تولید روز افزون پسماند جامد شهری و نبود زمین مناسب برای دفن زباله ها، لزوم داشتن مدیریت و برنامه ریزی صحیح در زمینه استفاده بهینه از منابع و راهکارهای مناسب را برای کاهش دفن پسماندها دو چندان كرده است.
به همين خاطر در بسياري از شهرها، سازمان مدیریت پسماند شهرداري ها به دنبال مکان یابی، طراحی و ساخت مجتمع بازیافت، پردازش و دفن پسماند هستند تا با اين كار، علاوه بر تحقق اهداف برنامه های زیست محیطی منطقه خود، با بالا بردن طول عمر محل دفن زباله ها با استفاده از سیستم های نوين به ایجاد منابع درآمدی نيز بينديشند.
قزوين هم جزو استان هاييست كه در چند سال اخير به شدت توليد زباله اش بالا رفته و مسئولان را بر آن داشته تا به نوعي علاوه بر جمع آوري زباله هاي خانگي و شهري، هزينه هاي اختصاص يافته به اين موضوع را كاهش و با بهره گيري از تكنولوژي هاي نوين در تفكيك و بازيافت زباله ها، نيم نگاهي نيز به درآمد زايي داشته باشند.
***
هم اکنون شهروندان قزوینی، روزانه بیشتر از 280 تن زباله در روز تولید میکنند و با توجه به بالا بودن سرانه تولید زباله در اين شهر، مدیریت پسماندهای شهری یکی از مهمترین اقدامات سازمان مدیریت پسماند شهرداری به شمار مي آيد.
به گفته مسئولان، سرانه تولید زباله در اين شهر 709 گرم در روز است و این رقمي بالاست که باید در راستای کاهش تولید زباله و دفع صحیح بهداشتی پسماندها علاوه بر برنامه هاي كارآمد، تك تك شهروندان نيز وارد ميدان شوند.
مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری قزوین در اين رابطه گفت: مدیریت زبالههای شهري در قزوین از دغدغههای اصلی سازمان مدیریت پسماند شهرداری به حساب میآید و سیاستهایی که سازمان مدیریت پسماند برای کاهش زباله در نظر گرفته است شامل کاهش تولید زباله در مبدأ، تفکیک از مبدأ و استفاده مجدد و بازیافت است.
عباس عسگری با اشاره به اجرای طرح آنالیز فیزیکی زبالههای شهر، اين كار را یکی از مهمترین اقدامات مرتبط با مدیریت پسماندهای شهری معرفي كرده و ادامه داد: هدف از اجرای این طرح شناسایی کمیت و کیفیت ترکیب فیزیکی پسماندهای جامد شهر قزوین در مبدأ تولید و شناسایی عوامل مؤثر بر کمیت و ترکیب پسماند و نحوه اثر گذاری هر یک از این عوامل میباشد.
وي ادامه داد: در آنالیز فیزیکی زبالهها، شهر به هفت بخش خوشه بندی می شود که به صورت تصادفی تعدادی از منازل مسکونی انتخاب و عملیات تعیین چگالی، درصد وزنی اجزای تشکیل دهنده زباله، میزان مواد فساد پذیر و… بر روی آنها صورت می گیرد.
* مشكل ناهماهنگي سازمان هاست
از حدود سال گذشته بود كه قيمت ضايعات تا 4 برابر افزايش يافت و همين مسئله باعث شد تا افرادی سودجو نسبت به جمعآوری مواد بازیافتی از مخزنهای زبالهها اقدام کنند که این مسأله یک معضل به شمار آمده و خطرات بهداشتی و زیست محیطی زيادي را نيز به همراه آورد.
در اين ميان، جمعآوری مواد بازیافتی که گاهاً توسط نوجوانان انجام میشود مسألهای نیست که به سادگی بتوان آن را ناديده گرفت. بنابراين، بسياري از مسئولين به اين فكر افتادند كه اين مسئله در طرح هاي کوتاه مدت و بلندمدت بررسي و برطرف شود.
حتي پزشكان نيز هشدار داده اند كه بروز بیماریهایی مانند هپاتیت که از مشکلات بهداشتی ناشی از همین جمعآوری زباله و تفکیک آن توسط كودكان و نوجوانان است خود نوعی معضل در این راستاست که باید با ساماندهی مناسب که توسط نهادهای ذکر شده صورت میگیرد برطرف شود.
كارشناسان معتقدند معضل جمعآوری مواد بازیافتی از مخزنهای زباله توسط افراد سودجو را مي توان با هماهنگی و همکاری نهادهای مختلف و در كارگروه هاي تفکیک زباله برطرف كرد اما نبايد فراموش كنيم كه تفکیک زباله از مبدأ که اصل آن توسط خود مردم و از منازل آغاز مي شود در گام نخست باید با مشارکت شرکتهای خصوصی در قالب طرح هاي جامع و حساب شده دنبال شود و در این راستا میتوان از شرکتهای بهداشتی جمعآوری زباله نيز استفاده بهینه کرد.
با اين اوصاف، همگان بر اين مهم واقفند كه تفکیک زباله از مبدأ به يكي از مسائل مهم كشور تبديل شده است كه اگر از همين امروز به آن توجه ويژه نشود در آينده اي نزديك به یک معضل بهداشتی و اجتماعی تبدیل خواهد شد.
* بچه هاي سودجو!
وقتي زباله ها در همان مبدا و منازل تفكيك نمي شوند، گروهي زحمت اين كار را در مخازن زباله هاي شهري متحمل شده و با شخم زدن اين سطل هاي بزرگ، علاوه بر جمع آوري مواد و اقلام مورد نياز خود، تمام آشغال ها را با يكديگر مخلوط مي كنند كه اين عمل آنها نيز به نوبه خود باعث جمع شدن حشرات و جانوران موذي و شيوع بيماري هاي گوناگون در شهر مي شود.
طبق آماری که وجود دارد در شهر قزوين بيش از یک هزار نفر مشغول جمعآوری زباله از مخازن زباله اين شهر هستند که بیشتر آنها را قشر کودک و نوجوان تشکیل میدهد.
البته شهردار قزوين اين افراد را سودجو دانسته و معتقد است آنان با خالی کردن زبالههای مخزنهای زباله شهری مواد بازیافتی را به شرکتهای مورد نظر میفروشند که اگر این تفکیک زباله در خود منازل و توسط مردم صورت گیرد میتوان به سادگی از بروز این معضل جلوگیری کرد.
نصرتی گفت: تا دو سال دیگر باید مطابق قانون همه زبالهها از خود منازل تفکیک شوند یعنی با تفکیک زبالهها، مواد بازیافتی دیگر به درون مخزنهای زباله ریخته نمیشود. البته در بحث تفکیک زباله از مبدأ باید همه دستگاهها مانند دستگاه قضا، استانداری، نیروی انتظامی و علوم پزشکی همت کرده و با یکدیگر هماهنگ باشند.
اين مسئول با بیان آمادگی این سازمان برای تفکیک زباله از مبدأ خاطرنشان کرد: بیتردید تنها آمادگی شهرداری در این زمینه راهگشا نیست و باید با راهکارهای مناسبی که برای شرکتهای فعال در این زمینه انجام میگیرد دست سوءاستفاده کنندگان را از این مسأله قطع کرد. البته در خصوص اشتغال این افراد میتوان با برگزاری مناقصه و اعطای امور به شرکتهای مورد نظر مجاز، این مشكل را به سادگی برطرف کرد.
* ماده 16 را اجرا كنيد
توليد روزانه بیش از 280 تن زباله مطمئنا در طول سال هزینه بسیار بالایی را برای جمع آوری و دفن آنها بر شهرداري متحمل مي كند.
كارشناسان سازمان هاي مدیریت پسماند شهرداری ها معتقدند يكي از راه هايي كه مي تواند به بازيافت دور ريزها از مبدا كمك كند اين است كه شهروندان زبالههای خود را به هیچ عنوان با پسماندها و نخالههای ساختمانی مخلوط نکنند چرا که این امر علاوه بر اینکه به خودروهای مکانیزه جمع آوری زباله آسیب جدی وارد میکند باعث ایجاد اختلال در خط پردازش مجتمع هاي بازيافت نيز مي شود.
اما مدير عامل سازمان پسماند شهرداري قزوين از آمار توليد زباله هاي اين شهر دل پرخوني داشت و گفت: ما خواستار اِعمال ماده 16 هستیم چراکه از سال 84 تاکنون سازمان بازیافت اخطارهای مکرری به تولیدکنندگان پسماند داده است به طوری که تاکنون چهار هزار و 186 اخطار به این تولیدکنندهها داده شده است ولی متأسفانه مشکلات همچنان به قوت خود باقی است از این رو سازمان مدیریت پسماند خواستار اِعمال ماده 16 است تا در مراجع قضایی شعبه مجزایی به اینگونه پرونده ها رسیدگی کند.
عسگري به بنگاه هاي غيرقانوني جمع آوري ضايعات نيز گريزي زده و ادامه داد: متأسفانه یکی از مشکلات موجود بنگاههای غیرقانونی جمع آوری ضایعات در شهر است یعنی مراکزی بدون اینکه مجوزی داشته باشند وارد شدهاند و به جمعآوری ضایعات اقدام میکنند. در همين راستا ما به دنبال این هستیم که بنگاههایی که در این خصوص فعالیتهای غیر قانونی دارند را شناسایی و مورد پیگیری قانونی قرار دهیم.
* از هزينه تا درآمدزايي
يكي ديگر از دردهاي قزوين، زباله هاي بيمارستاني اش است. بر اساس اخبار رسيده برخی از درمانگاهها، بیمارستانها و مراکز خصوصی قزوين، موضوع تفکیک زباله را رعایت نكرده و حتي بعضا شبانه زباله هاي خطرناكشان را در مخازن جمعآوری زبالههای عادی قرار میدهند.
بي ترديد بسياري از اقدامات در شهرداري ها بودجه هاي كلاني را به خود اختصاص مي دهند كه جمع آوري زباله و بازيافت آن نيز از اين دست به شمار مي آيد. به عنوان مثال، فقط در شهر محمديه قزوين براي تامین سطل های زباله جهت اجرای طرح تفکیک، هزينه سنگینی بالغ بر 400 میلیون تومان صرف شد كه براي چنين شهر كوچكي بسيار زياد است.
به هر حال با تعیین ضوابط خاص و پیش شرط می توان شرکت های فعال در این حوزه را شناسایی و با واگذاری قانونمند کارها به آنان از نابسمانی و بی نظمی در کار و بروز پیامدهای اجتماعی و زیست محیطی در آينده جلوگیری کرد.
