كلنگ‌زني ناتو نزديكي مرزهاي روسيه

پاسخ موشكي امريكا به پناهندگي اسنودن

مراسم آغاز كار احداث يك پايگاه نظامي مشترك امريكا و روماني در جنوب روماني از هفتم آبان ماه 1392 با حضور مقامات دو كشور آغاز شد. قرار است از اين پايگاه كه در 180 كيلومتري بخارست قرار دارد به عنوان بخشي از سپر دفاعي ناتو براي محافظت از اروپا در برابر حملات موشكي استفاده شود. واشنگتن134 ميليون دلار در پايگاه دوسلو كه 60 سال قبل با كمك شوروي سابق ساخته شده سرمايه‌گذاري خواهد كرد. اين پايگاه هوايي كه تحت فرماندهي روماني باقي خواهد ماند، در كل ميزبان 500 سرباز خواهد بود كه 200 تن از آنها امريكايي هستند. تريان باسسكو نخست‌وزير روماني در اين مراسم گفت: «روماني وارد باشگاه ناتو و عضو آن مي‌شود و همه راه‌هاي كامل حفاظت از اروپا و شهروندان امريكايي را بر ضد تهديدات ناشي از موشك‌هاي بالستيك تضمين مي‌كند.» جيمز ميلر معاون وزير دفاع امريكا هم گفت: «شراكت ما وارد مرحله جديدي شده است كه به تهديدهاي جديدي توجه و رسيدگي خواهد كرد. يكي از اين تهديدات به تهديد موشك‌هاي بالستيك مربوط مي‌شود.» وي افزود: «زماني كه فاز دوم اينجا در چارچوب جدول زماني در سال 2015تكميل شود اروپا امن‌تر خواهد بود و نيروهاي امريكايي بهتر محافظت خواهند شد و روماني امن‌تر خواهدبود و شراكت ناتو قدرتمند‌تر خواهد شد.»

   تبديل روماني به پايگاه نظامي امريكا در اروپا
ساخت پايگاه نظامي در روماني و بلغارستان بر اساس برنامه گسترش مجدد و نقل و انتقال نيروهاي نظامي امريكايي در خارج از سرحدات ايالات متحده در حال انجام است كه در سال 2004 و در زمان رياست جمهوري جرج بوش به تصويب رسيده است. بر اساس اين برنامه، وزارت دفاع امريكا حداقل 55 هزار نيروي نظامي خود را در قاره اروپا حفظ خواهد كرد كه بيشتر آنها از آلمان به خاك متحدين جديد ناتو از جمله كشورهاي اروپاي شرقي منتقل خواهند شد. پنتاگون تأييد كرده كه لازم است نيروهاي نظامي امريكايي مستقر در اروپا بايد تا جاي ممكن در مناطق نزديك به خاورميانه مستقر شوند. در اين راستا در سال 2008 روزنامه «استارز و استريپس»(Starsand Stripes) متعلق به ارتش امريكا از احداث دو پايگاه نظامي امريكا در روماني و بلغارستان همزمان با برگزاري رزمايش‌هاي مشترك در اين كشور خبر داد و نوشت: «بر اساس برنامه‌ريزي صورت گرفته، انتظار مي‌رود كه هزار و 600 نيروي نظامي امريكايي در روماني و 2 هزار و 500 نيروي نظامي نيز در بلغارستان مستقر شوند.» پروژه سامانه موشكي ناتو كه ساخت آن در سال 2010 شروع شد، اساساً برپايه فناوري امريكا بوده و شامل استقرار موشك‌هاي رهگير و رادارهاي قدرتمند در شرق اروپا و تركيه مي‌شود. طرح دفاعي ايالات متحده براي اروپا شامل استقرار سيستم دفاع موشكي در لهستان و جمهوري چك و نيز سيستم دفاع موشكي مجهز به رادار در تركيه است. سامانه موشكي امريكا كه پيشتر در زمان جرج بوش قرار بود در كشورهاي چك و لهستان مستقر شود، با مخالفت روسيه همراه شد. در زمان اوباما اين بخش از استقرار سيستم دفاعي از اين دو كشور به روماني كه مخالفتي ازجانب روسيه به همراه نداشت، تغيير يافت. البته اقدام در تغيير مكان استقرار سيستم سامانه دفاعي موشكي از سوي اوباما با انتقادات داخلي روبه‌رو شد و او از سوي منتقدان متهم به سرفرود آوردن به خواسته روس‌ها گرديد و اينكه با اين تغيير مكان، سامانه موشكي فوق، قابليت مؤثري كه در منطقه مي‌بايست داشته باشد را نخواهد داشت. استقرار سيستم دفاع ضدموشك بالستيك ايالات متحده و ناتو در چهار مرحله انجام خواهد شد كه قرار است آخرين مرحله آن در سال 2020 تكميل شود. لهستان و روماني موافقت كرده‌اند كه در سال‌هاي آتي هر يك ميزبان 23 فروند موشك رهگير زمين به هوا امريكايي از نوع اس ام- 3 باشند. همچنين ناوهاي امريكايي مجهز به موشك‌هاي رهگير قرار است در يكي از بنادر اسپانيا مستقر شوند. علاوه بر اين امريكا با روماني توافق كرده است تا از پايگاه هوايي «ميهايل كوگالنيچانو» واقع در روستاي «كنستانته» در نزديكي درياي سياه اين كشور به عنوان نقطه حمل و نقل نيروهاي امريكايي كه افغانستان را ترك مي‌كنند، استفاده كند. توافق درباره استفاده از اين پايگاه هوايي حين گفت‌وگوهاي «چاك هيگل» و «ميرچا دوسا» وزراي دفاع امريكا و روماني در پنتاگون صورت گرفت و بلافاصله «جرج ليتل» سخنگوي پنتاگون در بيانيه‌اي اعلام كرد كه هيگل اين توافق را مورد تحسين قرار داده است و در اين زمان كه امريكا براي كاهش عمليات‌هاي مركز انتقال در ماناس آماده مي‌شود، اين توافق بسيار حائز اهميت است. در اين بيانيه تصريح شده: «هيگل اين توافق را تعهد روماني به ايساف و همچنين تعهد اين كشور به امنيت منطقه‌اي و بين‌المللي مي‌داند.» مركز حمل و نقل در فرودگاه بين‌المللي ماناس توسط ايالات متحده براي حمايت از عمليات در افغانستان از اواخر سال 2001 مورد استفاده قرار گرفته بود اما نمايندگان پارلمان قرقيزستان در 20 ژوئيه با اكثريت مطلق آرا (91 رأي موافق و 5 رأي مخالف) لايحه دولت در مورد انصراف از توافق با ايالات متحده در اين زمينه را تأييد كرد.

واكنش روسيه
يك روز بعد از مراسم كلنگ‌زني احداث پايگاه نظامي جديد امريكا در روماني، سرگئي لاوروف وزير امور خارجه روسيه اعلام كرد اين كشور آماده است درباره طرح سامانه موشكي امريكا در اروپا، با واشنگتن مذاكرات سازنده داشته باشد. با اين حال وي تصريح كرد مسكو قصد ندارد وانمود كند به ضمانت‌هاي غرب درباره اينكه اين سامانه موشكي روسيه را هدف قرار نخواهد داد، اطمينان دارد. پيش از اين سرگئي ريابكوف معاون وزير امور خارجه روسيه نيز اعلام كرده بود مسكو انتظار ندارد در مذاكرات كنترل تسليحاتي با امريكا پيشرفتي سريع حاصل شود. در همين حال روزنامه روسي «راسيسكا گازتا» در مطلبي با اشاره به استقرار پايگاه مشترك نظامي امريكا و روماني در دوسلو از آن به نزديكي ناتو به مرزهاي روسيه تعبير و خاطرنشان كرد «استقرار سامانه موشكي در اروپا مانعي بر سر راه روابط غرب با روسيه است و روسيه آن را تهديدي براي نيروهاي هسته‌اي استراتژيك خود مي‌داند. وزير دفاع روسيه نيز از تصميم كشور متبوع خود براي تقويت همپيمانان خود خبر داد و اعلام كرد مسكو براي تقويت توانايي‌هاي دفاع هوايي بلاروس چهار واحد از دفاع هوايي اس- 300 را به اين كشور تحويل مي‌دهد. همچنين به گفته وزير دفاع روسيه در سه سال آينده تعداد موشك‌هاي بالدار نظامي روسيه پنج برابر افزايش مي‌يابد كه تا سال 2020 تا 30 برابر افزايش خواهد يافت. طبق اظهارات مقامات نظامي روسيه طي چهار سال آينده تأمين هزينه بخش‌هاي دفاعي روسيه به طور متوسط سالانه تا 20 درصد افزايش خواهد داشت و در پايان سال چهارم يعني سال 2016 به 104 ميليارد دلار مي‌رسد. بخش عمده بودجه دفاعي براي تهيه سلاح‌هاي جديد هزينه مي‌شود و اين اقدام باعث مي‌شود، تجهيزات و سلاح‌هاي نوين در ارتش روسيه تا 50 درصد افزايش يابد. مقامات روسيه با اين تصور كه پايگاه‌هاي موشكي امريكا و اروپا در لهستان، روماني و تركيه براي تضعيف دفاعي روسيه مي‌باشد، تدابير متعددي را براي مقابله با برنامه‌هاي امريكا در اين زمينه بكار گرفته‌اند. در اين راستا روسيه روي ساخت رادارهاي هشدار سريع در طول مرزهاي خود و استقرار سامانه‌هاي ضدهواپيما و ضدموشك اس- 400 و اس- 500 كار مي‌كند. روسيه همچنين در اين زمينه به تجهيز نيروهاي راهبردي موشكي خود به موشك‌هاي يارس و بولاوا روي آورده است.
در مجموع مي‌توان گفت با آغاز عمليات اجرايي پايگاه نظامي جديد امريكا در روماني و پاسخ شديد روسيه به آن روابط دو كشور دوباره وارد فاز نظامي شده است و اختلاف‌نظرهايي كه پيش از اين ميان دو كشور در خصوص استقرار سپر دفاع موشكي امريكا در چك و لهستان وجود داشت و در دوره اوباما فروكش كرده بود دوباره با از سرگيري فعاليت‌هاي امريكا در روماني در احداث پايگاه دفاع موشكي در حال اوج‌گيري است و اين از تيره‌تر شدن مجدد روابط مسكو- واشنگتن در آينده خبر مي‌دهد. با وجود اينكه برنامه امريكا در استقرار سپر دفاع موشكي عليه روسيه بر اساس يك راهبرد مشخص صورت مي‌گيرد اما برخي ديگر از مسائل تنش‌زا در روابط سياسي دو كشور نيز در اوج‌گيري اختلافات نظامي دو طرف مؤثر بوده است. يكي از اين متغيرهاي تأثيرگذار پناهندگي ادوارد اسنودن افشاگر برنامه جاسوسي گسترده امريكا از رهبران و دولت‌هاي جهان از جمله متحدان اين كشور است كه باعث تيرگي روابط ميان دو سوي آتلانتيك نيز شده است. در واقع از زماني كه اسنودن به روسيه پناهنده شد اين احتمال نيز داده مي‌شد كه امريكا استقرار سپر دفاع موشكي را از سرخواهد گرفت.