
در بحث تابلوها و المانهاي شهري هم بايد نظارت و مراقبهاي دورهاي در هر محله، منطقه و معبري صورتگرفته و رفع خطر انجام پذيرد.
بر اين اساس دستيابي به شهري ايمن و پايدار با همت دستگاههاي شهري و با تعامل و مشاركت شهروندان امكانپذير است تا از ميزان خسارات و تلفات كاسته شود چرا كه ايمني شهر حرف اول را ميزند.
بيمه شهر و شهروندان بر عهده كيست؟
احمد صادقي در ادامه گفت: برآورد ما از ميزان خسارتها 5 ميليارد تومان است و مقرر شده ميزان خسارتي كه به شهروندان وارد شد را به ستاد مديريت بحران استانداري اعلام كنند چراكه خسارتهاي ناشي از حوادث غيرمترقبه را دولت بايد پرداخت كند و با همكاري شهرداري اين خسارتها پرداخت ميشود. هر چند هنگام وقوع بحران (توفان) آمادگي چنداني وجود نداشت اما حين و پس از بحران، اقدامات صورت گرفته توسط شهرداري و سازمانها و دستگاههاي مربوطه نشان داد كه اقدامات صورت گرفته سبب شده وضعيت تا حدود زيادي تحت كنترل قرار گيرد.
همچنين بحث ورود به جبران خسارتهاي ناشي از اين حادثه و تأكيد شورا و شهردار تهران مبني بر رسيدگي به حادثهديدگان و جبران خسارتهاي وارد به شهروندان نكته قابل تأملي است.
به واقع بحث بيمه شهر و شهروندان با توجه به آمار بالاي حوادث احتمالي در شهر تهران امري ضروري و لازم است كه بايد به صورت منسجم و برنامهريزي شده توسط مديريت شهري و دستگاههاي شهري پيگيري شود تا در صورت وقوع حوادث اين چنيني جبران خسارتها و رسيدگي به مجروحان مرهمي بردرد آسيبديدگان و خسارتديدگان باشد.
رعايت حقوق شهروندان و احترام به آنان نشان از اعتماد متقابل مديريت شهري و شهروندان به يكديگر دارد، بنابر اين لازم است پوششهاي بيمه شهر گسترش يابد و شهروندان نيز با مديريت شهري و دستگاههاي شهري تعامل بيشتري داشته باشند. اين اقدام اگر به صورت جامع و به شكل صحيح صورت گيرد ميتواند نقطه عطفي باشد براي حوادث گوناگون شهري كه در گوشه و كنار شهر در حال تكرار است، بنابراين گام برداشتن در اين مسير ميتواند به حفظ و نگهداشت شهر و ارتقاي زندگي شهري كمك بسزايي كند تا حقي از بين نرود كه اين امر خود يكي از مؤلفههاي پاسخگويي به شهروندان به حساب ميآيد.
