تاوان حمايت اردوغان از تروريست‌هاي سوري

دو سال و نيم از جنگ در سوريه مي‌گذرد و دولت اين كشور با شورشياني مي‌جنگد كه به صورت نامنظم و در دسته‌هاي مختلف مقابل آن مسلح شده‌اند اما اين ظاهر قضيه است كه از آن واقعيت اين جنگ معلوم نمي‌شود. واقعيت جنگ سوريه اين است كه از ابتداي بحران و در پشت خط شورشيان اتحاد بين‌المللي عليه دولت و نظام سوريه قرار گرفته بود كه از امريكا و متحدان اروپايي‌اش تا رژيم اسرائيل، عربستان، قطر و تركيه در اين اتحاد عضويت داشته‌اند. جمع‌آوري نيروهاي شورشي از كشورهاي مختلف، تسليح و اعزام آنها به خاك سوريه و حتي مداواي زخمي‌ها از جمله وظايف اين اتحاد بين‌المللي بوده كه در طول اين مدت از جنگ به صورت مستمر انجام مي‌شده جدا از جبهه سياسي كه اين اتحاد در منطقه و سازمان‌هاي بين‌المللي عليه سوريه به راه انداخته‌اند. وجود اين اتحاديه در پشت صف شورشيان چيزي نبود كه بتواند در اين مدت مخفي بماند چنان كه نشانه‌هاي آشكار آن از ابتدا معلوم بود و دولت سوريه نيز بارها بر اين موضوع و البته نحوه موضع‌گيري كشورهاي اين اتحاديه عليه كشور سوريه نيز گواه نقش آنان در جنگ بوده اما اكنون يك نهاد بين‌المللي به صورت رسمي انگشت اتهام را به سوي يكي از كشورهاي عضو اين اتحاد نشانه گرفته و حتي آن را متهم به شراكت در جنايات جنگي عليه بشريت كرده است. سازمان بين‌المللي ديده‌بان حقوق بشر در 11 اكتبر گزارش 105 صفحه‌اي منتشر كرد كه در آن و با ذكر جزئيات پرده از جنايات جنگي به دست گروه‌هاي شورشي در سوريه برداشته است. اين جنايات مربوط مي‌شود به كشتار حداقل 190 غيرنظامي در حومه شهر لاذقيه به دست آنها كه در ميان آنها تعداد زيادي زن و كودك بوده‌اند. اين گزارش از جمله مواردي است كه نهادهاي بين‌المللي به روشني از كشتار غيرنظاميان به دست شورشيان در جنگ سوريه مي‌گويند و از آن به عنوان ارتكاب جنايت جنگي عليه بشريت ياد كرده‌اند. البته قبل از اين نيز، هم اين سازمان و هم شوراي حقوق بشر سازمان ملل از اين دست اعتراف‌ها داشته‌اند اما نكته تازه در اين گزارش ذكر نام تركيه به عنوان حامي اصلي شورشيان است. سازمان ديده‌بان حقوق بشر در اين گزارش از حمايت دولت تركيه از شورشيان سوري انتقاد كرده و اعلام كرده كه اين دولت تسليحات، پول و لوازم مورد نياز ديگر شورشيان را در اختيار آنان قرار مي‌دهد و علاوه بر اين، آن دسته از شورشياني را مداوا مي‌كند كه در خاك سوريه و در درگيري با نيروهاي ارتش سوريه زخمي ‌شده‌اند. ديده‌بان حقوق بشر جدا از بيان نحوه حمايت دولت تركيه از شورشيان سوريه، آن را به دليل اين حمايت در اعمال شورشيان مقصر دانسته و حتي اعلام كرده كه دولت تركيه به اين وسيله شريك جنايات جنگي در سوريه است. اين سازمان در گزارش خود از نامه‌اي گفته كه قبل و خطاب به احمد داوداوغلو، وزير امور خارجه تركيه، نوشته شده و از او پرسيده شده بود كه دولت تركيه چه اقداماتي را براي اطمينان خاطر از عدم عبور شورشيان سوري از طريق خاك اين كشور به سوريه در پيش گرفته و اينكه چه كاري براي تحقيق و تعقيب جنايات جنگي در سوريه انجام داده است. دولت تركيه تا زمان انتشار گزارش اين سازمان جوابي به آن نامه نداده بود و سازمان ديده‌بان حقوق بشر نيز اين دولت را متهم به مشاركت در جنايات جنگي در جنگ سوريه كرده است. اين اتهام عليه دولت تركيه تنها يك افشاگري عليه آن نيست بلكه اتهامي سنگين عليه سياست خارجي رجب طيب اردوغان، نخست‌وزير تركيه، و وزير امور خارجه او است كه در طول اين مدت همواره در جنگ سوريه دخالت داشته‌اند و به نظر مي‌رسد كه اكنون بايد تاوان سياست خارجي متجاوزانه خود را بپردازند. مسئله مهم فعلي در اين است كه با وجود نشانه‌هاي آشكار دخالت تركيه در اين جنگ چرا اين سازمان اكنون اعتراف به آن كرده و حتي اين اتهام سنگين را بر دولت تركيه وارد كرده است. جواب ساده و سرراست مي‌تواند در يافتن يك قرباني باشد. وضعيت بين‌المللي جنگ سوريه به خصوص بعد از ديدار اخير سرگئي لاوروف و جان كري، وزراي امور خارجه روسيه و امريكا، به سوي مذاكرات ژنو2 است و به نظر مي‌رسد كه اصل راه حل سياسي براي بحران دو سال و نيم سوري بر راهكار نظامي غلبه پيدا كرده و به نوعي به اجماع بين‌المللي رسيده است. اگر مذاكرات ژنو2 همچنان كه لاوروف و كري اعلام كرده‌اند در ماه‌آينده ميلادي برگزار شود، آن گاه بايد يك قرباني براي آنچه در سوريه رخ داده، يافت. به نظر مي‌رسد سازمان ديده‌بان حقوق بشر گام اول را براي اعلام اين قرباني برداشته و رجب طيب اردوغان به همراه داوداوغلو از متهمان رديف اول باشند. جنبه ديگر از گزارش اين سازمان مي‌تواند در فشار بر تركيه براي همراهي با ژنو2 باشد. روشن است كه اردوغان سرمايه‌گذاري سنگيني براي سرنگوني نظام سوريه كرده و حاضر نباشد به اين راحتي اصل راه‌حل سياسي را بپذيرد. اتهامي به اين سنگيني آنقدر توان دارد كه او را متوجه عواقب لجاجت در حمايت از شورشيان كند تا آن كه مجبور شود در يك چرخش ناگهاني رو به اصل سياسي بياورد و نتايج ژنو2 را بپذيرد. به هر حال، اردوغان با اين گزارش متهم به شراكت در جنايات جنگي عليه بشريت است و اين نتيجه حمايت گسترده‌ او از شورشيان و جنايات آنها در سوريه است.