جوانآنلاين: يكي از مشكلات اقتصادي در كشور ما مسئله اشتغال است كه افراد تحصيلكرده و غير تحصيلكرده بسياري با اين مسئله دست و پنجه نرم ميكنند. با روي كار آمدن دولت يازدهم انتظارات بر اين است راهكارهاي مناسبي در اين زمينه ارائه شود. دكتر مسلم خاني،كارشناس بازار كار و مدرس كارآفريني در اين خصوص به گفتوگو با «جوانآنلاين» پرداخت.
يكي از مباحثي كه در حوزه اقتصاد ميگنجد، مسئله اشتغال است، به طور كل وضعيت اشتغال در ايران را چگونه ارزيابي ميكنيد؟
يكي از اصليترين نكات قابل بحث و بررسي در بازار كار ايران، موضوع شاخص بهبود فضاي كسب و كار است. بر اساس اين شاخص معمولا بانك جهاني، صندوق بينالمللي پول و سازمان ديدهبان جهاني كارآفريني هر ساله كشورها را با هم مقايسه ميكند تا وضعيت راهاندازي و مديريت كسب و كار در كشورهاي مختلف را مورد بررسي قرار دهد. طبق آخرين گزارش بانك جهاني وضعيت ايران در شاخص سهولت كسب و كار در ميان 189 كشور جهان رتبه 152 را به دست آورده است. اين نشان ميدهد كه نسبت به گزارش سال 2013 حدود هفت پله تنزل داشتيم و نسبت به گزارشهاي سال 2012 و 2011 هم در مجموع حدود 12 پله تنزل داشتيم. در شاخص بهبود فضاي كسب و كار با در نظر گرفتن مولفههاي كليدي و مهم، وضعيت بازار كار كشورها را مقايسه ميكنند. وضعيت راهاندازي و رسميت يافتن كسب و كار در كشور ما زمان زيادي را ميطلبد. از آنجا كه در كشور ما هنوز دولت الكترونيك به معناي واقعي كلمه عملياتي نشده و سازمانها به صورت جزيرهاي كار ميكنند، يكي از اصليترين مشكلات كارآفرينان مسئله گرفتن مجوزهاست. البته بحث ثبت مالكيت و نحوه تسهيلات وام و اعتبارات مالي، پرداخت ماليات، تجارت برون مرزي، قراردادهايي كه در حوزه كار امضا ميشود و مسائلي از اين دست جزو مولفههايي است كه در فضاي كسب و كار مورد بحث و بررسي قرار ميگيرد.
بيكاري فارغالتحصيلان موضوع غير قابل اغماضي است و بسياري از جوانان تحصيلكرده با اين مسئله دست و پنجه نرم ميكنند، فكر ميكنيد دليل اين موضوع چيست؟
اصليترين چالشي كه در بازار كار كشور با آن مواجه هستيم بيكاري روبه افزايش فارغالتحصيلان دانشگاهي است. پيشبيني ميشود كماكان تا سال 96 بيكاري فارغالتحصيلان دانشگاهي را در بازار كار ايران شاهد باشيم. بازار كار كنوني ايران يك بازار كار نيمهمدرن است در اين بازار كار معمولا فرهيختگان و تحصيلكردگان دانشگاهي خيلي مورد نياز نيستند اما نيروي كار يدي و غير تحصيلكرده راحتتر ميتوانند در اين بازار شغل پيدا كنند. بنابراين يكي از دلايلي كه به وضوح شاهد بيكاري فارغالتحصيلان هستيم و تا سال 96 هم اين موج بيكاري فارغالتحصيلان دانشگاهي ادامه پيدا خواهد كرد ناهماهنگي و عدم پذيرش بازار كار ماست. موضوع ديگر خود فارغالتحصيلان دانشگاهي هستند كه خيلي براي ورود خوب به عرصه كار آماده نيستند. يعني تحصيلات و آموختههاي دانشگاهيشان، آنها را پشتيباني نميكند كه بتوانند در بازار كار حضور جدي و موفقي داشته باشند. لذا ميطلبد كه ما در حوزه مديريت بازار كار و در بحث اشتغال فارغالتحصيلان دانشگاهي مجموعه برنامههاي ويژه و اورژانسي را ارائه كنيم. حداقل كار در اين شرايط اجراي طرحهاي كارورزي و كارآموزي فارغالتحصيلان دانشگاهي است. بر اساس اين طرحها ميتوانيم نيروهاي جوان و تحصيلكرده را به سمت بازار كار هدايت كنيم و اين عزيزان در بازار كار واقعي هم كار ياد بگيرند و هم دستمزد كاروزي و كارآموزي را دريافت كنند. طرح كارورزي فارغالتحصيلان دانشگاهي در كشور داراي سبقه است و حدود دو بار اجرا شده و با موفقيتهاي خوبي همراه بوده است. به نظر ميرسد يكي از كارهايي كه بايد در دولت تدبير و اميد انجام شود و جزو ضرورتهاست و شايد لازم باشد در همين ماههاي آغازين دولت صورت گيرد طرح كاروزي فارغالتحصيلان دانشگاهي است.
اما همانطور هم كه خودتان اشاره كرديد حتي با گذراندن دوره كارورزي فارغالتحصيلان، باز هم بازار كار پذيراي اين افراد نيست.
بله، نكته ديگر در حوزه اشتغال فارغالتحصيلان و موضوع مديريت بازار كار فارغالتحصيلان بحث كارآفريني جوانان است. در حال حاضر در كشورمان دوران استخدام به ويژه استخدام در سازمانها و نهادهاي دولتي تقريبا تمام شده است. بنابراين استخدام در بخش دولت عملا يك مقوله تمام شدهاي است و جوانان و فارغالتحصيلان دانشگاهي نبايد اميدوار باشند كه جذب دولت شوند. جذب شدن در دولت تقريبا سالهاي پاياني عمر خود را ميگذراند و در همه جاي دنيا همينطور است نه فقط در كشور ما.
دليل اين موضوع چيست؟
دولتها در همه جاي دنيا در حال كوچك شدن هستند. يرون سپاري خدمات سياستي است كه هم در كشور ما و هم در اغلب كشورهاي ديگر مطرح است. به اين ترتيب جوانان نبايد خيلي روي استخدام به ويژه در دولت فكر كنند و نكته دوم اينكه بايد فرهنگ ايجاد كار در ميان خانوادهها و نهادهاي آموزشي با يك رويكرد جديد ورود پيدا كند. لذا يكي از راهكارهايي كه ميتوان بحث اشتغال فارغالتحصيلان را سر و سامان داد توسعه كارآفريني و ايجاد كسب و كارهايي مبتني بر توان فارغالتحصيلان دانشگاهي باشد. بحث توسعه كارآفريني جوانان موضوع ديگر براي ايجاد كسب و كار است و براي آنكه رويكرد استخدامي در بين جوانان تضعيف شود و كسب و كارهاي گروهي و شركتي را جلو ببريم.
براي برطرف كردن اين مشكلات چه راهبردهايي ارائه ميدهيد؟
راهبردهايي براي تقويت بازار كار وجود دارد كه دولت يازدهم ميتواند با اين راهبردها بازار كار را تقويت كنيم. راهبرد اول راهبرد بهبود فضاي كسب و كار است كه در موقعيت بهتري قرار بگيرد و ايجاد كسب و كار و توسعهي آن براي كارآفرين و كارفرما آسان باشد. راهبرد ديگر توسعهي بنگاههاي كسب و كار موجود و تلاش براي اينكه ظرفيت واقعي بنگاهها را به ظرفيت اسمي آنها نزديك كنيم. راهبرد نهضت ظرفيت اسمي اولين راهبردي است كه بسيار به مديريت بازار كار كمك ميكند. ما طرحهاي قبل از بهرهبرداري زيادي داريم كه در قالب بنگاهاي كسب و كار در مرحله قبل از بهرهبرداري است يعني با يك نقدينگي و يك سرمايه در گردش با حمايت نظام بانكي و اصلاح رويكرد مديريتي اين طرحها ميتواند به مرحله بهرهبرداري برسند. تكميل طرحهاي نيمهتمام و طرحهاي در مرحله قبل از بهرهبرداري ميتواند يك راهبرد مهم باشد. راهبرد ديگر در زمينه مديريتهاي كسب و كار خرد و خانگي است. كشور ما در حوزه كسب و كار خرد و خانگي داراي سابقه فراواني است. لذا خوشهسازي و شبكهسازي در حوزه كسب و كارهاي خرد و خانگي يك راهبرد جدي است. اين راهبرد خوشهسازي و شبكهسازي در حوزه كسب و كار خرد و خانگي به بقاي كسب و كار خرد و برند شدن آنها خيلي كمك ميكند. با توجه به بيكاري فارغالتحصيلان و از طرفي آمادگي اين قشر براي حضور در كار، راهبرد توسعهي كسب و كارهاي دانشبنيان پيشنهاد ميشود. كسب و كارهايي كه مبتني بر خلاقيت، نوآوري، ابداع، اكتشاف، اختراع و ايدههاي جديد است. راهبرد ديگر بحث برندسازي در كسب و كار است. براي آنكه كسب و كاري ادامهدار باشد اولا بايد داراي يك طرح و برنامه باشد ثانيا اين كسب و كار ماندگاري و بقا را دنبال كند و ثالثا اين كسب و كار با رويكرد پاسخگويي مردم به مردم و پاسخگويي به مشتري و رفع نياز مشتري روي كار آيد. در حوزه توانمندسازي نيروي كار هم به يك راهبرد بسيار جدي احتياج داريم. نزديك به سه ميليون نفر بيكار وجود دارد و بر اساس آخرين آمار اغلب اين عزيزان دليل عدم مهارتهاي كافي آمادگي حضور در بازار كار را ندارند. جويندگان كار ما در حال حاضر تا حدود زيادي رها شده هستند و كسي كه جوياي كار است، كار جدي براي او انجام نميشود.
اگر نكته خاصي باقي مانده،بفرماييد.
در حال حاضر در كشور ما لازم است سياستهايي در حوزه مديريت اقتصادي، توسعه كارآفريني و اشتغال در پيش گرفته شود. افراد بيكار تحصيلكرده بيكاران گرانقيميتي محسوب ميشوند و دولت تدبير و اميد بايد اقدامات مناسبي در اين زمينه انجام دهد. مردم در انتظار اين هستند كه بسته كاملي از راهبردها، راهكارها، سياستها، برنامهها و اقداماتي كه به صورت بلند مدت ارائه شود و البته مقطعي و بر اساس موج نباشد. انتظار مردم از دولت تدبير و اميد اين است كه به جاي يك طرح كوچك، يك سياست بزرگ ارائه دهد.
