محمد رضا هادیلو
آب و هوای بم گرم و خشک است اما به علت مجاورت با کویر، آب و هوای متغیری دارد، به طوریکه گاهی اوقات در تابستانها گرمترین و در زمستانها سردترین نقطه کشور گزارش شدهاست. میزان بارندگی سالانه بطور متوسط ۶۸ میلیمتر است.
*اینجا جهنم نیست
یکی از جاذبههای بی نظیر بم بخش خوش آب و هوا وتوریستی گردشگری دهبکری است. دهبکری زیباترین منطقهٔ سرسبز و چشم نواز است که در شهرستان کویری بم خود نمایی میکند و به همین دلیل نزد مردم بم بسیار محبوبیت دارد. علاوه بر مردم بم در همهٔ فصول سال دهبکری پذیرای مسافران بیشماری است. دهبکری دارای ارتفاعات بکر و دست نخورده ی بسیاری است به طوری که همه ساله گروههای کوه نوردی و گردشگری بسیاری در استان کرمان به ارتفاعات آن قدم میگذارند. از جمله این ارتفاعات میتوان به کوه شیر و منطقهٔ زیبای مرغک اشاره کرد.
یکی دیگر از جاذبههای زیبا و دست نخوردهٔ بم منطقهٔ مرغک از توابع دهبکری است که همهٔ این مناطق دارای جنگلهای پسته وحشی-بادام وحشی و سرسبزی بسیاری است. از منطقهٔ دهبکری از گذشتهای دور در نوشتههای نویسندگان و ادیبان به عنوان بهشت میان جهنم یاد شدهاست و همه در وصف سر سبزی آن سخن راندهاند.
*خرمای بم در کام اروپاییان
زمین های حاصلخیز بم موجب شده تا کشاورزان این منطقه از یک موقعیت طلایی برای زیر کشت بردن آنها جهت کاشت محصولات مختلف بهره مند باشند. در تقسیمات جغرافیایی چیزی حدود 517هزار و 382 هکتار از اراضی ایران به نام بم ثبت شده که از این مقدار 5هزار و 942 هکتار زیر کشت انواع محصولات کشاورزی سردسیری و گرمسیری قرار دارد که به دلیل تنوع و مرغوبیت، بم را به یکی از قطب های کشاورزی استان کرمان و کشور ایران تبدیل کرده است.
در حال حاضر در بم بیش از 10 هزار هکتار نخلستان وجود دارد که خوشبختانه امسال برداشت محصول در هکتار افزایش بسیار مطلوبی داشته است.
مهمترین شغل مردم شهرستانهای شرق کرمان کشاورزی است و در این میان تولید خرما از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد بطوریکه اقتصاد خانوارها در این شهرستانها تابع مستقیمی از برداشت محصول خرما است. خوشبختانه بر اساس گزارش های رسیده و بر طبق پیش بینی کارشناسان 20 درصد در سال جاری تولید محصول افزایش داشته است.
محمد زنگی مدیر جهاد کشاورزی بم در این رابطه با اشاره به بهبود وضعیت کشاورزی در شرق کرمان می گوید: امسال شاهد بسیار مطلوبی در کیفیت محصولات بوده ایم و پدیده خشکیدگی خوشه های خرما نیز دیده نمی شود و همین مسائل موجب بهبود وضعیت خرما داران شده است. البته قیمت خرما نیز توانسته رضایت کشاورزان را جلب و موجب دلگرمی آنها شود.
به طور میانگین سالانه 70 هزار تن خرما در این شهرستان برداشت میشود که در سال های اخیر و با کمک مسئولان امر، شرایط برای صادر شدن خرمای مضافتی بم به کشورهای اتریش، بلژیک، آلمان، فرانسه، اندونزی، مالزی، امارات متحده عربی، روسیه، پاکستان و افغانستان فراهم شده است.
لازم به ذکر است در شهرستان بم ظرفیتهای ویژه ای وجود دارد که از آن جمله میتوان به امکان ایجاد مجتمعهای گلخانهای، توسعه کشت سایر ارقام خرما از جمله پیارم، مجول و زاهدی، توسعه کشت مرکبات و قابلیت تولید زیتون اشاره کرد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان بم محصولات سردسیری این منطقه را نیز مورد اشاره قرار داده و ادامه می دهد: بیش از 2 هزار هکتار از اراضی شهرستان زیرکشت درختان میوه سردسیری است که شامل گردو، زردآلو، انجیر، گیلاس و سیب درختی است. همچنین بیش از 2 هزار و 500 هکتار سطح زیرکشت پسته در مناطق ابارق و تهرود بم وجود دارد که بیش از یک هزار و 700 هکتار از اراضی مذکور بارور هستند و سالانه بیش از یک هزار و 500 تن برداشت پسته میشود.
شهرستان بم از نظر سطح زیر کشت مرکبات نیز با 5 هزار و 600 هکتار و بیش از 30 هزار تن میزان برداشت رتبه خوبی را به خود اختصاص داده و پرتقال مهمترین نوع مرکبات قابل برداشت است و این در حالی است که گریپفروت و لیموشیرین تولید شده در این منطقه بسیار ممتاز بوده و گریپفروت تولیدی شهرستان بم از بهترین نوع خود در جهان است.
در کنار این محصولات نارنگی، انار، نارنج و لیمو نیز کشت میشود که با این وجود مسئولان منطقه معتقدند نیاز است، توسعه کشت مرکبات از جمله کشت انار هم در دستور کار قرار گرفته و تولید نهال مرکبات سالم نیز ایجاد و گسترش یابد.
*التماس دعای بمی ها
یکی از شاخصههای مهم شهرستان بم در بخش کشاورزی تولید محصولات گرمسیری و سردسیری است که هر یک به نوبه خود صاحب رتبههای برتر هستند از خرمای مضافتی گرفته تا گردو و پسته که همه اینها را باید مرهون کشاورزانی بود که در هر شرایطی به تلاش خود ادامه داده و با سخت کوشی خاک را به زر تبدیل می کنند.
هم اکنون چیزی حدود 5 هزار و 942 هکتار از اراضی بم زیر کشت محصولات زراعی و باغی قرار دارد که بر اساس گفته های فرماندار این شهرستاان، 33 درصد از اراضی به محصولات زراعی و 67 درصد به محصولات باغی اختصاص دارد. هر چند در حال حاضر مهمترین محصولات شهرستان بم خرما، گندم، جو، یونجه، مرکبات، پسته، گردو، سبزیجات، نباتات علوفهای، نباتات صنعتی و پنبه است اما در گذشته در این منطقه و با توجه به موقعیت آب و هوایی و حاصلخیزی خاک آن، محصولاتی از جمله برنج، سویا، وسمه، حنا، نوغان یا کرم ابریشم نیز کشت میشده که امروزه به دلیل کمبود آب و خشکسالی های سال های اخیر این محصولات از رده کشت کشاورزان منطقه خارج شده است.
مناطق کوهستانی شهرستان بم این توانایی و پتانسیل را دارند که برای تولید محصولات علوفهای شامل یونجه، ذرت علوفهای و دانهای و همچنین محصولاتی نظیر کنجد و بادام زمینی سطح بیشتری را زیر کشت قرار بدهند اما این موضوع امکان پذیر نیست مگر با برنامه ریزی های صحیح و مدون جهاد کشاورزی که در آینده به انجام خواهد رسید.
متاسفانه کمبود ماشینآلات و ادوات کشاورزی برای کاشت، داشت و برداشت محصولات زراعی، خشکسالیهای پیدرپی و کمبود و افت شدید آب قنوات و موتور پمپهای کشاورزی و کمبود کارگر فنی و ماهر از مشکلات موجود در بخش کشاورزی بم به شمار می آیند.
از طرف دیگر و به عقیده صاحبنظران، عدم برگزاری دورههای آموزشی و کمبود اعتبارات در حوزه ترویج و به دنبال آن کمبود اعتبارات برای افزایش بازدیدهای کارشناسان مربوطه سبب پایین ماندن اطلاعات و دانش کشاورزان در بم شده که باید هر چه زودتر مدنظر قرار گیرد. همچنین با توجه به اینکه زنان نیز می توانند در بخش کشاورزی حضور داشته و علاوه بر گسترش مشاغل، به بالا بردن میزان نیروی کار و متعاقب آن افزایش تولیدات کمک کنند، باید به این نیروهای بالقوه نیز توجه ویژه داشت. البته این امر امکانپذیر نیست مگر اینکه تسهیلات لازم از طریق بانکها و صندوقها در اختیار متقاضیان قرار گیرد.
اجرای طرح آبیاری تحت فشار یکی از مهمترین روشهای بهینهسازی در مصرف آب کشاورزی و راهکار اصلی مکانیزه کردن باغها و مزارع است. این امر مهم در کشاورزی فعلی سبب افزایش راندمان از لحاظ سطح زیرکشت و تولید و کیفیت محصولات زراعی و باغی میشود. اما با توجه به بالا بودن هزینههای اجرای طرح آبیاری تحت فشار در بم، کشاورزان این منطقه انتظار دارند تا در پرداخت تسهیلات اعم از بلاعوض و وامهای درازمدت به آنها کمک کند تا بتوانند بهترین بهره وری را از زمین های خود داشته باشند.
با توجه به کاهش آب های سفره های زیر زمینی در شرق کرمان، کارشناسان احداث کانالهای انتقال آب، اجرای آبیاری تحت فشار برای بالا بردن راندمان آبیاری، احداث مجتمع آبزیپروری در اراضی پایین دست سد نسا، حذف نخیلات قدیمی و فرسوده و جایگزینی آنها با ارقام خشک و نیمه خشک را از جمله راهکارهای لازم در بخش کشاورزی عنوان می کنند.
