دومين كنگره بينالمللي علوم انساني اسلامي روز گذشته با حضور صدها تن از استادان و پژوهشگران حوزه و دانشگاه در مركز همايشهاي بينالمللي سازمان صدا و سيما آغاز به كار كرد. در اين مراسم رئيس مجلس با بيان اينكه تغيير محتواي علوم انساني نياز به قانون ندارد به نقش و همت اساتيد در تحول محتوايي اين علوم به جاي آييننامه و بخشنامه تأكيد كرد.
نسخه اول اين كنگره ارديبهشت سال گذشته برگزار شد كه صاحبنظران طرح عنوان علوم انساني اسلامي را يكي از مهمترين دستاوردهاي آن خواندند. طرح اين موضوع در شرايطي كه تحول در علوم انساني در سه محور به روز شدن، بوميسازي و اسلاميسازي علوم انساني مطرح ميشود، از اهميت دوچنداني برخوردار است. به طور كلي كنگره علوم انساني اسلامي با هدف ارزيابي و آسيبشناسي دستاوردهاي حوزه نگاه و نگرش ديني به بازخواني و باز توليد علوم انساني در كشور برگزار ميشود؛ منتها با افق نگاهي فراتر از مرزهاي جغرافيايي كشورمان. كميسيونهاي تخصصي اين كنگره دو روزه در حوزههاي فلسفه و روششناسي علوم انساني، هنر و معماري اسلامي، روانشناسي اسلامي، علوم سياسي اسلامي و... هستند.
لاريجاني: بايد به دنبال علوم نافع باشيم
علي لاريجاني، رئيس مجلس ميهمان و سخنران ويژه اين مراسم بود. وي در اين مراسم گفت:امروز مسئله تحولات در حوزه علوم انساني يك موضوع شعاري و زماني نيست بلكه بايد به صورت مداوم با آن مواجه شد و به آن كمك كرد تا مسئله شكافته شود و با كمك افراد فاضل موضوع دنبال شود.
لاريجاني با اشاره به اينكه در خصوص تقسيمبندي علوم انساني بحثهاي زيادي بين صاحبنظران انجام شده است و ذهنهاي زيادي در اين باره به توليد انديشه پرداخته است، گفت: علوم انساني به دليل اينكه موضوعات مورد مطالعه آن داراي اراده و اختيار هستند داراي تفاوتهاي بسياري با ساير علوم هستند به عنوان مثال در علوم تربيتي زماني كه ما انسان را مورد مطالعه قرار ميدهيم با يك موضوع ايستا و ثابت مواجه نيستيم بلكه با يك مسئله در حال تغيير روبهروييم.
رئيس مجلس شوراي اسلامي با اشاره به ضرورت دقت در خصوص بحث اسلامي كردن علوم مختلف گفت:ما بايد به بحث اسلامي كردن علوم انساني توجه ويژهاي داشته باشيم و آن را با احتياط به كار ببريم. همچنين انسانهايي كه به اين كار دست ميزنند بايد انسانهايي باشند كه شايستگي اين كار را داشته باشند. بنابراين اين مسئله در مورد اسلامي كردن علوم انساني بايد مورد توجه قرار بگيرد. لاريجاني در ادامه با اشاره به اينكه ما بايد در بحث اسلامي كردن علوم به دنبال علوم نافع بگرديم، گفت: البته اين مسئله درباره تمام علوم مطرح است اما در زمينه علوم انساني نيز بايد نافع بودن را مدنظر قرار دهيم.
تغيير محتواي علوم انساني
فوري، فوتي نيست
البته حضور سران قوا در چنين كنگرهاي نشان از عزم ملي در پيگيري مطالبات رهبر انقلاب در حوزه تحول در علوم انساني است. بنابراين خيليها اين حضور را مغتنم شمرده و خواستند در حاشيه مراسم افتتاحيه دومين كنگره علوم انساني اسلامي، سؤالات خود را در رابطه با علوم انساني از وي بپرسند. يكي از دانشجويان حاضر در اين مراسم از سايرين موفقتر بود و توانست از ميان خبرنگاران راهي براي خود بيابد.
وي خطاب به آقاي لاريجاني گفت: آقاي لاريجاني من به عنوان يك دانشجو در فضاي علمي كشور كار و وظيفه خود را انجام ميدهم اما ما امروز شاهديم كه در دانشگاههاي كشور علوم انساني تدريس ميشود و اساتيدي مشغول درس دادن هستند كه زمينهساز فتنه 88 شدند، مجلس در اين زمينه چه كاري ميخواهد انجام بدهد و فعاليت حقوقي آن چيست؟ كه لاريجاني در پاسخ به وي گفت: البته دانشجويان بايد حساسيت سياسي لازم را داشته باشند و در عرصه دانشگاهها فعاليت كنند. اما مسئله ما امروز بحثهاي روز سياسي نيست بلكه كمك به تكوين علوم انساني اسلامي است و دغدغه ما بايد اين باشد. رئيس مجلس شوراي اسلامي گفت: تغيير محتواي علوم انساني نه قانونگذاري ميخواهد و نه موضوع فوري و فوتي است، بلكه به همت و حساسيت اساتيد نياز دارد.
لاريجاني ادامه داد: ما بايد نسبت به مباني اسلامي حساس باشيم تا در جهت كمالبخشي به علوم انساني حركت كنيم. تغيير اين علوم نياز به قانونگذاري ندارد و فوري و فوتي نيست، بلكه حساسيت اساتيد را ميطلبد. وي خاطرنشان كرد: درست است كه سالها است بحث تغيير منابع علوم انساني مطرح شده و اتفاق خاصي نيفتاده است، اما اين امر نياز به اجرائيه و بخشنامه ندارد و اين مباني بايد بين علما حل و فصل شود.
خسروپناه: براي توليد علوم انساني اسلامي نميتوان به يك الگو اكتفا كرد
حجتالاسلام عبدالحسين خسروپناه رئيسمؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفه ايران و نظريهپرداز «فلسفه اسلامي» نيز يكي ديگر از سخنرانان مراسم افتتاحيه دومين كنگره علوم انساني اسلامي بود. وي در اين مراسم با تأكيد بر اينكه براي توليد علوم انساني اسلامي نميتوان به يك الگو اكتفا كرد، گفت: تمايز اساسي علوم رفتاري و اجتماعي سكولار و علوم حكمي- اجتهادي اسلامي مربوط به روششناسي توليد علوم انساني است.
وي با اشاره به الگوي پيشنهادي خود تحت عنوان حكمي ـ اجتهادي در تبيين علوم انساني گفت: لذا من با ساير علوم كار ندارم، خود علوم انساني دو تعريف دارد: تعريف عام و تعريف خاص (علوم رفتاري ـ اجتماعي) كه منظور من همين علوم رفتاري اجتماعي است.
علوم انساني سكولار و تئوريزهسازي تمايلات سرمايهداري
حجتالاسلام رضا غلامي، رئيس شوراي سياستگذاري كنگره علوم انساني اسلامي نيز در اين مراسم ضمن اشاره به ناكارآمدي علوم انساني سكولار گفت: به جز علوم انساني سكولار، چه كسي مسئول تئوريزهسازي تمايلات تمامنشدني نظام سرمايهداري و حتي جنايات قدرتهاي وابسته به آن در جهان است؟ وي عنوان كرد: خوشبختانه امروز مشاهده ميكنيم كه علوم انساني اسلامي ديگر يك بحث مطرود و منزوي نيست، بلكه روز به روز در حال تبديلشدن به بخش رايج و پرطرفدار در محافل علمي كشور است.
رئيس شوراي سياستگذاري كنگره علوم انساني اسلامي با تأكيد بر اينكه با وجود روشنگريهاي انجام شده در سالهاي اخير درباره معنا و مبناي علوم انساني هنوز تعداد كمي از نخبگان با مفهوم اين علوم آشنا نيستند، اظهار داشت: در اين ميان برخي از مخالفان علوم انساني اسلامي نيز با ارائه تصاويري مخدوش و حتي مضحك از اين علوم، زمينه انزواي مجدد علوم انساني اسلامي در محافل دانشگاهي را فراهم ميكنند.
اعطاي نخستين جايزه بزرگ غيردولتي در عرصه علم
بر اساس اين گزارش و بنابر اعلام رئيس شوراي سياستگذاري كنگره علوم انساني اسلامي نزديك به 50 دانشگاه و مركز تحقيق حوزوي و دانشگاهي در برگزاري دومين كنگره علوم انساني اسلامي همكاري داشتهاند.
همچنين 496 چكيده مقاله، 404 مقاله علمي به دبيرخانه اين كنگره ارسال شده كه از اين ميان 176 مقاله براي ارائه در كنگره انتخاب شده است. علاوه بر اين جايزه جهاني علوم انساني اسلامي كه نخستين جايزه بزرگ غيردولتي در عرصه علم به شمار ميرود، امروز در مراسم اختتاميه در قم به برگزيدگان اعطا ميشود. بر اين اساس 83 تن از نظريهپردازان ايران، جهان و اسلام خود را نامزد دريافت جايزه كردند كه از بين آنها سه نفر موفق به دريافت جايزه ميشوند.
گفتني است، جايزه جهاني علوم انساني اسلامي گام اول در زمينه معرفي چهرههاي علمي در حوزه علوم انساني اسلامي است و ميتواند راهي براي معرفي دستاوردهاي علمي باشد كه طي دو قرن اخير در زمينه علوم انساني اسلامي حاصل شده است تا باب بهرهگيري از اين دستاوردها بيش از گذشته باز شود. مراسم اختتاميه دومين كنگره علوم انساني اسلامي امروز در قم و با سخنراني علامه آيتالله جوادي آملي برگزار ميشود.
سلام
