معاون سيما در مراسم نشسـت شـوراي نظارت بر ارزيابي صداوسيما با حضور برنامهسازان برنامههاي ماه رمضان كه روز دوشنبه انجام شد اعلام كرد تلويزيون براي نخستينبار در تاريخ خود اولين سريال 100 قسمتي خود را براي پخش در ماه رمضان سال آينده در دستور كار خود دارد.
علي دارابي همچنين در اين جلسه به راه اندازي شبكه نسيم با هدف بردن خنده به خانههاي مردم اشاره كرده و ميگويد: اين شبكه در آغاز پخش با چهار ساعت برنامه توليدي و تكرار آن روي آنتن ميرود و سپس در طول 24 ساعت برنامه پخش ميكند. برخي از برنامههاي شبكه «نسيم» از هم اكنون در حال توليد است و كنداكتور خوبي براي آن تهيه شده است. دومين خبري كه معاون سيماي سازمان صداو سيما در آن جلسه اعلام ميكند مژده پايان يافتن مطالعات براي افتتاح 10 شبكه و 5 كانال جديد (زيرمجموعه شبكه) است كه بر اساس برنامههاي پيش بيني شده برخي از اين شبكهها بايد تاكنون افتتاح ميشد. شرايط بودجهاي و نيز اين مسئله كه توليد سريال و راه اندازي شبكههاي جديد مستلزم درآمد زايي يا منوط به تأمين منابع مالي است، امري بديهي و واضح است. براي واكاوي بيشتر و اينكه كثرت شبكهها و توليد سريالهاي بلند چندين قسمتي چه مزيتي در جذب و تأمين سليقه مخاطبان ميتواند داشته باشد موضوع و محور سؤالاتي است كه برخي از منتقدان و كارشناسان حوزه تلويزيون و سينما در گفت و گو با «جوان» به آنها پاسخ دادهاند.
حسين سلطان محمدي، منتقد سينما و تلويزيون در پاسخ به اين سؤال كه ساخت و توليد سريالهاي بلند و صد قسمتي با توجه به سابقه پخش و اقبال مخاطبان به چنين سريالهايي (سريالهاي خارجي مثل سالهاي دور از خانه، افسانه جومونگ و. . . ) ميتواند مفيد باشد يا خير؛ به خبرنگار «جوان» ميگويد: اين نوع سريالسازي نيازمند متني قوي است كه داستان و خط اصلي سريال بتواند كشش طي كردن قسمتهاي طولاني(صد قسمت) را داشته باشد. سريال بايد قسمت به قسمت فرود داشته باشد يا در اوج نگه داشته شود تا مخاطب را به پيگيري قسمت بعدي ترغيب كند. اگر ما به جايي رسيدهايم كه پتانسيلي را شناسايي كنيم كه بتواند داستان طولاني بنويسد، ما و مخاطبان از آن استقبال ميكنيم. به نظر من اين اتفاق اگر بيفتد خيلي هم عالي است چون مخاطب ما پاي تماشاي آن خواهد نشست. ما در زمينه توليد و ساخت مجموعههاي بلند نتايج خوبي مثل مختارنامه را كه در حدود 50 قسمت بود به دست آوردهايم. ما الان شاهد پخش سريال «ستاره حيات» از تلويزيون هستيم كه اگر روي توليد بهتر آن خوب كار شود مثل سريالهاي جذابي مانند «هشدار براي كبرا 11» و «پرستاران» ميتواند همچنان و طي سالها توليد و ساختش ادامه پيدا بكند. چون روايتهايي با موضوعيت اتفاقاتي كه براي اورژانس رخ ميدهد قابليت ادامهدار و طولاني بودن را قطعاً خواهد داشت. چه اينكه با توجه به چند قسمتي كه از آن پخش شده است و به رغم كشش دار بودن قسمتهاي اورژانسي، بخشهاي داستاني آن كه به سريال پيوست شده جذابيت برابر را ندارد.
اين منتقد سينما در رابطه با لو رفتن بخش عمدهاي از محتواي سريال صد قسمتي «كيميا» كه گفته ميشود قرار است با محوريت خانواده ايراني در مقاطع انقلاب و دفاع مقدس ساخته شود، و آسيبي كه اين اتفاق ميتواند در نوع نگاه و مواجهه مخاطب با آن شكل بگيرد، ميگويد: اين مسئله ميتواند ضربه بدي به سريال بزند چراكه شروعش پر آب و رنگ و خوب است اما باعث بسته شدن دست صاحب اثر در خروجي كار و گفتن نقطه نظرات ميشود. مسئله ديگر اينكه ممكن است سريال در دام كليشه گويي و شعار زدگي بيفتد يا به حشو و زوائد و خستهكننده بودن مبتلا گردد. بهتر بود كه دوستان نميگفتند كه محتواي سريال چه محوري دارد چون اين مسئله باعث بالا رفتن سطح توقعات از كار ميشود. همچنين ممكن است نوعي حريم و حفاظ سنگين در اطراف اين واژهها قرار گيرد كه اين موجب ميشود جنس اصلي و قوت و قدرت خوب مجموعهاي را نداشته باشد. به كلام ديگر مخاطب وقتي به تماشاي سريال اوشين (سالهاي دور از خانه) مينشيند ميتواند ژاپن دهه 70 و 80 را ببيند. حالا سؤال اين است كه ما چگونه و به چه شكلي قرار است كاراكتر مورد نظرمان را بسازيم و در گذر زمان به پيش بياوريم كه مخاطب را پس نزند؟ اگر هنرمندان ما در فضاهاي گفته شده قرار نگيرند و بتوانند يك متن و سناريو خوب بنويسند همه مردم و كارشناسان و منتقدان با آن همراهي ميكنند.
سلطان محمدي در رابطه با راه اندازي شبكه تلويزيوني«نسيم» و نيز 10 شبكه و پنج كانال ديگر توسط رسانه ملي ضمن تأكيد بر مثبت بودن تكثر و تنوع در ميان شبكههاي تلويزيوني در ادامه ميافزايد: هر اندازه كه تلويزيون تنوع گزينهها براي انتخاب مخاطب گستردهتر بكنيم، بهتر است چراكه بيننده در انتخاب آزادتر است و ميتواند از بين گزينههاي متعدد و متنوع شبكهاي را انتخاب كند كه در راستاي سليقهاش باشد. از طرفي هم با توجه به اينكه يكي از دغدغههاي اصلي ما مقابله با شبكههاي ماهوارهاي است اگر بتوانيم با كمك شبكههاي رسانه ملي و حتي به صورت حداقلي و پركردن زمان مخاطبان داخلي اقدامي انجام بدهيم كار خوبي است. خوشبختانه در رابطه با اين شبكه گفته شده است كه توليد خاص و ويژه براي آن در نظر گرفته و در حال توليد هستند. اين اتفاقي است كه درباره شبكههايي مثل تماشا، آي فيلم و نمايش بهوجود نيامد و به جز چندكار محدود كه براي شبكهاي فيلم توليد شد، در رابطه با شبكههاي تماشا و نمايش هيچ كار توليدي تا به حال انجام ندادهايم. اگر قول توليد خاص محتوا با توجه به ماهيت و موضوعيت شبكه «نسيم» به طور جدي پيگيري و ادامه پيداكند قطعا اتفاق بسيار خوب و پسنديدهاي در زمينه جذب مخاطب و بايكوت شبكههاي ماهوارهاي رخ خواهد داد. نكته مهم ديگر اينكه با توجه به حضور اين تعداد هنرمند و فيلمساز خوب و توانا در كشورمان، هنرمندان در كنار همكاري تلويزيون با آنها بايد همت كنند و به كمك شبكههاي رسانه ملي بيايند و برنامههاي خوب توليد كنند.
لزوم نياز سنجي مخاطب و آينده نگري
جبار آذين، منتقد و كارشناس سينما و تلويزيون هم در گفت و گو با «جوان» درباره اقدام تلويزيون براي توليد سريال بلند يكصد قسمتي «كيميا» ضمن تأكيد بر وجود وظايف مهم و سنگين كه بر عهده تلويزيون است ميافزايد: يكي از مشكلات حال حاضر صداوسيما اين است كه مقداري از اهداف تعيين شده فاصله گرفته است و همين مسئله باعث ناخشنودي مخاطبان شده است. يكي از علل اصلي اين اتفاق عدم حمايت جدي برخي مديران آن از بخشهاي تخصصي و برنامهسازي است. اين دور شدن كه بنده به آن اشاره كردم متأسفانه با توليد آثاري كه بعضا تناسبي با سليقهها و نياز مخاطبان و جامعه ندارند ديده ميشود. در واقع اگر اين دوستان با در نظر گرفتن افق ديد آينده و نياز سنجي از موارد مطلوب مخاطب و جامعه به سمت توليد سريالهاي بلند گام بردارند موفق خواهند شد. اما اگر قرار باشد سريالي مثل سريالهاي پخش شده در ماه رمضان كه اصلا تناسبي با زمان پخش (ماه مبارك رمضان) و نياز جامعه نداشتند، را توليد كنند قطعا مقبول مخاطبان نخواهد بود. البته يك موضوع بسيار مهم ديگر وجود دارد و آن اينكه با توجه به طولاني بودن زمان توليد يك سريال صد قسمتي كه قطعا چندين ماه به طول خواهد انجاميد لازم است يك برنامهريزي و مديريت قوي و نياز سنجي آينده نگرانهاي صورت بگيرد. چراكه ممكن است براي شرايط زماني هنگام پخش چنين سريالي كه بيش از سه ماه پخش آن طول خواهد كشيد؛ نياز آن موقع مخاطب نباشد و تناسبي با فضاي كلي جامعه پيدا نكند. بنابراين براي چنين حركتي ضمن تقويت تيم سازنده لازم است كه مديريت و زمان بندي دقيق و صحيحي انجام گيرد تا اهداف مورد نظر مسئولان و تيم سازنده كه همان اقبال و جذب مخاطب و نيز تقويت ارزشهاي مورد نظرشان است، محقق شود.
اين منتقد سينما و تلويزيون در مورد افتتاح شبكههاي مختلف تلويزيوني ميگويد: گسترش شبكهها يكي از اقدامات بسيار مثبت و خوب است كه نيازمند توجه بيشتر هم هست اما اين گسترش بايد با شرايط خوبي صورت بگيرد. اولين و مهمترين مسئله در اين زمينه توليد و تأمين محتوا و برنامههاي خوب و مخاطب پسند است. در واقع بايد كميت و كيفيت بهطور همزمان مورد توجه قرار بگيرد و با فراخوان دادن به هنرمندان و جوانان صاحب حرف و اثر شرايط توليد محتوا و برنامههاي خوب را به وجود آورد. آن موقع است كه ميتوان مدعي بود تلويزيون هم روي كيفيت متمركز است و هم روي كميت و با اين ملاحظه ميتوان به اهداف مورد نظر دست يافت.
ديجيتالي شدن سيستم رسانه ملي كه گام بزرگي در راستاي محقق كردن اهداف بلند مدت آن محسوب ميشود، به همين دليل توليد برنامه و سريالهاي متنوع و جذاب ضمن توجه به راه اندازي شبكههاي تخصصي متنوع از جمله راههاي جذب و اقناع مخاطب داخلي و راضي نگه داشتن سلايق متنوع محسوب ميگردد.
