فيلم سينمايي دهليز كه به همراه ساير گزينههاي اكران عيد فطر چند هفتهاي است بر پرده سينماهاي تهران و شهرستانها نشسته، به دليل نوع خاص پرداخت به مسئله قصاص مورد توجه بسياري قرار گرفته است. در اين خصوص پاي صحبت كارشناسان مختلف سينما نشستهايم تا در خصوص نوع پرداخت فيلم دهليز به مسئله حساسيت برانگيز قصاص بپرسيم.
پرداخت منصفانه به قصاص
ناصر هاشمزاده، فيلمنامهنويس و كارشناس سينما در گفتوگو با «جوان» در خصوص پرداخت فيلم دهليز به مسئله قصاص ميگويد: دهليز پرداختي متعادل به مسئله قصاص داشته و منصفانه به سمت اين موضوع حساس رفته است.
وي ادامه ميدهد: البته اصولاً موضوع فيلم قصاص نيست، فيلم بر محور خانواده است و روابط زن و شوهر و كودك را در قالب خانواده روايت ميكند و در واقع قصاص بهانهاي شده است براي پرداخت به جريانات و نيازهاي عاطفي اين خانواده.
به گفته وي، پرداختي كه اين فيلم از قصاص دارد، درست است، اگرچه در اين ميان برخي ايرادات حقوقي هم بر فيلم وارد ميكنند به عنوان مثال ميگويند كه در قتل غيرعمد قصاص وجود ندارد و كاراكتر فيلم هم در منازعه مرتكب قتل شده كه قتل غيرعمد محسوب ميشود اما به طور كلي دهليز، فيلمي نجيب است كه من آيندهاي درخشان را براي كارگردانش پيشبيني ميكنم. هاشمزاده در ادامه تأكيد ميكند: البته نگاه ديگري هم وجود دارد، مثلاً اگر قهرمان داستان دهليز يك معلم مهربان و آرام نبود و فردي بزهكار و متجاوز بود، آيا باز هم افكار مخاطبان به سمت بخشش او ميرفت؟وي تأكيد ميكند: يكي از حسنهاي فيلم دهليز بيحاشيه بودنش است به عنوان مثال كاراكتر زن فيلم ممكن بود در اثناي رضايت گرفتن براي شوهرش مورد توجههاي نابهجاي ديگران قرار گيرد، اما هيچ يك از اين اتفاقها براي جذب مخاطبي در فيلم نيفتاده است و سينماي شعيبي، سينما نجيب و مؤدبي است.
دهليز سوء استفاده احساسي نيست
مهرزاد دانش، منتقد و كارشناس رسانه هم در گفتوگو با «جوان» در خصوص دهليز اظهار ميكند: به عنوان اولين اثر كارگردان، فيلم خوب و شسته و رفته و قابل احترامي است. در اين فيلم هم كارگردان و هم فيلمنامهنويس سعي كرده به قواعد ژانر مقيد باشد و در عين اينكه يك موضوع به شدت انساني و شريف روايت ميشود، احساسات گراييهاي بيش از حد و سوءاستفاده از عواطف سطحي و زودگذر مخاطب به وقوع نميپيوندد.
دانش ميافزايد: به باور من همه اجزاي فيلم درست چيده شده است و نسبتي كه بين روند و ريتم فيلم با بازيها و موسيقي برقرار ميشود، بسيار متناسب است و نكتهاي از فيلم بر نكتهاي ديگر از آن غلبه پيدا نميكند و در واقع آن چيزي كه بايد سر جايش باشد، جايش است.
وي در خصوص پايانبندي فيلم تأكيد ميكند: اما به باور من پايانبندي فيلم كمي شتابزده بوده است و ميشد با فكر بيشتر پايانبندي بهتري انتخاب ميكرد اما از آنجايي كه كار اول كارگردان است، معمولاً اين مسائل با تساهل و تسامح ديده ميشود.
دانش درباره بازيها ادامه ميدهد: به نظر من بازيها در ارتباط مناسبي با نقشها قرار داشت به اين معني كه دو بازيگر اصلي توانسته بودند فضاي شخصيت نقشها را به خوبي و به درستي درك كرده و بازتاب بدهند و در نهايت بازيهاي مينيمال خوبي داشتند و با حداقل نمودهاي بازيگري بهترين بهرهوري را به فيلم تزريق كردند.
آذين: دهليز لباس زندگي به قصاص پوشانده است
جبار آذين، ديگر منتقدي است كه در گفتوگو با «جوان» از اولين ساخته بهروز شعيبي ميگويد. به باور او، دهليز از فيلمهاي خاصي است كه توانسته بدون توسل به شعار و بدون در نظر گرفتن رويكردهاي ديني و قانوني و عرفي به قصاص، اين حكم را در متن زندگي روايت كند و به عبارت ديگر لباس زندگي بر تن اين حكم شرعي پوشانده است. آذين ادامه ميدهد: روايت فيلم به گونهاي است كه احساسات و عواطف تماشاگر را برانگيخته و تماشاگر را با اين سؤال مواجه ميكند كه آيا ميشود در جايگاه خانواده مقتول بود و از قصاص قاتل گذشت؟وي ادامه ميدهد: اما فيلم دهليز قصاص را تخطئه نميكند و شبههاي به اين حكم الهي وارد نميكند. برخلاف برخي از ديدگاهها كه حكم شرعي قصاص را به بوته نقد ميكشند و وجودش را زير سؤال ميبرند، به باور من فيلم توانسته به گونهاي ملايم و انساني ضمن رعايت مسائل شرعي و باورهاي اجتماعي، حرفهايش را انساني و محترمانه عنوان كند. آذين خاطرنشان ميكند: به باور من دهليز با ايجاد پيرنگ درست بين باورهاي شرعي و باورهاي اجتماعي توانسته قصهاي را به وجود بياورد و در آن از انسانيتها و قواعد شرعي و اجتماعي به درستي ياد كند به همين دليل هم هست كه در اين فيلم احساسات و عواطف انساني جاي خودش را دارد و قوانين شرعي هم جايگاه خاص خودش را و هيچ كدام باعث رد و اثبات ديگري نشده است.
وي در پايان ميافزايد: ويژگي مهم اولين فيلم بهروز شعيبي اين است كه بدون لكنت سينمايي و توسل به اغراق، حرفهايش را منتقل كرده و تماشاگر را ضمن آشنايي با ويژگيهاي قانوني و شرعي قصاص و ديه براي برخورد منطقي با اين نوع مسائل تجهيز ميكند.
دهليز جنبه انساني قصاص را روايت كرده
رضا درستكار، كارشناس سينما و رسانه هم در گفتوگو با «جوان» درخصوص نوع پرداخت به مسئله قصاص در فيلم دهليز ميگويد: پرداخت به مسئله قصاص در فيلم دهليز معمول و متعادل بوده اما مسئله قصاص موضوعي نيست كه سينماگران بخواهند در خصوصش تعيين تكليف كنند و سينماگر تنها ميتواند جنبههاي مختلفش را بيان كنند و دست به روشنگري بزند.
وي ادامه ميدهد: دهليز توانسته جنبه انساني و اسلامي به اين حكم قانوني بدهد اما در نهايت بخشش را به مخاطب پيشنهاد ميكند و اينكه واكنش خشن در مقابل يك كنش خشن، نتيجهبخش نيست.
در پايان از اظهارات كارشناسان مختلف سينمايي اينگونه ميتوان نتيجه گرفت كه دهليز در خصوص پرداخت به مسئله حساسيت برانگيزي مثل قصاص موفق بوده است و در مقابل افراط و تفريطهايي كه گاهي در پرداخت سينمايي اين حكم شرعي و قانوني كشور ما به وقوع پيوسته رويكرد اعتدال را پيش روي خود قرار داده است.
