گرماي رويارويي روسيه با غرب در سرماي قطب شمال

منطقه قطب شمال به دليل اهميتش در بعد حمل و نقل بين‌المللي و ذخاير غني معدني، همواره مورد توجه قدرت‌هاي بزرگ و همسايگان اين حوزه بوده است. پنج كشور حاشيه قطب شمال شامل، نروژ، دانمارك، روسيه، كانادا و امريكا بر آنند تا حوزه مالكيت خود را بر اين منطقه گسترده سازند. بر اين اساس مسكو، با توجه به برخورداري از بزرگ‌ترين ناوگان يخ‌شكن جهان، به تازگي تصميم به بازسازي يك پايگاه نظامي در جزاير نووسيبيرسك گرفته است كه از حدود 20 سال پيش رها شده بود. شروع عمليات ميليتاريستي در اين حوزه جغرافيايي مي‌تواند بر محيط‌زيست قطب شمال اثر تخريبي بگذارد.  به همين دليل پوتين ضمن تأكيد بر حاكميت چند قرني روسيه در اين حوزه جغرافيايي، اعلام كرده است تحركات جديد روسيه در قطب شمال صرفاً نظامي نيست و مسكو هواشناسان و دانشمندان را هم به منطقه مورد نظر اعزام خواهد كرد. روسيه در دوران جنگ سرد نيز در قالب رويارويي سياسي و نظامي در مقابل امريكا در قطب شمال حضور فعالانه داشت اما اينك با توجه به خاتمه شرايط عصر جنگ سرد و بالطبع تغيير انگيزه‌هاي حضور در اين منطقه، تأكيد رهبران روسيه بر پيگيري فعاليت در اين منطقه منبعث از سه هدف بزرگ است: اعلام حاكميت روسيه بر قطب شمال، حفاظت از منافع اقتصادي، قدرت‌نمايي روسيه با ابزار نظامي و اعلان همپايگي با ساير قدرت‌هاي بزرگ جهان. نمايش قدرت نظامي روسيه در قطب شمال از طريق برگزاري رزمايش‌هاي نظامي و گشت‌زني دريايي صورت مي‌گيرد. از سال 2007 اين كشور گشت‌زني دريايي خود را با رزمناو هسته‌اي پتر كبير در درياي مديترانه، كارائيب، اقيانوس اطلس جنوبي و هند از سر گرفت و در سال 2008 اين گشت‌زني را در قطب شمال و در نزديكي مناطق دفاعي نروژ و دانمارك تشديد كرد. در سال 2007 نيز، بمب‌افكن‌هاي روسيه براي اولين‌بار پس از پايان جنگ سرد بر فراز قطب شمال به پرواز درآمدند. پس از اين، روسيه طرح‌هاي بلندپروازانه را براي مدرن‌سازي نيروي دريايي مستقر در قطب شمال به اجرا درآورد. به عنوان مثال، پس از سفر موفقيت‌آميز رزمناو پتر كبير در سراسر جهان در سال 2007، وزارت دفاع اعلام كرد كه سه رزمناو ديگر مجهز به موشك‌هاي هسته‌اي را ارتقا خواهد داد. در حال حاضر، كوزنتسوف، تنها ناو هواپيمابر روسيه، در قطب شمال است. ناوشكن كولاكوف نيز در سال 2011 تعمير و به ناوگان شمالي افزوده شد. افزون بر اين، نيروي هوايي روسيه در اين منطقه شامل 200 هواپيماي جنگي و 50 هليكوپتر است. همچنين مقامات مسكو در حال برنامه‌ريزي براي تجهيز زيردريايي دلتا كلاس IV با حداقل 100 موشك مي‌باشند كه تا سال 2030 در حال آماده‌باش است. طبق برنامه‌ريزي وزارت دفاع روسيه، در آينده زيردريايي تايفون جاي خود را زيردريايي هسته‌اي نسل چهارم خواهد داد. Yuri Dolgoruky، اولين زيردريايي ساخته شده پس از فروپاشي شوروي، در ژانويه 2013 در ناوگان شمالي به كار گرفته شد. همچنين دو زيردريايي Alexander Nevsky و Vladimir Monomakh تحت آزمايش هستند و زيردريايي چهارم Prince Vladimir در حال ساخت است. اين زيردريايي‌ها با داشتن انواع موشك‌هاي كروز، قادر به انجام مأموريت‌هاي چند منظوره از جمله حمله به هواپيماهاي دشمن و اهداف ساحلي هستند. علاوه بر اين، براي ارائه خدمات لجستيكي پشتيباني در ناوگان شمالي، يك مركز جديد با 15000 پرسنل در سال 2012 تأسيس شد. به نظر مي‌رسد حضور نظامي مجدد روسيه در قطب شمال، بازگشت ديپلماسي مسلح به عرصه سياسي اين كشور است كه در نتيجه ضعف اقتصادي و تكنولوژي روسيه، رهبران مسكو تمايل به استفاده از ابزار نظامي براي حفاظت از منافع ملي خود در اين منطقه را دارند. گفتني است اين وضعيت باعث شروع مسابقه تسليحاتي و نظامي در منطقه توسط كشورهاي حاضر در شوراي قطب شمال خواهد شد. شوراي قطب شمال، در سال 1996 در اوتاوا براي حفاظت از محيط زيست قطب شمال و براي بهبود رفاه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مردم قسمت شمالي ايجاد شده است. اعضاي اين شورا را كشور‌هاي كانادا، دانمارك، فنلاند، ايسلند، نروژ، فدراسيون روسيه، سوئد و ايالات متحده تشكيل مي‌دهند.  علاوه بر كشورهاي فوق، ناتو نيز براي دستيابي به 90 ميليارد بشكه نفت و 30 درصد منابع گازي كشف نشده جهان در اين منطقه به اشكال گوناكون فعال بوده است. امري كه واكنش كرملين را برانگيخته است. با نگاهي به اقدامات روسيه در قطب شمال و آغاز تحركات ميليتاريستي اين كشور به نظر مي‌رسد، احياي قدرت امپراتوري سال‌هاي جنگ سرد و حتي قبل‌تر از آن به شكل ويژه‌اي در دستور رهبران روسيه قرار گرفته است. قطب شمال كه بر اساس تخمين دانشمندان تا 20 سال آتي يخ‌هايش ذوب مي‌شود،  به مسير پرتردد بين‌المللي تبديل خواهد شد. بر اين اساس احتمال مي‌رود با توجه به موقعيت ژئو اكونوميك و ژئو استراتژيك اين منطقه، قطب شمال بتواند اهرم خيزش اين قدرت گردد. اين فرضيه زماني مي‌تواند قوت گيرد كه خاطر نشان شويم مسكو در آسياي مركزي و قفقاز با نفوذ رو به توسعه ناتو، تركيه، اسرائيل و امريكا روبه‌رو است و پيشبرد اهداف سياسي، اقتصادي و نظامي در اين مناطق هزينه‌بر خواهد بود اما قطب شمال مي‌تواند نقش روسيه را در تأمين منابع سوختي جهان بيش از پيش ارتقا دهد.