ترجمه: مرضيه رضاسلطاني | در بيماريهايي مانند سرطان خون نيز نقش خون پررنگتر از هر زمان ديگر ميشود. بيماران مبتلا به سرطان خون به دليل كمبود پلاكت به انتقال پلاكت از طريق تزريق خون نياز دارند. طبق آمار جهاني هردو ثانيه يك نفر نيازمند خون است كه معمولاً اين نياز توسط بانك خون مرتفع ميشود. برهمين اساس سازمان صليب سرخ جهاني نيازمند 80 هزار واحد خون بهصورت روزانه است و اين در حالي است كه دسترسي به بيش از 36 هزار واحد در روز ميسر نيست. از طرف ديگر آمارها نشان دهنده اين نكته هستند كه تنها 4 درصد از افراد جامعه داوطلب اهداي خون هستند. همچنين نياز به خون به طور سالانه 6 درصد افزايش دارد در حالي كه اهداي خون نرخ رشد 3 درصدي را نشان ميدهد. از اين رو كاملاً واضح است كه خون مصنوعي ضروري است.
در ماه سپتامبر گذشته، براي نخستين بار گلبولهاي قرمز مصنوعي روي انسان آزمايش شد. سلولهاي قرمز خون كه در آزمايشگاه توليد شدند، بهطور موفقيتآميزي درون رگهاي يك فرد داوطلب تزريق شدند. از اين آزمايش با عنوان يك قدم حياتي به سوي آينده ياد شد كه انتظار ميرفت در آن تمام خون مورد نياز براي انتقال در آزمايشگاه توليد شده و ديگر نيازي به اهداكنندههاي خون وجود نداشته باشد.
محققان در اين تحقيق چيزي را گسترش دادند كه توليد سلولهاي بنيادي هماتوپويتيك از يك مغز استخوان داوطلب ناميده ميشود. اين سلولها تشويق ميشوند كه درون سلولهاي قرمز خون كشت داده شده رشد كنند و پس از برچسبگذاري رديابي شوند. محققان سپس 10 ميليارد از اين سلولها را كه معادل 2 ميليليترخون است به اهداكننده اصلي برگرداندند تا ببينند سلولها چقدر زنده ميمانند. پس از 5 روز، 94 تا صددرصد سلولها در جريان خون باقي ماندند. محققان اين طرح معتقدند اين ابداع يك قدم بزرگ به جلو است زيرا از اين پس ذخايرخون در دسترس بهطور نامحدود باقي خواهند ماند.
كشف بزرگ، گام بزرگ
پژوهشگران علوم پزشكي اين روزها از شادي در پوست خود نميگنجند زيرا در اين حوزه پيشرفتهاي تازهاي به دست آمده و اخبارخوشي از توليد خون مصنوعي از آب، نمك و پروتئين مخابره شده است.
تاكنون تلاشها براي توليد خون مصنوعي با شكست مواجه بوده است زيرا اين مايع نميتواند در برابر فشارهاي شيميايي و مكانيكي وارد آمده بر آنها مقاومت كند.
اين خون در كنار آب و نمك حاوي پروتئيني موسوم به همريترين از كرمهاي دريايي استخراج شده است.
محققان دانشگاه بابس بولياي روماني اميدوارند اين دستاورد بتواند به پايان كمبود عرضه خون و پيشگيري از سرايت عفونت از طريق انتقال خون كمك كند. به گفته آنها، اين دستاورد ممكن است حتي بتواند به توليد خون فوري منجر شود كه با افزودن آب به آن بتوان به خون مصنوعي دست پيدا كرد.
اين كار بر اساس پژوهش دانشگاههاي ادينبورگ و بريستول بوده كه در سال 2011 هزاران ميليون سلول خون قرمز را از سلولهاي بنيادي مغز استخوان توليد كرده بود. پروفسور مارك ترنز از دانشگاه ادينبورگ اميدوار است بتواند منبعي از سلولهاي گروه خوني O منفي به دست آورد. اين گروه خوني اهداكننده جهاني ميتواند به 98 درصد جمعيت جهان اهدا شود. تامين خون سالم همچنين ميتواند مزيتي براي كشورهاي در حال توسعه باشد كه در آنها هزاران تن جان خود را بر اثر شرايطي مانند خونريزي پس از زايمان از دست ميدهند.
هدف چيست؟
هدف ابتدايي استفاده از خون مصنوعي، توانايي انتقال اكسيژن و جبران كردن كاهش خون ناشي از خونريزيهاي شديد است كه در حقيقت به عنوان يك حجمدهنده مورد استفاده قرار گيرند. دو نقش مهم براي خون مصنوعي در نظر گرفته شده است كه درصورت رسيدن به اين دو خاصيت، هدف نهايي خون مصنوعي تجلي خواهد يافت: حملكننده اكسيژن و حجمدهنده پلاسما. خون مصنوعي جهت تقليد يا تكميل عملكردهاي خون طبيعي به بدن شخص پذيرنده تزريق ميشود. ناگـفـتـه پـيــداست كــه شـايـد مـهــمتـريــن وظـيـفــه اصـلي خــون طبيعي، رساندن اكسيژن و مواد غذايي به بافتها و گرفتن دياكسيدكربن از بافتهاست كه اين فرآيند تبادل گازها در خون مصنوعي هم انجام پذير است. اين تفاوت به نوع گروه خوني و مدت نيمه عمر آن بستگي داشته و متابوليسمهاي متفاوتي دارد. از طرف ديگر در تروما و خونريزيهاي شديد ناشي از قطع عضو كه آسيب جدي به سيستم گردش خون وارد ميكند و ازحجم خون به شدت كاسته ميشود، به مرحلهاي خواهيم رسيد كه ديگر حجم باقيمانده خون طبيعي، پاسخگوي اكسيژن رساني به بافتها نخواهد بود و قلب نيز دچار نارسايي در پمپاژ خون ميشود.
