اما اين فرزندان انقلابي خميني كبير با چه ديدگاهي پرورش يافته بودند كه حتي در فضاي آلوده و مسموم ستمشاهي، همواره نداي حقطلبي و اطاعت از فرامين ولي فقيه سرلوحه امورشان قرار داشت؟ پاسخ اين سؤال را شايد در اين كلام امام خميني(ره) بيابيم كه فرمودند: مساجد سنگر هستند. اينها از مسجد ميترسند، من تكليفم را بايد ادا كنم به شما بگويم، شما دانشگاهيها شما دانشجوها، همهتان برويد مساجد را پر كنيد سنگر هست اينجا، سنگرها را بايد پر كرد.
«مساجد» و پرورش در محيط امنش يكي از دلايل حفظ انديشههاي اسلامي در جوانان و نوجوانان ايراني بود كه اغلب خانوادههاي مذهبي در دوران طاغوت به آن توجه شاياني داشتند. مروري بر زندگي تا شهادت بسياري از رزمندگان و شهداي انقلاب به خوبي نشان ميدهد كه اين جوانان تا چه ميزان با محيط مساجد انس گرفته و آموزههاي ديني، اجتماعي و حتي سياسي كه توسط روحانيون انقلابي به آنها منتقل ميشد چون واكسني در برابر امواج تبليغات مسموم رژيم بيمهشان ميكرد.
از جاويدان اثر حاج احمد متوسليان گرفته كه نقل ميشود تقريباً عمده دوران نوجوانياش را در كلاسهاي قرآن مساجد شركت ميكرد. يا شهيد حاج محمدابراهيم همت كه بر اثر انس و الفتش با مساجد، بخشي از دوران مبارزاتش عليه رژيم طاغوت را از تريبون مساجد پي ميگرفت. شهدايي چون محمد بروجردي، كاوه، چراغي، دستواره و... هر كدام نمونههايي از جوانان مسجدي بودند كه مسير مبارزه را از همين سنگر شروع كرده و در دوران جواني و بالندگيشان تمام قد در خدمت نظام اسلامي و آرمانهايش قرار گرفتند.
اما علاوه بر كادرسازي در مساجد، كاربرد واژه سنگر در تعريف اين اماكن مقدس كه امام خميني(ره) در كلامشان به آن اشاره كردهاند، حاكي از واقعياتي است كه همواره در تاريخ نظام اسلامي نمونههاي عيني و مصداقي آن ديده ميشود. به عنوان نمونه مبدأ اغلب راهپيماييها عليه رژيم طاغوت از مساجد صورت ميگرفت. اماكني كه از پيش، مبارزان را در دل خود پرورش داده و اكنون و در هنگامه ورود به ميدان عمل، چون سنگري در اين ميدان رزم ميدرخشيدند و پايگاه انقلابيون قرار ميگرفتند.
در زير به نمونههايي از مساجد شهير و روحانيون نام آشناي اين مساجد در مسير مبارزه با رژيم طاغوت اشاره ميكنيم:
مسجد هدايت: اين مسجد در تاريخ مبارزاتي خود، سالهايي را به خاطر ميآورد كه ملت ايران در جهت احقاق حقشان در ملي كردن صنعت نفت به پاخاسته بود. اهميت اين مسجد به دليل امام جماعت نام آشناي آن، يعني مرحوم آيتالله طالقاني بود كه اين مسجد را از يك تكيه ساده به چنان جايگاه شايستهاي رساند. مسجد هدايت تا زمان پيروزي انقلاب همچنان وجهه مبارزاتي خود را حفظ كرد.
مسجد قبا: برنامهريزيهاي منسجمي كه شهيد مفتح در مسجد قبا ترتيب داده بود، باعث شد كه اين مكان به عنوان مهمترين مركز حضور تودههاي انقلابي مبدل شود. چنانچه همين برنامهريزيها زمينههاي اولين راهپيمايي گسترده و علني مردم عليه رژيم شاه در عيد فطر سال 57 را محقق ساخت.
مسجد الجواد: به عنوان اولين مسجد مدرن ايران در يكي از شلوغترين ميادين پايتخت قرار دارد كه خصوصياتي از اين دست باعث شده از ابتداي تأسيس خود به سال 1342 تا كنون، اهميتهاي خاص خود را داشته باشد. اما نه ساختمان مدرن مسجد با معماري عالي مهندس ابراهيمي و نه مكان سوق الجيشي آن كه وجود چهره سرشناسي چون آيتالله مطهري باعث شد تا نام مسجد الجواد براي ايادي رژيم پهلوي، مساوي با احساس خطري باشد كه چندي بعد تمامي دودمان اين رژيم را به تباهي كشاند.
مسجد آذربايجانيها: اين مسجد در دوران انقلاب از پايگاههاي مهم روشنگري مردم به شمار ميآمد. حضور آذري زبانان كه عموماً مردمي مذهبي هستند، باعث شده بود اين مسجد به خصوص در ايام عزاداري محرم، مملو از جمعيتي شود كه چون زلزلهاي اركان سلطنت رژيم پهلوي را به لرزه ميانداختند.
مسجد سيد عزيزالله: اين مسجد نيز كه از بناهاي تاريخي عصر قاجاري و در نزديكي بازار چهارسوق قرار دارد، به دليلي نزديكياش به كاخ گلستان و همين طور قرار داشتن در كنار قطب اقتصادي بازار، از ديرباز در مركز فعاليتهاي سياسي مربوط به بازار قرار داشت. در دوران انقلاب نيز اين مسجد تقريباً همزمان با شروع مبارزات امام خميني(ره) در سال 42 مبارزه را آغاز كرده و تا پيرزوي انقلاب ادامه داد.
مساجد پس از پيروزي انقلاب
پس از پيروزي انقلاب نيز مركزيت مساجد در پاسداري از انقلاب نوپاي اسلامي پابرجا ماند. شروع ناآراميهاي مناطق مرزي تنها چند روز پس از برقراري نظام اسلامي آغازي بر سلسله درگيريهايي بود كه گنبد و سيستان و خوزستان و كردستان را در برگرفت و كمي بعد نيز با هجوم رسمي ارتش بعث، به جنگ تحميلي متصل شد. بر همين اساس مساجد در جذب و اعزام رزمندگان به جبهههاي جنگ فعال شدند. هرچند اين تنها كاركرد مساجد در دفاع مقدس نبود و از جمعآوري كمكهاي مردمي گرفته تا پشتيباني جدي از جبههها نقشهايي بود كه خانههاي خدا در دوران جنگ برعهده داشتند.
كمي دورتر از شهرها و در مناطق مرزي، مساجد به واقع سنگرهايي بودند كه تمام قد در برابر متجاوزان ايستادگي كردند. مسجد جامع خرمشهر در دوران مقاومت 34 روزه آن چنان پايداري و مقاومتي نشان داد كه تقريباً ميتوان گفت با سقوط خطوط دفاعي آن بود كه خرمشهر سقوط كرد. آن طور كه شهيد آويني گفت: مسجد جامع همه خرمشهر بود.
كمي بالاتر و در جبهه سوسنگرد نيز هنگامي كه براي بار سوم اين مسجد به محاصره دشمن درآمد، مسجد جامع اين شهر تا جايي ايستادگي كرد كه نيروهاي شهيد چمران و يگانهايي از ارتش به كمك مدافعان شتافتند و سوسنگرد از خطر سقوط قطعي رهايي يافت. در جبهههاي شمال غرب نيز مسجدي چون مسجد امام حسن عسكري(ع) اروميه پشتيباني عظيمي از جبهههاي شمال غرب انجام داد.
گذشته از آنكه مساجد چه در ايام پيروزي انقلاب و چه در دوران سخت جنگ همواره نقشي محوري در مبارزات مردم ايران داشتند، پس از جنگ نيز همواره اين اماكن مقدس به وظيفه طبيعي حراست از انقلاب در كنار نقشها و كاركردهاي خود ادامه داد. البته در دوران سازندگي و بعدها اصطلاحات، با پيش كشيدن اماكن ديگري چون فرهنگسراها سعي شد از حضور جوانان در مساجد كاسته شود، ليكن حوادثي چون فتنه 88 و مقابله جوانان انقلابي با اين فتنه از سنگر مساجد، باز به دشمنان نشان داده شد كه خانههاي خدا همواره پشتيبان نظام اسلامي باقي خواهند ماند.
هرچند بايد اين كلام مقام معظم رهبري را همواره در نظر داشته باشيم كه فرمودند: شعائر اسلامى و مساجد و نمازهاى جمعه و عزاداريها، از جمله عواملى است كه در پيروزى انقلاب و تداوم آن، نقش تعيينكنندهاى داشته است.
ملتهاى مسلمان اكنون در همه جاى عالم با بهرهگيرى از تجربه ملت ايران، به مساجد و شعائر دينى اهتمام خاصى نشان مىدهند. نهضت فلسطين و بسى نهضتهاى ديگر، امروزه از مساجد و نمازهاى جمعه و جماعت، نيرو و توان مىگيرد. سزاوار است كه ملت عزيز ايران، نقش اين شعائر را همواره به ياد داشته باشد.
