در شرايطي كه روز به روز بر معضل بيكاري كشور افزوده ميشود، مهمترين و اصليترين صنعت بومي استان زنجان در اثر واكنشهاي عجولانه مسئولان به دغدغه مردم، تعطيل و 500 نفر از كارگران بيكار شدهاند. صنعتي كه به گفته استانداري زنجان نقش آن در رونق اقتصادي و سرمايهگذاري غير قابل انكار است.
به گزارش «جوان» اين اقدام در حالي با يك تصميم عجولانه صورت گرفته است كه شركت توسعه روي و سرب تنها توليد كننده مجاز سرب از ماده معدني در ايران است و تبعات اين تصميم علاوه بر ايجاد مشكلات معيشتي براي حدود 2هزار نفر ، باعث ضرر و زيان بيش از 3 هزار سهامدار شركت صنايع روي و سرب شده و به علاوه ضمن كاهش فعاليت صنايع مرتبط با اين مواد اوليه به زودي موجبات كنستانره فروشي يا خام فروشي سنگهاي معدني سرب و روي ايران به خارج از كشور خواهد شد.
به گفته مسئول اچ اساي شركت روي و سرب، ميزان آلايندگي كارخانههاي مذكور كمتر از استانداردهاي تعريف شده جهاني است. با اين حال بر اساس توافق بين استانداري و محيط زيست مقرر شده بود به منظور رفع دغدغههاي مردم اين كارخانه و به دليل گسترش و توسعه شهر به مكان ديگري انتقال يابد و تا آن زمان بر اساس دستورالعملهاي محيط زيستي و توافقات مكتوب بين دستگاهها عمل شود كه متأسفانه به غيراز كارخانه مذكور، ساير دستگاهها به تعهدات خود عمل كه نكردهاند، هيچ !در مقابل اعتراضات مردمي راحتترين كار يعني بستن كارخانه را ترجيح دادهاند.
اسماعيلي نماينده زنجان در گفتوگو با فارس با اشاره به اينكه مسئولان استان ميتوانستند با اطلاعرساني خوب و شفاف مانع از تعطيلي اين كارخانه و بيكار شدن بيش از 500 نفر از كارگران آن شوند تأكيد ميكند كه «در مجموع اين كارخانه به علت بيتدبيري مسئولان بسته شد.»
بنابراين گزارش اعتراضات مردم اين شهرستان به آلودگي ناشي از توليد سرب بود. تصاوير و فيلمهاي مربوط به اين اعتراضات كه با پلاكاردهايي به زبان انگليسي در جلو استانداري تجمع كرده بودند در شبكههاي اجتماعي و رسانههاي خارجي بازتاب گستردهاي داشت. حتي فراخوان اين اعتراض كه به نظر ميرسد از دغدغه مردمي سوء استفاده شده است در رسانههاي خارجي صورت گرفته بود كه برنامهريزي مشكوك و افتادن در دام تبليغاتي آنها را قوت بخشيده است.
اين در حالي است كه اين كارخانه در زمان رياست جمهوري آقاي رفسنجاني و با مشاوره و تجهيزات دو شركت صاحبنام سوئدي و آلماني با رعايت استانداردهاي روز دنيا و با هدف جلوگيري از خام فروشي و تأمين نياز مواد حساس و به خصوص براي صنايع دفاع راهاندازي شد.
مردم چه ميگويند و چه ميخواهند؟ بر اساس تحقيقات به عمل آمده سه گروه از مردم پيگير اين حادثه هستند. دسته اول، معترضانند و ميگويند كه آمار سرطان در استان زنجان بيش از ساير استانهاست و به همين دليل خواستار تعطيلي اين كارخانه بودند. اين دسته از افراد خود را حامي محيط زيست ميدانند و معتقدند كه بيماري سرطان در زنجان نتيجه فعاليت اين كارخانههاي استراتژيك است.
همچنين اين گروه بر اين باورند كه: ايجاد اين كارخانه از ابتدا اشتباه بوده يا نبايد اين تاسيسات ايجاد ميشد يا با آلودگي صفر ايجاد ميشد. آنها مدعي آلودگي زيست محيطي آبي، خاكي و هوايي هستند و در جواب كارگران بيكار شده راهكار استفاده از بيمه بيكاري را توصيه ميكنند.
در مقابل اين گروه، كارگران بيكار شده اين كارخانه از سرسختترين مخالفان بسته شدن كارخانه تا زمان احداث آن در محل جديد هستند. آنها به خوبي ميدانند كه بيمه بيكاري با توجه به قوانين موجود كفاف هزينهها و امور زندگيشان را نميدهد. علاوه بر اينها 3 هزار سهامدار نيز از اين اقدام عجولانه شاكياند كه در دسته سوم جاي دارند. آنها بر اين باورند كه بايستي به جاي بستن كارخانه درخصوص احداث فيلتر اقدام ميكردند و نبايد به همه چيز از جمله انعكاس دغدغههاي مردم در حوزه محيط زيست به ديد امنيتي نگاه كرد و تصميمات عجولانه گرفت. به علاوه آنها از افت سهام و توقف نماد اين شركت در بورس ناراضياند.
در 19 آذر سال 88 به منظور توجه بيشتر به سلامت مردم و رفع نگرانيهاي مردم زنجان، كميته سرب و روي در استان تشكيل شد و طي توافقنامهاي 10بندي مقرر شد تا محل شركت سرب و روي در نقطهاي در حوالي اراضي چپ چپ ( 60 كيلومتري اتوبان زنجان) احداث شود. در اين توافقنامه مقرر شد براي تأمين هزينه اين جابهجايي كه بر اساس هزينه اوليه بيش از يك هزار ميليارد تومان هزينه دارد، زمينهاي در اختيار شركت، تغيير كاربري داده شود و زمينهاي جديد شركت حداكثر ظرف 72 ساعت در اختيار اين كارخانه قرار گيرد. اما تا لحظه تنظيم اين گزارش نه تنها با تغيير كاربري محل شركت روي و سرب موافقت نشده است كه در عمل پس از دوسال زمينها در اختيار شركت قرار گرفت. اسناد زمين مكان جديد احداث كارخانهها بعد از 13 ماه از توافق تحويل شركت شد اما به دليل وجود معارضان و طرح دعوي در دادگاه و پروسه صدور راي در دوسال بعد از توافق يعني در شهريور ماه 90 در اختيار اين شركت قرار گرفت.
البته تا كنون اين شركت در جهت ايجاد بسترهاي لازم در محل جديد با انجام هزينههايي بالغ بر بيست ميليارد ريال اقدام به ايجاد فنس، حفر دو حلقه چاه، كاشت 5 هزار اصله درخت، انتقال خطوط برق 3 فاز، عقد قرارداد تحقيقاتي براي مديريت پسماندهاي موجود در كارخانه با دانشكده محيط زيست دانشگاه تهران و. . . كرده است با اين حال واضحترين نتيجه همين دو نكته طرح شده (با توجه به محدود بودن توان مالي شركت و تعهدات مالي به سهامداران)، ناتواني درسرعت بخشي در انتقال شركت به محل جديد است.
به عبارت ديگر ناهماهنگيهاي بين دستگاهي ميان استانداري و شوراي عالي معماري و شهرسازي و منابع طبيعي از يك سو منجر به عدم اجراي تعهدات دستگاههاي دولتي و تأخير در ايجاد شرايط جابهجايي شركت شد و از سوي ديگر ناتواني در اقناع افكار عمومي مبني بر حاد نبودن مشكلات زيست محيطي باعث شد تا برخوردي عجولانه از سوي دستگاههاي دولتي و اقداماتي موازي و مشكوك كه سوار بر موج دغدغههاي مردمي شده بود در زمان تغيير بين دو دولت صورت گيرد كه نتايج آن علاوه بر وارد كردن ضررهاي مادي و معنوي به كشور مصداق آب به آسياب دشمن ريختن باشد.
حال آنكه روابط عمومي استانداري در اقدامي عجيب اجرا نكردن تعهدات از سوي شركت روي و سرب را علت بستن اعلام كرد. متأسفانه اكنون با برايند ناهماهنگيهاي دستگاههاي دولتي ، شيطنتهاي هدايت شده از خارج براي تحريك مردم و سوار شدن بر موج احساس نگرانيهاي مردم درباره محيط زيست مردم زنجان فكر ميكنند كه شركت توسعه روي و سرب انگيزه لازم يا تمايلي براي جابهجايي ندارد و همچنان مصّر است تا مردم را دچار سرطان كند !
اما در ديگر سو شركت متعهد شد تا زماني كه جابهجايي كامل صورت نگرفته با هماهنگي كامل با محيط زيست گام بردارد و الزامات زيست محيطي را با استانداردهاي سختگيرانه رعايت كند. در اين باره نيز اقداماتي چون به كارگيري تنها متخصص طب كار استان جهت كنترل سلامتي پرسنل، كنترل فرايند آلودگي خاك (توسط اساتيد دانشگاه زنجان )، پايش برخط (آنلاين ) دودكش اصلي، كنترل مستمر عوامل مرتبط با آب (با ايجاد سه حلقه چاه ) و. . . صورت گرفت و نشان داد پارامترهاي زيست محيطي با محوريت هوا، آب و خاك پايينتر از حد مجاز و حتي در حوزه آب و خاك پايينتر از حد مجاز استانداردهاي معتبر است و اهميت دادن به محيط زيست و توجه به سلامت مردم را وظيفهاي منفك از توليدات روي و سرب نميداند.
شركت سرطان توليد ميكند؟ علاوه بر موارد گفته شده مهمترين نكته براي تنوير افكار عمومي كه بايد هم شركت توسعه روي و سرب در كنار فعاليتهاي زيست محيطياش ميپرداخته و هم استانداري در اين باره توضيح ميداده است. پاسخ به اين سؤال اساسي است كه اين شركت سرب و روي توليد ميكند يا سرطان؟
آقاي «و» يكي از قديميترين كارگران شاغل در اين شركت ميگويد: من سالهاست كه در اين محيط كار ميكنم و در محل خانههاي سازماني و در جوار اين كارخانه به همراه خانوادهام روزگار خود را سپري كردهام. وي ميگويد: اينكه ميگويند فعاليت اين كارخانه سرطان زاست يا موجب عقيم شدن مردان و كند ذهن شدن فرزندان ميشود نميتواند چندان مبناي علمي داشته باشد. زيرا من و دو فرزندم و همسرم سالها اينجا زندگي كرديم و اكنون يكي از فرزندانم در دانشگاه شريف و ديگري در دانشگاه زنجان مشغول به تحصيل هستند.
نماينده شركت توسعه سرب و روي نيز در توضيح اين مطلب به خبرنگار ما ميگويد: در اينكه ما هرچه بيشتر در جهت حفظ محيط زيست تلاش كنيم كافي است يا بايد تلاش بيشتر كرد، بحثي وجود ندارد. اما همانطور كه در جلسات مشترك با نمايندگان اداره كل محيط زيست بيان شده بسياري از همكاريها فراتر از استانداردهاي معتبر دنياست.
وي ادامه ميدهد: بالاخره هر صنعتي به خصوص در صنايعي كه مواد خام يا سنگ معدن را تبديل به فلز يا محصول جديد ميكنند، تبعات و آلودگيهاي خاص خود را دارد. اگر بخواهيم حساسيت ايجاد كنيم بايد كارخانههاي فولاد، پتروشيميها، پالايشگاهها، نيروگاههاي سيكل تركيبي و بسياري از كارخانهها مانند سيمان و گچ و. . . را تعطيل كنيم يا چون ميزان استفاده از سموم و كود شيميايي در كشور ما براي توليد بيشتر و مقابله با آفات زياد است بنابراين تمام ميوهها و سبزيجات را بايد دور بريزيم؟ يا براي كاهش مصرف سموم و كودهاي شيميايي تلاش و به دنبال محصول ارگانيك باشيم؟
بستن غير قانوني و ابلاغ تلويزيوني؟ اين كارشناس مطلع ميگويد: طبيعي است با پيشرفت تكنولوژي وگسترش شهرنشيني، محيط زيست دستخوش تغييراتي ميشود كه بايد در جهت بهبود شرايط زندگي انسانها و حفظ محيط زيست تلاش و تعادل منطقي ايجاد كنيم اما اينكه يك عده با سوء استفاده از احساسات و نگرانيهاي مردم قصد ايجاد تشنج و موجسواري دارند بايد هوشيارانه عمل كرد نه اينكه بدون مدرك محكمهپسندي يك كارخانه توليدي را متهم و بدون محاكمه و صرفا به خاطر حرفهاي بدون پشتوانه قابل استناد و در خارج از دادگاه صالحه و بدون فرصت دفاع مسئولان كارخانه، 500 نفر را بيكار و ضررهاي مادي و معنوي را به بخشهايي از اقتصاد واردكرد.
وي با تأكيد بر اينكه نبايد مردم و مسئولان تحت تاثير شايعههاي بياساس قرار گيرند، ميافزايد: مثلاً گفته ميشود ميزان سرطان در ميان زنجانيها بسيار زياد شده و علت العلل آن هم توليد سرب و روي معلق در هواست.
خوشبختانه تا كنون سرطانزا بودن يا نبودن كارخانه سرب و روي به لحاظ علمي اثبات نشده و بر اساس مدارك پزشكي سرطان از طريق وجود ذرات معلق هوا بايد بيشتر به سرطان خون يا كم خوني در بين كودكان منجر شود نه افزايش سرطان سينه كه مدارك بيمارستان مويد وجود چنين چيزي است. وي خاطر نشان ميكند: هم اكنون نمونه مشابه كارخانه سرب و روي در كشور سوئد فعاليت ميكند و مردم نسبت به فعاليت آن هيچ نگراني ندارند. لذا اين اطمينان را ميدهيم كه شركت متعهد است تا استانداردهاي زيست محيطي را بيش از پيش رعايت كند و به هيچ وجه قصد توليد سرطان ندارد. وي همچنين در ادامه با انتقاد از روند بسته شدن اين كارخانه تأكيد ميكند: لااقل استانداري و مردم دوستدار محيط زيست نيز با مراجعه به حكم دادگاه صالحه و فرصت دفاع اين شركت مسئله خود را پيگيري ميكردند، نه اينكه به مسئولان كارخانه، كارگران و سهامداران تصميم پلمب كارخانه از طريق تلويزيون و روابط عمومي استانداري ابلاغ شود.
اين كارشناس مدعي شد: هم اكنون و در فاصله زماني كه اين كارخانه تعطيل شده است، كارگاههاي غير مجاز حتي در شهرك روي زنجان با آلايندگي و آلودگي بسيار بيشتر ( گاهي تا 8 برابر ) در حال فعاليت هستند اما با آنها تاكنون برخوردي در حد اين كارخانه نشده است.
اين كارشناس در پايان تأكيد كرد: قطعا در صورتي كه اصرار غير قانوني مبني بر بسته ماندن كارخانههاي روي و سرب ادامه يابد تصميم داريم تا با طرح دعوي به دادگاه ضمن تقاضاي سريع براي بازگشايي مجدد به طرح دعوي عليه اشخاص مؤثر در شكلگيري اين تصميم عجولانه و در خواست ضرر و زيان براي كارگران، شركت و سهامداران اقدام كنيم.
وي وعده داد: در صورت بازگشايي و تحقق وعدههاي داده شده دستگاههاي دولتي استان تعهد ميكنيم تا تمام تلاش خود را براي رفع دغدغه مردم مبني رعايت استانداردهاي سختگيرانهتر آلودگي آب و خاك و آلايندههاي هوا اجرا و با سرعت بيشتري و برنامه زمانبندي دقيقتري شركت را به محل جديد انتقال دهيم.
