در ميان قصايدي كه در رثاي حضرت سيدالشهدا(ع) به زبان عربي سروده شده است، 11 بند علامه سيد محمدمهدي بحرالعلوم
(1212-1155) امتياز خاصي دارد. اين بزرگ از عالمان نامدار وپرآوازه شيعه است كه فضايل علمي و عملي او، هماره خاص و عام را زبانزد بوده است. لقب بحرالعلوم براي اولين بار، توسط استادش به سيدمحمدمهدي طباطبايي بروجردي گفته شد. استاد كه از هوش و استعداد او شگفت زده شده بود حين درس خطابه شاگرد خود ميگويد: اخا انت بحرالعلوم عني، تو درياي علم هستي! از آن لحظه سيد به اين لقب معروف شد. او مرد فضيلت و تقوا و نمونهاي كامل از اخلاق نيكوي انبيا بود. سيد از نظر تواضع در مرتبه عالي قرار داشت و براي ديگران بيش از خود احترام و ارزش قائل بود و براي مردم پدري مهربان به حساب ميآمد. سخن گفتن و راه رفتن او انسان را متحير ميساخت. در ميان مردم كه راه ميرفت، بيننده تصور ميكرد او فرشته است! هماره براي خدا سخن ميگفت و پيوسته به ياد خدا بود. او در تهذيب اخلاق در مرتبهاي قرار داشت كه درك آن براي بسياري از افراد مشكل است.
سيد در ادبيات نيز يد طولايي داشت و قصايد فراواني از او برجاي مانده است. 11 بند قصيده بحرالعلوم در رثاي حضرت سيدالشهدا(ع)، در زمان خود از شهرت زيادي برخوردار بود، بهطوري كه نسخههاي زيادي از آن در دست خطباي حسيني بوده و بر منابر خوانده ميشده است و هم اكنون نيز در مجموعههاي خطي فراواني وجود دارد. از سوي ديگر ـتا آنجا كه ما شناختهايمـ پنج شرح بر آن تا آخر قرن سيزدهم نوشته شده است و اين بهجز تخميس سيدحسين بحرالعلوم نواده ناظم (1306-1221) است كه آن را هم بايد در آثار قرن سيزدهم بهشمار آورد.
اثر نفيس «شرح مراثي سيد بحرالعلوم »به ترجمه مرحوم شيخ رحمتالله كرماني و تحقيق و پژوهش حسين درگاهي در363صفحه و توسط شركت چاپ و نشر«اسوه»وابسته به سازمان اوقاف و امور خيريه منتشر شده است. در اين كتاب مطالب زير را ميخوانيد:
1ـ مقدمهاي تحليلي درباره عاشورا، مراثي عاشورا، تركيببند علامه بحرالعلوم، شرح مولي رحمهالله كرماني.
2ـ شرح مولي رحمهالله كرماني.
3ـ متن تركيببند علامه بحرالعلوم بر اساس متن موجود در شرح حاضر و مقابله آن با چند نسخه ديگر.
4ـ متن تخميس مراثي علامه بحرالعلوم از سيدحسين طباطبايي، نوه سيد.
5ـ تعليقات كتاب (پينوشتها). اين تعليقات منتخبي از مطالب سفينهالنجاه بسطامي، لؤلؤالبحرين بسطامي، شرح ميرزا ابوطالب شيرازي و شرح ميرزا ابوالقاسم وفاي شيرازي. علاوه بر اينها ابيات تركيببند محتشم كه ابيات سيدبحرالعلوم ناظر به آنها بوده و مطالب مفيدي از كتب حديث، سيره، تاريخ و مقتل انتخاب شده و ذيل بندها افزوده شده است. پس از آن بند دوازدهمي ـ افزوده وفاي شيرازي ـ با شرح و ترجمه ناظم آمده است.
مطالعه اين اثر وزين را به همه عاشقان حسيني(ع) و عاشوراپژوهان ارجمند توصيه ميكنيم.
