در گذشتهاي نه چندان دور، حضور شبكههاي تلويزيوني با اين گستردگي تعداد پخش شبانهروزي، چيزي شبيه به رؤيا بود. آن روزها تلويزيون ما فقط دو شبكه داشت كه تنها از ساعات عصر شروع به پخش برنامه ميكردند و برنامههايشان هم پيش از بامداد روز بعد به پايان ميرسيد، اگر در ساير ساعات شبانهروز تلويزيون روشن ميشد، حجمي از نقاط سفيد با صدايي گوشخراش روي صفحه نقش ميبست كه در اصطلاح به برفك مشهور بود.
به تدريج ساعات پخش برنامههاي تلويزيون افزايش پيدا كرد و سرانجام در ۴ آذر ۱۳۷۲ شبكه «سه» با محور قرار دادن مخاطبان جوان تأسيس گرديد. هنوز دو سالي از تأسيس شبكه سه كه بيشتر به پخش برنامههاي ورزشي ميپرداخت نگذشته بود كه شبكه جديدي در پايتخت با نام شبكه تهران پا به عرصه وجود گذاشت. تأسيس شبكههاي تازه ادامه پيدا كرد و هر بار نامهاي جديدي مطرح ميشد از شبكه چهار با محوريت برنامه علمي گرفته تا شبكه خبر كه با رويكرد انتقال سريع اخبار به گروه شبكههاي تلويزيوني پيوسته بود، بعد از آن هم نوبت به شبكههاي استاني رسيد.
ماجراي افزايش شبكههاي تلويزيوني ادامه پيدا كرد تا سالهاي اخير كه شبكههاي تازهتري اين بار توسط گيرنده ديجيتال به خانههاي مردم راه يافتند. اين روزها كار به جاي رسيده كه شمردن تعداد شبكههاي تلويزيون ديگر كار هر كسي نيست!
اتفاقي كه در جريان رشد روزافزون تعداد شبكههاي تلويزيوني افتاد، اين بود كه برنامههاي اين شبكهها در كنار رشد عددي، از ارتقاي كيفي دور ماندند. اگر نگاهي به برنامههاي شبكههاي رسمي سيما مانند شبكه يك، دو يا سوم سيما بيندازيم، متوجه ميشويم كه از ۲۴ساعتي كه اين شبكهها به پخش برنامه ميپردازند، شايد تنها چند ساعت مفيد داشته باشند كه آن هم به پخش شبانه اين شبكهها اختصاص دارد. در باقي ساعات اگر كنترل تلويزيون روي اين شبكهها تنظيم شود، برنامههايي مشاهده ميشود كه شايد كمترين نزديكي را به سليقه مخاطبان داشته باشند و مشخص است تنها براي خالي نماندن كنداكتور به آنتن رفتهاند.
كفگير تلويزيون به كف ديگ خورد اتفاقي كه پس از رشد شبكههاي تلويزيون و گسترش رسانه ملي افتاد، اين بود كه ديگر بودجه صداوسيما كفاف هزينههاي كلان دستگاه عريض و طويل را نميداد. در اين ميان بيپولي تلويزيون تا جايي رسيده كه اين روزها بازپخش سريالهاي سالهاي گذشته در كنداكتور پخش شبكههاي اصلي و ديجيتالي، نقش پررنگي را به خود اختصاص داده است و مديران سيما از الان اعلام كردهاند كه سريالهاي نوروزي شبكههاي يك، دو و سه سيما بايد در تمام شبكههاي ديجيتال در زمان نوروز هم باز پخش شوند. بيپولي سيما گريبان برنامه كلاه قرمزي را هم گرفته و اين طور كه از آخرين اخبار برميآيد، امسال كلاه قرمزي ديگر مهمان نوروزي تلويزيون نيست و قرار است گلچين قسمتهاي پيشين به آنتن برود.
اينترنت ملي؛ تلويزيون اينترنتي
مشكلات مالي فراگير تلويزيون ادامه پيدا كرد تا اينكه رئيسجمهور چند روز پيش در مراسم افتتاحيه شبكههاي «سلامت» و «تماشا» در مواجهه با پرسشي كه دستاندركاران در خصوص بزنگاههاي مالي داشتند، گفت: اجازه دهيد مردم «تلويزيون كابلي» تأسيس كنند.
پيش از اينكه ماجراي تلويزيون كابلي به ميان بيايد، در راستاي پيامدهاي شبكههاي اينترنتي و به خصوص شبكههاي اجتماعي، خبرهايي مبني بر لزوم تأسيس اينترنت ملي از سوي مسئولان مطرح شد. راهاندازي اينترنت ملي علاوه بر مقابله با هجوم رسانهاي غربيها، رهاوردهاي ديگري را هم به دنبال دارد كه يكي از مهمترين آنها تأسيس تلويزيون اينترنتي است و بر اين اساس برنامههاي تلويزيون به صورت اينترنتي و آنلاين قابليت دسترسي خواهند داشت؛ اتفاقي كه پيش از اين در ساير كشورهاي جهان هم افتاده است.
راههاي اجرايي شدن تلويزيون ملي و شبكههاي كابلي تلويزيون كابلي بر اساس تعاريف معمولاً سامانهاي تلويزيوني است كه براي استفاده از آن بايد به صورت ماهانه مبالغي را به عنوان شارژ پرداخت كرد. اين شبكهها در كشورهاي خارجي متعلق به بخش خصوصي هستند و مديران آنها هم براي اينكه بتوانند درآمد بيشتري را از شارژهاي مردم از آن خود كنند، تمام تلاش خود را به كار ميگيرند تا رقبا را از ميدان به در كنند. اما ساخت تلويزيون كابلي به معني غربي در كشور ما و با قوانين فعلي تقريباً غيرممكن است، چون بر اساس قانون اساسي پخش برنامه تنها از سوي سازمان صدا و سيماي جمهوري اسلامي مجاز است. در اين ميان اينكه چه كساني مديريت اين شبكههاي كابلي را بر عهده ميگيرند و نظارت بر برنامههاي آنها به چه صورت خواهد بود، نيازمند بررسيهاي بسيار و حتي تغييرات قانون خواهد بود.
البته اين مسئله را نبايد از خاطر دور نگه داشت كه در تمام كشورهاي دنيا مردم براي تماشاي برنامههاي تلويزيوني خود مبالغي را به عنوان شارژ به شبكههاي پولي كشور خود ميپردازند و مانند كشور ما اوضاع به اين شكل نيست كه تماشاي برنامههاي تلويزيوني براي تماشاگران به طور كامل رايگان تمام شود. در هر حال به نظر ميرسد مديران تلويزيون بايد به دنبال راهكاري جديد و به روز براي توليد و پخش برنامههاي تلويزيوني باشند كه در آينده بتواند هم پاسخگوي نيازهاي مخاطب باشد، هم مشكلات مالي اين سازمان را مرتفع كند.
