شوراي نظارت بر صدا و سيما در اقدامي دور از ذهن و پرشائبه ريز تخلفات برنامههاي شبكههاي مختلف سيما را در شش ماهه دوم سال 91 اعلام و منتشر كرده است كه بر اساس آن شبكه تهران با 8624 مورد تخلف در صدر و شبكه يك نيز با 8503 مورد تخلف، شبكه سه سيما با 8461 مورد تخلف و شبكه دو با 7650 مورد تخلف به دنبال آن قرار دارند و اين تخلفات شامل مواردي چون آرايش، پوشش و حجاب، موسيقي نامناسب و رقص، خط و زبان بيگانه، ناسزاگويي و الفاظ نامناسب و نحوه تعامل افراد نامحرم ميشود. اين اولين بار در تاريخ صدا و سيما است كه چنين گزارشي از سوي شوراي نظارت بر صدا و سيما منتشر و علني ميشود؛ اقدامي كه نقدهاي بسياري بر آن وارد است.
از قضا چندي است كه شوراي نظارت بر صدا و سيما نقد محتوايي برنامهها و محتواي رسانه ملي را جدي گرفته است. اين شورا چندي پيش نيز در بررسي عملكرد تلويزيون در شش ماهه دوم سال 91 تحليلي مبني بر ضعف پرداختن به مقولات سبك زندگي را منتشر كرده بود، حالا اين شوراي نظارتي در گزارش جديد خود «پوشش و حجاب»، «آرايش»، «نحوه تعامل و روابط افراد نامحرم»، «ناسزاگويي و الفاظ نامناسب»، «موسيقيهاي نامناسب و رقص» و «استفاده از خط و زبان بيگانه» را شاخصهاي سبك زندگي قلمداد و بر اساس آن در گزارشي موشكافانه موارد تخلف در اين حوزهها را اعلام و علني كرده است. هر چند ممكن است برخي اين اقدام را مصداق شفافسازي و انجام وظيفه يك نهاد نظارتي بدانند اما برخي ديگر افشاي اين گزارشهاي درون سازماني در فضاي علني جامعه را ايده درستي نميدانند. تهيه چنين گزارشهايي در شوراي نظارت بر صدا و سيما اتفاق تازهاي نيست. اين گزارشها هميشه در سازمان عريض و طويل صدا و سيما تهيه ميشده، ميشود و خواهد شد؛ هر روز صدها نفر از كاركنان شوراي نظارت بر صدا و سيما نه تنها شبكههاي سراسري بلكه شبكههاي استاني صداوسيما را زير ذرهبين خود قرار ميدهند تا با ديدن كوچكترين انحرافي آن را ثبت كرده و به گزارش تخلفات شبكههاي مختلف سيما بيفزايند. تنها تفاوت بر سر نحوه اطلاعرساني اين گزارشها به مديران شبكههاي مختلف سيما است. شوراي نظارت بر صدا و سيما در اقدامي ساختارشكنانه همان گزارشهاي روتين، درونسازماني و محرمانه صداوسيما را اين بار در قالب جديدترين گزارش خود افشا كرده است اما آبشخور اين قضيه به كجا باز ميگردد؟
در گزارش جديد شوراي نظارت بر صدا و سيما كه براي مثال در آن ميزان تخلفات آرايش شبكه سه سيما 2926 تخلف يا تعداد تخلفات مربوط به موسيقي نامناسب و رقص 836 مورد ذكر شده است، اشارهاي به تخلفاتي چون نمايش صحنههاي خشونتآميز كه به وفور در بخشهاي مختلف خبري ديده ميشود و نيز استعمال دخانيات و مشروبات الكلي و غيره نشده است؛ صحنههايي كه سانسور آنها در تلويزيون بسياري از كشورها با خطوط قرمز كمتر رعايت ميشود. اما جدا از قطار كردن ريزگزارشها و ارسال آنها به رسانههاي مختلف به نظر ميرسد كه موضوع از پايه مشكل داشته باشد. برخي كارشناسان كمي كردن مشكلات صداوسيما و شمردن آنها را از اساس رويهاي نادرست ميدانند. از نمايي كليتر، كمي كردن گزارشهاي فرهنگي اعم از مثبت و منفي پر از ايراد است. در واقع آنچه جاي بحث و نقد موشكافانه دارد، رويكردهاي كلان مديريت فرهنگي است، نه برشمردن تعداد كمي موارد بدحجابي، آرايش، ناسزا و موسيقي و رقص.
شايد گزارش جديد و جنجالي شوراي نظارت بر صدا و سيما نشئت گرفته از چالشهاي اخير عزتالله ضرغامي، رئيس سازمان صدا و سيما با شوراي نظارت باشد كه اصطكاكهايشان در ماههاي اخير شدت گرفت. ضرغامي در اكثر مصاحبههايش در اشاره به نقدهاي وارد بر برنامههاي سيما اين مثال را بازگويي ميكند كه «خيليها به ما انتقاد ميكنند كه چرا يك زن بايد گوينده اخبار باشد يا اينكه ممكن است اين موضوع مفسده داشته باشد».
اين پرتكرارترين مثالي است كه تا كنون ضرغامي در مصاحبههايش به كار برده تا به اين ترتيب همگان را از ميزان و سطح انتقاداتي كه به ويژه از سوي شوراي نظارت بر صدا و سيما بر اين سازمان وارد ميشود، آگاه سازد. اما آيا گزارش جديد شوراي نظارت كه احتمالاً پاسخ اين شورا در جنگ پنهان با رئيس صدا و سيما است براي اين سازمان يا حتي براي جريان منتقد آورده و سودي خواهد داشت؟ به نظر ميرسد كه اين اقدام نتيجهاي جز پايين آوردن سطح بحثها پيرامون موضوع مهمي چون سبك زندگي نداشته باشد.
تنها برآيند اين گزارش آن است كه براي مثال امروز ضرغامي طي بخشنامهاي به برنامهسازان از آنها بخواهد كه كمتر آرايش كرده يا از موسيقيهاي مناسبتر استفاده كنند، اما آيا با اين كار و با كشاندن بحث به 1418 مورد تخلف مربوط به موسيقي نامناسب و رقص مشكلات كلان صداوسيما اعم از مشكلات مربوط به برخي انحصارطلبيها حل خواهد شد؟ اگر تمام مشكلات صدا و سيما در اين امور خلاصه شود رئيس رسانه ملي ميتواند به راحتي و پس از ارسال بخشنامه جديدي به برنامهسازان و تأكيد به لزوم دوري از تخلفات به راحتي بگويد: «مشكل شما همين بود؟! دستور دادم حلش كنند!» حالا اين چه حاصلي براي سازمان صدا و سيما، انقلاب، مردم و مشكلات اصلي برنامهسازي در اين سازمان دارد؟
