بعد از رونمايي از پوستر سيو يكمين جشنواره تئاتر فجر كه توسط شهلا كوهستاني طراحي شده است، انتقادهايي از اينكه پوستر طراحي شده قرابت چنداني با تئاتر ندارد به گوش رسيد. منتقدان بر اين باور بودند كه اين پوستر فاقد المانهاي تئاتري است و نميتواند به عنوان معرف بزرگترين رخداد نمايشي كشور به حساب آيد. به گزارش«جوان» در ايام برگزاري جشنواره تئاتر فجر، دوستداران تئاتر با يكي از متفاوتترين پوسترهاي جشنواره تئاتر روبهرو ميشوند؛ پوستري كه اگر متن نوشته شده روي آن را ناديده بگيريم كمترين قرابت ممكن را با هنرهاي نمايشي در آن ميتوان پيدا كرد، شايد به همين دليل است كه طراح اين پوستر در چند روزه اخير با انتقادات زيادي روبهرو شده است.
پوستر چيست؟ پوستر(poster) يكي از پركابردترين اقلام هنري است، در تعريف آن ميگويند: هر قطعه كاغذ طراحي شده چاپي است كه به ديوار با سطح عمودي متصل شود. «پوستر يك اثر چاپ و تكثير شده است از يك موضوع كه درباره يك رويداد يا واقعه خاص جهت اطلاعرساني به قشر گستردهاي از مخاطبان جامعه ارائه ميشود» يا «گونهاي ديگر از زيرمجموعههاي هنر گرافيك است با سابقه بسيار قديمي در تخته اعلان، آگهي دستي، برگه نمايش، باسمه چوبي و جزء اينها، ولي از زمان ابداع ليتوگرافي رنگي با ويژگيهاي جديد» و «پوستر تلفيقي است از هنر گرافيك و هنر تبليغات، هرچند اين دو در موازات و كنار هم، همواره حركت نمودهاند و مكمل يكديگر هستند. پوسترها طراحيهاي گرافيكي هستند كه جهت تبليغات، طراحي و منتشر ميشوند. در تعريف جزئيتر پوسترها براي اطلاعرساني مطلب، رويداد يا موضوع خاصي به كار برده ميشود و چون در زمان و مكان خاصي و براي مقصود خاصي در همان زمان و مكان طراحي ميشود، اثر گذرا و ناماندگاري است. مخاطبان پوسترها عامه مردم هستند و هر پوستر طيف و گستره فراواني از جمعيت را مخاطب قرار ميدهد.» پوستر استفاده از هنر طراحي و گرافيك براي آگاهيرساني و تبليغات است. در مورد پيشينه طراحي و توليد پوستر ميان انگليسيها و فرانسويها اختلاف نظر وجود دارد و هر كدام خود را مبدع پوستر ميدانند اما به طور مشخص از قرن نوزدهم ميلادي بود كه طراحي و استفاده از پوستر شروع و هر روز بر دامنه استفاده از آن افزوده شد.
يك پوستر خوب بايد داراي چه مشخصاتي باشد؟
درهدفي كه جهت استفاده از يك پوستر خاص در نظر گرفته شده است پوسترها ميتوانند به دستههاي مختلفي تقسيم شوند، مانند پوستر خبري، آموزشي، فراخوان و دعوت، اطلاعرساني، تجاري و. . . و در طراحي هر كدام از اين نوع پوسترها بايد به سبك و سياق خاصي عمل كرد اما هر پوستري بدون در نظر گرفتن كاربردش، بايد داراي توازن در ايجاد ارتباط مابين عناصر تشكيلدهندهاش باشد. پوستر بايد داراي وحدت در ميان تمام اجزاي تشكيل دهندهاش باشد و اين يگانگي به انتقال حداكثري مفهوم و دليل طراحي پوستر كمك كند. به دليل اينكه پوستر يك اثر چاپي است، بايد طراح هنر ايجاد حركت بصري را در سطح پوستر داشته باشد تا بيننده از تمامي اطلاعات منتشر شده روي پوستر آگاه شود نه اينكه باايجاد سكون و تمركز بر يك بخش از فضاي پوستر باعث ديده نشدن ساير نقاط آن شود، به همين خاطر است كه طراح سعي ميكند با استفاده از رنگ، فونت (قلم) و فرم كاري كند تا توجه بيننده را جلب كند، باعث توقف و تمركز وي شود و در عرض چند ثانيه تمام اطلاعات ممكن را به وي برساند.
چرا پوستر يك جشنواره مهم است؟ وقتي به انتقادات از پوستر جشنواره تئاتر برميخوريم يك سؤال در ذهنمان شكل ميگيرد و آن اين است كه مگر يك پوستر چقدر مهم است كه اين طور بايد بر سرش جنجال به پا شود؟ بهزاد خورشيدي گرافيست و طراح پوستر در مورد اهميت پوستر و به خصوص پوستر جشنواره فجر ميگويد: «پوستر جشنواره فجر همان شناسنامه جشنواره است و همچون پوستر جشنواره كن سالها ميماند و تبديل به پلاكارد و شناسنامه اصلي جشنواره ميشود. اهميت آن در اين است كه به شكل خيلي گسترده و وسيع ديده ميشود.»
پوستر جشنواره سي و يكم تئاتر فجر تقريباً هيچ دورهاي از جشنوارههاي فجر نبوده است كه طراحي پوسترهاي آنها با انتقاد سايرين همراه نشود و گرافيست خالق پوستر مجبور نباشد به انتقادات همكاران خود يا ساير علاقهمندان به هنرهاي تجسمي پاسخگو باشد. خبرگزاري فارس در گزارشي به انتقاد از طراحي پوستر شهلا كوهستاني پرداخته است، در اين گزارش آمده: «عنوان شده كه اين پوستر بر اساس آناتومي انساني به عنوان يكي از عناصر مهم و تعيينكننده در شكلگيري هنر نمايش طراحي شده است. اين در حالي است كه اگر نوشتههاي اين پوستر حذف شود، مشخص نخواهد شد كه اين پوستر در خصوص جشنواره تئاتر فجر است. از طرفي المان تئاتري در اين پوستر ديده نميشود، اين در حالي است كه پوستر بايد داراي المانهايي باشد كه بتواند درك تصويري را به بيننده خود منتقل كند كه اين پوستر در اين زمينه نيز دچار نقص است.» اين گزارش با نقل از يك گرافيست ميگويد، «اين پوستر در نگاه اول تنها چيزي كه به مخاطب منتقل ميكند، المانهاي تجسمي است و به هيچ نوع گرايش خاصي از موضوعات فرهنگي اشاره نميكند»، « تنها الماني كه فرهنگي بودن پوستر را نشان ميدهد، اسليمي است كه به صورت بسيار دمدستي در زمينه به صورت كمرنگ كار شده است. اگر بخواهيم به صورت خوشبينانه به اين پوستر نگاه كنيم، متوجه ميشويم اين طرح تنها يك پوستر تجسمي است كه ميتواند در هر جاي دنيا به مناسبتهاي مختلف به كار گرفته شود.»
اما كوهستاني در گفتوگو با مهر، سعي ميكند تا به بخشي از اين انتقادات پاسخ دهد. وي ميگويد: من براي طراحي پوستر جشنواره سي و يكم تئاتر فجر در وهله اول يك فيگور را برگزيدم تا تداعيگر بازيگر تئاتر باشد. وي ميافزايد: فيگوراتيوي كه در كار است به اين خاطر انتخاب كردم كه از المانهاي هميشگي تئاتر دور شوم و مخاطب را مجبور به ديدن تصاوير هميشگي نكنم. در بررسي پوسترهاي سالهاي گذشته جشنواره تئاتر فجر احساس كردم در بيشتر دورههاي جشنواره از المانهاي تكراري استفاده شده است، پس نيازي به تكرار در اين دوره نيست. اين طراح پوستر ادامه ميدهد: روي بدن اين بازيگر تئاتر بافتي ايجاد كردم تا خلاقيت تصويري را بالاتر و پوستر را چشمنوازتر كند. كوهستاني ميافزايد: در اين پوستر سعي كردم حركت و پويايي را نشان دهم چراكه حركت يكي از المانهاي اصلي در تئاتر است. براي نشان دادن اين حركت از خطوط سفيد استفاده كردم كه بر بدن فيگور نقش بسته است.
شهلا كوهستاني كه همسر حسين پارسايي از فعالان تئاتر كشور و مدير كل سابق هنرهاي نمايشي است و در اكثر كارهاي تئاتري همسرش، طراحي پوستر نمايش را بر عهده داشته، در مورد شائبه تأثير ارتباط خانوادگياش در پذيرفته شدن طرح ارسالياش ميگويد: من طبق عادت هميشگي چندين اتود براي پوستر تئاتر فجر زده بودم. ظاهراً امسال كار خيلي عجلهاي بوده است و از پوستر من استفاده كردهاند، قاعدتاً اگر قرار بود ارتباطات خانوادگي براي من سفارش كار به دنبال بياورد، وقتي آقاي پارسايي دبير جشنواره بود، من بايد طراح پوستر ميشدم. اتفاقا من به خاطر همين ارتباط فاميلي خيلي از كارها را نتوانستم انجام دهم.
به هر حال پوستر كوهستاني رونمايي شده و به عنوان نماد و يادگار دوره سي و يكم جشنواره تئاتر فجر در تاريخ برگزاري اين جشنوارهها ثبت ميشود. با آنكه ارسال فراخوان براي طراحي پوستر جشنواره به ديده شدن كارهاي مختلفي از سوي هنرمندان صاحبنام يا گمنام كشور كمك ميكند، اما هميشه انتخاب نهايي كه بر اساس سليقه برگزاركنندگان جشنواره است نميتواند رضايت همگاني را جلب كند.
