روزگاری شهر مشهد یا همان قریه سناباد به نوغان، کوچه چهارباغ، نهرنادری در پایین خیابان و چند کوچه و خیابان کوچک و بزرگ دیگر منتهی میشد و مابقی آن دست ناخورده و بکر باقی مانده بود. اما این روزها نه تنها به بهانه گسترش جمعیت، شهر هم کش آورده و گسترده شده، بلکه هرجایی از این کلانشهر بزرگ که تصورش را هم بکنید، از دست اندازی انسانها بینصیب نمانده است.
دامنه این دست اندازیها هم گاه تا پای دشتها و کوهها و ارتفاعاتی که روزی چشمانداز طبیعی مشهد محسوب میشدند و کلی خاطرات از گشت و گذار در این کوهها برایمان به یادگار گذاشتند، کشیده شده است. برش کوهها و ساخت و ساز در ارتفاعات پدیدهای است که رفته رفته به معضلی بزرگ در حال تبدیل شدن است و سودجویان با چراغ سبز نشان دادن برخی دستگاههای مسئول و غیر مسئول در حال تراش و برش عرضی و طولی کوههای مشهد هستند و سخت تر از فرهاد کوهکن به جان این میراث طبیعی شهر افتاده اند. ارتفاعات آب و برق، هاشمیه، آبادگران، زکریا، خلج، هفت حوض، بوستان خورشید و بوستان وکیلآباد، پادگان امامرضا(ع)، پادگان قدس، سیدی و... نمونهای از ارتفاعات و نقاطی است که در همین زمینه میتوان به آن اشاره کرد. این موضوع در حالی آرام آرام زیرگوش شهر به تهدید تبدیل میشود که چندی پیش یکی از اعضای شورا در صحن علنی شورای شهر به شدت از این اقدام انتقاد کرد و خواستار پیگیری این موضوع شده است.
جبران خسارت با پرداخت جریمه ممکن میشود؟!
در همین رابطه معاون شهرسازی و معماری شهرداری مشهد در خصوص علت به وجود آمدن این پدیده میگوید: اگر تملکی از سوی بخش خصوصی یا دولتی بر روی ارتفاعات مشهد شکل گرفته با ادله و استدلالهای قانونی بوده و بر اساس آن مجوزهای لازم از سوی کمیسیون ماده ۵ صادر شده است. پس اینکه تخلفی صورت گرفته منتفی است.
محمد هادی جاوید ادامه می دهد: برای اینکه این اتفاق تکرار نشود و شاهد تاراج کوههای شهر نباشیم، به مشاور ابلاغ شد حدودی را که به عنوان پهنه سبز در نظر گرفته شده و درگذشته هم جزو کاربریهای انتفاعی طرحهای گذشته بوده، مورد توجه قرار دهد و از طرح جدید تبعیت کند.
وی با اشاره به اینکه حقوقی مورد توجه مالکان است که باید براساس طرح جدید رعایت شود، قانون نیز این موارد را پیشبینی کرده است می گوید: مادامی که طرحی برای شهری تهیه میشود باید مجوزهای مربوطه تهیه شود اما اگر قبل از شروع طرح نسبت به اخذ مجوز اقدام شده باشد امکانی برای تغییر وجود ندارد و ناگزیر عملیات اجرایی باید ادامه پیدا کند، مگر اینکه هزینههای سنگین جبران خسارت مطرح گردد که سخت و دشوار و زمانبر خواهد بود.
جاوید با تاکید بر اینکه اصل بر تعیین کاربریهاست و در اجرای این اصل باید ملاحظات لازم صورت گیرد، خاطرنشان میکند: در همین راستا در پهنه جنوبی شهر مشهد فضای سبز در نظر گرفته شده که امید است با توافق و تملک این اراضی فضای سبز را هر چه سریعتر شکل دهیم.
وی در ادامه میافزاید: بوستان خورشید و وکیل آباد به عنوان پهنه سبز در نظر گرفته شده. همچنین امید است با توافقات صورت گرفته با بخشهای نظامی شاهد جابجایی این کاربریها باشیم و امتداد پهنه سبز را به سوی پادگان امام رضا(ع)، سیدی، پادگان قدس و هفت حوض برسانیم.
وی هدف از اجرای پهنه سبز را عملکرد پیوسته این محدوده میداند و میگوید: تلاش میشود پهنه سبز برای تفریح و گردشگری فضای یکپارچهای را در اختیار مردم قرار دهد.
پیگیریهای بی نتیجه شورای شهر!
رئیس کمیسیون فنی، عمران و طرحریزی شورای اسلامی شهر مشهد که پیش از این نیز نسبت به رشد بناهای جدید بر روی کوههای شهر مشهد هشدار داده بود، نسبت به ارائه مجوز از سوی کمیسیون ماده ۵ برای ساخت و ساز در ارتفاعات به شدت گلایهمند است و در گفتگو با "جوان" میگوید: تاکنون پیگیریهای ما در خصوص اراضی زکریا، آبادگران و ... به هیچ نتیجهای نرسیده است.
جواد داوودآبادی فراهانی با تاکید بر اینکه سازمان راه و شهرسازی و محیط زیست باید در این خصوص اقدام کند، میگوید: اراضی موجود در ارتفاعات مشهد باید از حالت ساخت و ساز خارج شود و به مناظر طبیعی و بوستان تبدیل گردد.
وی تصریح میکند: از آنجا که این مناظر باید در اختیار عموم شهروندان قرار گیرد، سازمان راه و شهرسازی نباید این اراضی را به غیر واگذار کند و اجازه احداث بنا دهد.
این عضو شورای اسلامی شهر مشهد با بیان اینکه بر اساس مصوبه شورای شهر ساخت و ساز در شیب بالای ۱۵ درصد غیرقانونی است میگوید: مشاوران طرح تفصیلی تنها به مصوبات و دستورالعملهای شورای عالی معماری و شهرسازی در طرحهای خود توجه میکنند که این امر باید اصلاح شود.
داوودآبادی در خصوص مصوبات کمیسیون ماده ۵ اظهار میکند: در طرح جامع یا شورای برنامهریزی استان مصوبهای در خصوص ارتفاعات مشهد باید گذرانده شود که تمام مجوزهای صادر شده از سوی کمیسیون ماده ۵ مبنی بر ساخت و ساز در ارتفاعات مشهد لغو شود.
وی با تاکید بر ضرورت ورود سازمان محیط زیست و جهاد کشاورزی در حفظ و نگهداری از اتفاعات مشهد تصریح میکند: این سازمانها نباید به سادگی از موضوع بگذرند و اتفاعات مشهد نباید دستخوش اتفاقاتی از این دست باشد. ما باید تمام تلاش خود را بکار بندیم تا این میراث طبیعی حفظ گردد و تبدیل به پارک و فضای سبز شود.
فقط نظر می دهیم و بس!
تاکید ویژه رئیس کمیسیون فنی، عمران و طرح ریزی شهری شورای اسلامی شهر مشهد در خصوص ضرورت ورود اداره کل حفاظت محیط زیست در موضوع جلوگیری از برش کوهها و حفظ منابع طبیعی شهر مشهد در حالی است که مدیر کل این اداره در واکنش به صحبتهای مذکور میگوید: وظیفه خاصی در این خصوص نداریم و اگر کسی پیشنهادی در خصوص جلوگیری از ساخت و سازها در ارتفاعات دارد بهتر است به کمیسیون ماده ۵ و شورای عالی معماری و شهرسازی آورده تا در آنجا بررسی شود و ما نیز به عنوان یکی از اعضای شرکت کننده، موافقت یا مخالفت خود را اعلام میکنیم.
حمید جلالوند در واکنش به این سوال که چرا اداره حفاظت از محیط زیست تاکنون مخالفتی در خصوص شکلگیری این روند نداشته، میگوید: این موضوع از سالها پیش شکل گرفته و من که حدود چهارماه عهدهدار این مسئولیت هستم، در خصوص این ماجرا اطلاع چندانی ندارم اما باید گفت گرچه اداره حفاظت محیط زیست در کمیسیون ماده ۵حضور دارد، اما فقط می تواند نظر بدهد!
البته هنوز هم مشخص نیست چرا اداره کل حفاظت محیط زیست با روند روبه رشد ساخت و ساز در ارتفاعات مشهد مخالفتی نداشته است. چرا که اگر مخالفتی صورت میگرفت، وضعیت به منوال کنونی به پیش نمی رفت.
تلاش برای حفظ ارتفاعات در طرحهای جامع و تفصیلی
شنیدن صحبتهای مسئولان مختلف در خصوص چرایی و چگونگی ساخت و ساز در ارتفاعات و بیتوجهی به این موضوع ما را بر آن داشت تا به سراغ مدیر شهرسازی و معماری اداره کل راه و شهرسازی خراسان رضوی برویم. بالاخره بعد از هماهنگی بسیار و یک ساعت معطلی و انتظار در دفتر کاری وی بالاخره موفق به گفتگو شدیم. حسنعلی رجب زاده خیبری با بیان اینکه هر ساخت و سازی که در شهر صورت میگیرد باید بر اساس طرحهای مصوب توسعه شهری باشد می گوید: در سال ۱۳۷۲ طرح جامع مهرآزان برای جمعیت مشهد و آنچه مورد نیاز این جمعیت بود، محدوده توسعه شهری را تعیین کرد. این محدوده خطی را با لحاظ تمام نیازها و پتانسیلهای شهر تعریف کرده که کمربندجنوبی شهر مشهد انتهای این خط محسوب میشود و هر آنچه داخل این خط است قابلیت ساخت و ساز بر اساس طرح را دارد.
وی میافزاید: بر اساس این خط محدوده مشهد از شرق به باغات آستان قدس و مزرعه نمونه منتهی میشود که نباید تخریب شده بلکه باید حفظ شود. از شمال به کشف رود و اراضی کشاورزی و از غرب به ییلاقات محدود میشود و از سمت جنوب نیز به ارتفاعات میرسد که محدودیت توسعه را شکل داده است.
مدیر شهرسازی و معماری اداره کل راه و شهرسازی خراسان رضوی با بیان اینکه این سازمان تلاش میکند ارتفاعات را حتی در طرح جامع و تفصیلی حفظ کند، می گوید: جاهایی که دارای شیب تند بوده به عنوان کاربری سبز حفاظتی لحاظ شده، اما اگر ارگانی بدون مجوز یا با مجوز در آنجا تصرفی انجام داده ، این امر غیرقانونی است.
رجبزاده با بیان اینکه اداره راه و شهرسازی از ارائه هرگونه مجوزی که خلاف طرح باشد خودداری میکند، می افزاید: شهرداری بر اساس طرحهای مصوب و ابلاغ شده باید پاسخگویی کند و این اداره مجوزی صادر نمیکند و محل صدور مجوز برای احداث بنا شهرداری است.
وی در خصوص برخی ساخت و سازها در ارتفاعات شهر میگوید: بر اساس طرح جامع مصوب توسعه شهری زکریا یک و دو به عنوان محدوده توسعه شهری به حساب میآید که برای استقرار جمیعت، سکونت و خدمات باید این توسعه صورت گیرد. علاوه بر این ۳۶۰ هکتار از پارک خورشید که اراضی دولتی بود به عنوان اراضی سبز در اختیار شهرداری قرار گرفت تا تبدیل به بوستان شود. همچنین تپههای موجود در هاشمیه که به عنوان فضای سبز شناخته میشود با وجود اینکه نیاز شهر به توسعه بوده و ارتفاعات در محدوده طرح های توسعه شهری قرار داشته حفظ شده است و برای مابقی آن برنامهریزی شده است.
مدیر شهرسازی و معماری اداره کل راه و شهرسازی خراسان رضوی میافزاید: ملاک طرح تفصیلی مصوب کمیسیون ماده ۵ در قالب طرح جامع سال ۷۲ است چرا که به هر حال باید جمعیت مشهد را جایی مستقر کرد.
رجب زاده با بیان اینکه ارتفاعات و اراضی متصل به آن و آنچه در محدوده شهر قرار دارد، به عنوان کاربری سبز حفاظتی تلقی شده و حفظ میشود، افزود: همچنین آنچه در خارج محدوده بوده به عنوان منطقه حفاظتی کامل کوهستان یا کمربند سبز است که بخشی از آن برای اجرای کمربند سبز به شهرداری واگذار شده است و شهرداری و محیط زیست شروع به کاشت درخت کرده است.
