اقدام منفعلانه سخنگوي خانم اشتون در اعلام تعويق زمان نشست ايران با گروه ۱+۵ براي بسياري از آگاهان سياسي كه روند اجلاس گذشته ايران با اين گروه را پيگيري ميكند غيرقابل انتظار نبود، چرا كه در طول نشستهاي اخير براي طرف ايراني ثابت شده است كه غربيها قصد حل مشكل پرونده هستهاي ايران را ندارند و با تطويل آن و بهانهتراشيهاي مستمر و البته پيوست كردن تحريمهاي اقتصادي به آن، بنا دارند تا شكست در عرصه ديپلماسي را با بر هم ريختن آرامش اجتماعي و سياسي جامعه ايران دنبال كنند. ناتواني خانم اشتون در توجيه چرايي تعويق مذاكرات سبب شد كه لاوروف،وزير خارجه روسيه كه خود يكي از اعضاي مؤثر در ۱+۵ است، اين اقدام را كودكانه قلمداد كند.
طي ماههاي اخير، غربيها پس از ناكامي در تحميل اراده خود بر مسئولان و مردم ايران براي تعطيلي مراكز هستهاي غنيسازي اورانيوم به بهانه واهي انحراف اين فعاليتها، همواره تلاش كردهاند تا روند مذاكرات را به فضاي اجتماعي و افكار عمومي مردم ايران پيوند زده و بهزعم خود بتوانند با ايجاد چالشهاي اجتماعي و سياسي ناشي از افزايش تحريمها و فشار بر مسئولان و تغيير محاسبات آنها، با كمترين هزينه و دادن امتياز به ايران، ضمن رسيدن به اهداف مقدماتي خود در پرونده هستهاي، با القاي تسليم ايران در برابر غرب، مديريت روند تحولات منطقهاي و البته فرآيندهاي داخلي ايران به ويژه در آستانه انتخابات را در دست بگيرند و از اين رو به نظر ميآيد كه گامهاي ايران نيز در روند مذاكرات آتي مبتني بر خنثيسازي اين استراتژي راهبردي غرب باشد. در زمينه چرايي اقدام محور غربي ۱+۵، در تعويق مذاكرات به نكات زير ميتوان اشاره كرد:
۱- اختلاف نظر موجود ميان اعضاي ۱+۵ در مورد نحوه برخورد با پرونده هستهاي ايران يكي از دلايل اين تعويق است. اين اختلافنظر در روزهاي اخير به دنبال تعويق مذاكرات بين محور روسيه و چين در برابر محور اروپايي و امريكايي حتي انعكاس رسانهاي نيز يافته است، اما اختلاف نظر اصلي به روند سلطه لابي صهيونيستي بر اين مذاكرات بازميگردد كه اين امر حتي اعتراضاتي را نيز در كشورهاي غربي به دليل تشديد تحريمها و عدم فروش اقلام ضروري و دارويي مورد نياز بيماران ايراني به دنبال داشته است.
۲- پيشرفتهاي ايران در عرصههاي مختلف علمي و صنعتي و هستهاي به رغم تحريمها و فشارها، تحريمكنندگان غربي و اعضاي ائتلاف را نسبت به اثرگذاري تحريمها نااميد كرده است. با توجه به محدوديت ظرفيت كشورهاي غربي در ادامه و تشديد روند تحريمها به دليل ايستادگي و مقاومت مردم ايران، در اين كشورها نسبت به سرانجام تحريمها و پيامدهاي آن ترديدهايي جدي ايجاد شده است. در اين زمينه نشريه امريكايي استار تريبيون مينويسد: به موازات دشمنيهاي واشنگتن، ايران به پيشرفتهاي خود ادامه داده است. فرهنگ ايران در طول هزارهها با افتخار و احترام شناخته شده است. در تاريخ ايران جديد و پس از انقلاب نيز هيچ زماني را نميتوان يافت كه «مصلحت» بر «اعتبار و آبرو» پيشي گرفته باشد. غرب اين مفاهيم را به سختي درك ميكند.
۳- توانمندي ايران در خنثي كردن تحريمها اگرچه منجر به پيچيدهتر شدن تحريمهاي جديد شده است، اما از سوي ديگر نااميدي طراحان و سياستگذاران غربي را در پي داشته است. روزنامه نيويورك تايمز در گزارشي به نقل از وزارت خزانهداري امريكا كه مسئوليت اصي طراحي و پيگيري و اجراي تحريمها عليه ايران را بر عهده دارد، مينويسد: وزارت خزانهداري امريكا در گزارشي اعتراف كرد كه جمهوري اسلامي ايران فرمول لازم براي دور زدن و بياثر كردن تحريمها را كشف كرده است. وزارت خزانهداري در اين گزارش هشدار داد كه بهرغم تحريمهاي گسترده و متعدد براي خارج كردن ايران از سيستم مالي بينالمللي، اين كشور راههاي مختلفي را براي دور زدن تحريمها كشف كرده است. خزانهداري امريكا اين اقدامات را «تهديدات در حال ظهور براي تحت تأثير قرار دادن تحريمها» قلمداد كرده است.
۴- برخي رسانهها تعويق مذاكرات را به درخواست امريكاييها تا تعيين وضعيت جان كري وزير خارجه جديد امريكا معطوف ميدانند. امريكاييها انتظار دارند با اين انتخاب جديد، امريكا بتواند سياست منسجمتري را در روند مذاكرات دنبال كند، زيرا يكي از دلايل بينتيجه بودن مذاكرات قبلي، اختلافنظر كاخ سفيد با كنگره بوده است. به گونهاي كه پايگاه خبري امريكايي نشنال اينترست وضعيت امريكا در اين زمينه را «وضعيت اضطرار» قلمداد كرده و مينويسد: امريكا تحريمها را اهرمي براي مذاكرات ميداند، اما تحريمها هيچ تأثيري در محاسبات استراتژيك ايران نداشته است. سياست خارجي و موضوع ايران در صدر اولويتهاي دولت امريكا در سال جديد قرار دارد و حل و فصل و مناقشه هستهاي مستلزم حركت متقابل است. دولت اوباما در اضطرار قرار دارد و نهايت اضطرار در مسئله هستهاي ايران ملاحظه ميشود. شدت دلهره و نگراني باعث اتخاذ سختترين تحريمهاي تاريخ عليه ايران شده است، اما ايران همچنان برنامه هستهاي خود را به شكل قاعدهمند پيش ميبرد.
۵- سناريوي جنگ رواني مسئولان و رسانههاي غربي در بزرگنمايي آثار دور جديد تحريمها از ۱۸ بهمن، يكي ديگر از دلايل تأخير در مذاكرات است. غربيها به زعم خود تلاش دارند از پيامدهاي آن در جامعه ايران به عنوان برگ برندهاي در مذاكرات آتي استفاده كنند.
مبتني بر دلايل مذكور و با توجه به اينكه اخبار منتشره از سوي رسانههاي غربي و اظهارات دستاندركاران پرونده هستهاي ايران در امريكا بيانگر اين است كه هيچ تغيير عمدهاي در شرايط غرب در مذاكرات آتي نسبت به شرايط قبلي ايجاد نشده و آنها مصر بر تعليق و تعطيلي فعاليتهاي صلحآميز هستهاي ايران و خارج كردن تمام اورانيومهاي غنيسازي شده از ايران هستند و البته تنها نقطه قوت و اميد خود را براي تحقق اين امر تأثيرگذاري تحريمها ميدانند، با توجه به مقاومت و ايستادگي مردم ايران و دفاع آنها از دستاوردهاي نظام در عرصههاي مختلف و به ويژه عرصه هستهاي، به نظر ميآيد كه نظام جمهوري اسلامي با توجه به دست برتر خود در اين روند، قبل از آغاز دور جديد مذاكرات بايد غربيها را وادار به تجديدنظر در محاسبات خود كند. مشروط كردن آغاز مذاكرات به كاهش تحريمها و اذعان به حق ايران در غنيسازي اورانيوم و... از جمله شروطي است كه ميتواند چشمانداز توفيق مذاكرات آتي را روشنتر كند.
