آنچه از فيلمهاي جشنواره فيلم فجر امسال و سالهاي گذشته بر ميآيد، اين است كه نبايد از پيشكسوتان سينما انتظار فيلم خوبي داشت و شرايط اين روزهاي سينماي ما به گونهاي است كه جوانان بسيار بهتر از پيشكسوتان ميتوانند در اين عرصه عرض اندام كنند؛ به عنوان مثال «شيار 143» نرگس آبيار كه باعث شد نگاههاي بسياري به سمت اين كارگردان جوان جلب شود. «اشباح» مهرجويي هم ديگر اثري بود كه بر اين مدعا صحه گذاشت و نشان داد كه ديگر نميتوان از مهرجويي انتظار فيلمهاي كارنامه طلايياش را داشت. «اشباح» مرا به ياد دهه 30 انداخت؛ آدم خوب، آدم بد، كلفتي كه ميخواهد مانند خانم خانه لباس بپوشد، در نهايت عشق دختر و پسري كه آخر داستان خواهر و برادر از آب درميآيند و نميتوانند با هم ازدواج كنند! خانمي كه فرزندش را از هشت سالگي به خارج از كشور ميفرستد و هيچگاه از او خبري هم نميگيرد و... . هيچ يك از آدمهاي «اشباح»، آدمهاي آشناي اين روزهاي زندگي ما نيستند.
در ميانههاي فيلم به ناگاه كاراكتري به نام دايي بابا وارد فيلم ميشود كه در نهايت معلوم نميشود رابطهاش با خانم خانه چيست. از سوي ديگر تاجي پس از باردار شدن به خانه مردي پناه ميآورد كه هيچ پيشزمينهاي از او در فيلم ارائه نميشود. «اشباح»، حتي سؤالهايي را كه مطرح كرده بود، بيپاسخ ميگذارد و در اين ميان قصه نه باز شد و نه پهن، با وجود اينكه فيلم براساس «اشباح» ايبسن نوشته شده بود اما فيلمساز حتي فيلمنامه ايبسن را ايراني هم نكرده بود و يك اشباحي ساخته بود كه شايد با رنگ سياه سفيدش ميخواست مخاطب را به همان سالهاي دهه سي ببرد كه تئاترهايي چون اين اثر بر صحنه تئاترهاي تهران ميرفت! در يك سوم پاياني فيلم، زماني كه كارگردان خواست تكليف كاراكترهاي داستان را معلوم كند، پرداختي بسيار سطحي صورت گرفت تا آنجايي كه واكنشهاي كاراكتر به نظر كمدي ميرسيد. به باور من بهتر است مهرجويي و امثال او ديگر الكشان را بياويزند و از اين پس به جاي فيلمسازي، تدريس و نويسندگي را كه در آنها مهارت بسيار دارند، ادامه دهند. آثاري مانند اشباح خبر از پايان دوران فيلمسازي اين پيشكسوتان سينما دارد.
مناسبتر است اين كارگردانان، فيلمسازي را به جوانان نسل بعد از خود بسپارند. در عرصه تئاتر هم همينگونه است؛ مرديم از بس رادي و چخوف ديديم چقدر خوب است كه پيشكسوتان راه را براي جوانان و سبكهاي جديد باز كنند، با توجه به اينكه سينماها و سالنهاي تئاتر ما محدود است و بهتر است كارگرداناني كه 60 سال كار كردهاند، كار را به نسلي بسپارند كه 10 سال است كار را شروع كردهاند. در هر حال اميدوارم كه اين آخرين اثر آقاي مهرجويي در عرصه فيلمسازي باشد و از اين پس ايشان را در ميدان نويسندگي و مترجمي ببينيم.
