هنگامي كه از فرهنگسازي سخن گفته ميشود، چنين برميآيد كه فقدان اين مسئله ميتواند در جامعه آثار سوئي بهجا بگذارد كه نيازي بهعنوان فرهنگسازي، خود را بهعنوان دغدغه بر جامعه و اوليا و مسئولان آن تحميل كرده است؛ چنانكه ازهمين اصطلاح ميتوان دغدغه ديگري را نيز شناسايي و ردگيري كرد. به اين معنا كه يكي ازمشكلات هرجامعه وجود فرهنگهاي غلط و نادرست دركنار بيفرهنگي گروهي ديگر است؛ براين اساس مسئله فرهنگسازي از دو جهت قابل بررسي است. از جهتي فقدان فرهنگ استفاده از چيزي نياز به فرهنگسازي را توجيه ميكند و از سوي ديگر وجود فرهنگي نامناسب، فرهنگسازي مناسب را ميطلبد.
در مسئله مصرف و استفاده برخي از كالاها مانند رايانه در انواع مختلف يا تلفن همراه به دليل عدم شناخت كافي از ظرفيتها و امكانات مفيد آن، جامعه يا نسبت به آن، فرهنگي ندارد يا آنكه فرهنگ نادرستي را در پيش گرفته كه آثار زيانبار مالي و ضدارزشي و هنجاري بر جامعه تحميل ميكند. اين درحالي است كه فرهنگ مناسب و درست آن، ميتواند جامعه را به سوي تعالي و تكامل سوق دهد. اينجاست كه دو فرهنگ متضاد در يك جامعه رشد ميكند؛ از سويي يك فرهنگ منفي و ضدارزشي از مصرف يك كالا و خدمات در جامعه پديد ميآيد كه ميتواند از جهات متعدد جامعه را دچار بحران كند و از سوي ديگر، فرهنگ مثبت و سازندهاي كه ميتواند ارزشهاي يك كالا و خدمات را نشان دهد و مسير جامعه را به سوي كمال، تغيير شكل و ماهيت دهد.
اينستاگرام سرويس جديد و تازهاي است كه امكان ميدهد افراد با گوشيهاي اندرويد از خودشان عكس بگيرند و در اينترنت يا تلفن همراه ديگران به اشتراك بگذارند. اين شبكه مانند ساير شبكههاي مجازي فوايد و معايب زيادي دارد؛ چيزي كه هميشه آن را به مثابه چاقوي جراحي دانستهاند. در واقع اينستاگرام ابزاري است كه ميتوان توسط آن زيباييها و لذتهاي مشروع و فرهنگ يك جامعه را با آن منتشر كرد اما درعين حال مضراتي هم دارد. ازجمله با آن تصاوير مستهجن و ناجور پخش ميشود. رواج بعضي بياخلاقيها در فضاي اينستاگرام نشان ميدهد كه در اين راستا فرهنگسازي صورت نگرفته است و دچار معضل فرهنگي شدهايم وگرنه هر ابزاري هم استفاده بد دارد و هم استفاده خوب، كه بايد كاربران در جريان آن باشند و با آگاهي از وسيلهاي كه دراختيار دارند استفاده كنند.
بدون شك ابزار نوين ارتباطي مانند اينستاگرام يا حتي فيسبوك ميتوانند براي تبليغ اسلام، تشيع، خدامحوري و عناصر مطلوب فرهنگي بين مردم مختلف باشند اما مثل هميشه اين انسان است كه كاربرد خوب يا بد ابزار را هدايت ميكند. اگر امروز شاهديم كه تصاوير بسيار بد و ناهنجاري از بعضي افراد در شبكههاي مجازي پخش ميشود بايد قبل از هرچيز انگشت اتهام را به سمت نهادها و مسئولان فرهنگي نشانه بگيريم؛ چراكه ضعف در عرصه فرهنگسازي بستر چنين اتفاقاتي را فراهم كرده است.
اشتباه نكنيم اينستاگرام و فيسبوك في نفسه بد نيستند، بلكه آنها ترازوهايي هستند كه آيينه ضعفهاي مديريتي درعرصه فرهنگي ما شدهاند و تعبير كاملاً بدي پيدا كردهاند. وقتي بازيگران و فوتباليستها و شخصيتهاي مشهور رسانهاي ما تصاوير ناجوري از خود را در اين شبكهها منتشر ميكنند و با افتخار نشان ميدهند نميتوانيم به جوان و نوجوان كنجكاو بهخاطر برخي تصاوير غيرهنجار در اين شبكهها ايراد بگيريم؛ مطمئناً راهكار مقابله با اين اتفاقات فيلتر و بستن نيست. زيرا اين كار باعث ميشود تا بهجاي علت سراغ معلول برويم. تصاوير بد و نامناسب شبكههاي مجازي به ما هشدار ميدهند كه متأسفانه عناصر فرهنگ ايراني ـ اسلامي حتي در شخصيتهاي مشهور ما نهادينه نشده است چه برسد به جوانان و نوجواناني كه از اين افراد الگو ميگيرند. اين تصاوير به ما هشدار ميدهند كه پول بيتالمال در 50 نهاد فرهنگي كشور هرز ميرود. اين تصاوير هشدار ميدهند كه واژه فرهنگي و ورزشي بالاي سردر باشگاههاي فوتبال ما بيشتر يك شعار است تا چشمانداز و هدف باشگاه و برخي از مديران فرهنگي ما پينوكيوهايي هستند كه دماغ چوبيشان از صفحه اينستاگرام يا صفحه فيسبوك بيرون زده است.
و حالا ما ميخواهيم مثل هميشه راحتترين كار را دنبال كنيم يعني اغلب گفته ميشود بايد اين صفحات را فيلتر كرد درحاليكه فيلترينگ بدون فرهنگسازي كاري مقطعي است و نميتواند تأثيرگذاري داشته باشد. سؤال اينجاست چرا در كشور ما كه تنها كشور شيعي جهان است، اسلام و تشيع و ظهور امام عصر(عج) دغدغه عمومي ما در اين فضاي مجازي نيست و چنين موضوعات مهمي تنها براي يك قشرخاص متجلي است؟! شايد به اين خاطر باشد كه ما در اغلب عرصههاي فرهنگ دچار خودفريبي شدهايم و آن را جدي نگرفتهايم كه بدانيم عرصه فرهنگ نياز به كاري جهادي و بنيادين دارد، همين ما را ازحقيقت ماجرا دور كرده است. اگر امروز دختر فلان بازيگر، تصاوير خود را بدون حجاب در اينستاگرام منتشر ميكند يا فلان مجري يا فوتباليست عكسهاي نامناسب خود را بدون هيچ ابايي منتشر ميكند تقصير تكنولوژي و فناوري ارتباطاتي نوين چيست كه هنوز عدهاي فرهنگ استفاده آن را نميدانند؛ البته به قول معروف ماهي را هر وقت از آب بگيريم تازه است. از همين حالا هم ميتوان با فرهنگسازي، چگونگي استفاده از اين ابزار ارتباطي را آموزش داد تا هركدام از نوجوانان و جوانان در اين صفحات، مروجان فرهنگ اسلامي و شيعي باشند.
