روز گذشته معاون ساماندهي امور جوانان وزارت ورزش و جوانان با اشاره به آخرين سرشماري صورت گرفته در خصوص جمعيت جوانان با اعلام اين مطلب كه ايران كاهش ۶/۴ درصدي نرخ جمعيت جوان را داشته بار ديگر بر لزوم افزايش جمعيت جوان كشور تأكيد كرد. محمد صادق اكبري گفت: از ۷۵ ميليون جمعيت كشور در سال ۹۰، ۲۳ ميليون جمعيت را جوانان تشكيل ميدهند كه بر اساس اين آمار، ۵۱/۳۳ درصد از جمعيت كشور جوانان هستند. به گفته وي، جمعيت جوانان كشور در سال ۸۵ نيز ۲۴ ميليون و ۸۳۴ هزار نفر بودهاست كه درواقع ۲۳/۳۵ درصد از جمعيت كشور را در سال ۸۵ جوانان تشكيل ميدادند و با توجه به آمار سال گذشته تعداد افراد جوان در سال ۹۰ نسبت به سال ۸۵، ۶/۴ درصد كاهش يافته است!
رتبه پيري جمعيت ايران در دنيا
بيترديد سرمايه انساني جوان كه در بر گيرنده دانش و مهارتهاي افراد جامعه هستند، ميتواند در رشد و توسعه اقتصادي نقش تعيينكنندهاي ايفا كند و براي بسياري از جوامع حكم ناجي را داشته باشد. با وجود اين، با نگاهي به آمارهاي موجود به خوبي ميتوان فهميد كه جمعيت ايران روزانه رو به پير شدن حركت ميكند و اين پيري نه تنها روي نرخ رشد اقتصادي و توليد ملي تأثير منفي خواهد گذاشت بلكه با توجه به تهديدهايي كه دائماً براي كشور وجود دارد، بر اهرمهاي اقتدار ملي نيز تأثيرات مخربي بر جاي خواهد گذاشت.
متأسفانه ايران در شرايط كنوني جزو ۱۰ كشوري است كه به سرعت به سمت كهنسالي در حال حركت است و در اين بين، جايگاه ششمين كشور جهان به ايران اختصاص داده شده است.
حساسيت و بغرنجي اين مسئله سبب شده تا رهبر معظم انقلاب كه بارها بر لزوم افزايش جمعيت براي حفظ پنجره جمعيتي تأكيد كردهاند، در ديدار سوم مرداد ماه امسال هم با مسئولان و كارگزاران نظام در ارتباط با كاهش جمعيت جوان كشور هشدار دهند: «جمعيت جوان، بانشاط و تحصيلكرده عامل پيشرفت كشور است و تداوم سياستهاي گذشته درباره تجديد نسل در آيندهاي نهچندان دور ميتواند باعث كاهش جمعيت جوان كشور شود.
اگر روند فعلي ادامه پيدا كند، نسل جوان كشور كم شده و به تدريج به سوي پيري جمعيت حركت خواهيم كرد، همچنين جمعيت كشور نيز كم شده به طوري كه در آيندهاي نهچندان دور جمعيت كشور از رقم فعلي نيز كمتر خواهد شد.» در همين ارتباط بر اساس آمار رشد پايين جمعيتي كه سازمان ملل متحد طي ساليان اخير منتشر كرده در صورتي كه ايران با همين وضع به ادامه برنامه جايگزيني جمعيت بپردازد و برنامهاي براي تعادل آن نداشته باشد در ۸۰ سال آينده جمعيت كشور به ۳۱ ميليون ميرسد كه ۴۷ درصد از اين جمعيت را افراد بالاي ۶۰ سال تشكيل ميدهند!
وجود ۷ سالمند در هر ۱۰ خانوار!
اما مديركل دفتر آمار و اطلاعات جمعيتي سازمان ثبت احوال كشور نيز با اشاره به روند فعلي رشد جمعيتي و كوچك شدن خانوادهها گفت كه پيشبيني ميشود در آينده به ازاي هر ۱۰ خانوار، هفت سالمند در كشور داشته باشيم.
علياكبر محزون ديروز در يك نشست خبري اظهار داشت: ادامه روند فعلي رشد كاهش جمعيت و ميزان باروري، تحولات جمعيتي آينده را دچار دو چالش خواهد كرد كه بايد آنها را جدي گرفت.
وي خاطر نشان كرد: هم اكنون ميزان باروري در كشور حدود يك و هفت دهم بوده يعني به ازاي هر مادر كمتر از دو فرزند كه بايد در سطح جانشيني كه دو و يك دهم است قرار گيرد؛ وقتي اين ميزان به زير سطح جانشيني ميرسد يعني اگر هر زوج جوان با كمتر از دو فرزند جايگزين شود، كاهش رشد جمعيت و منفي شدن رشد جمعيت را در آينده خواهيم داشت كه متأثر از تحولات سبك زندگي در خانوادههاست.
محزون اظهار كرد: بر اساس پيشبينيهاي صورت گرفته، با ادامه اين روند تا ۳۰ سال آينده و با فرض خوشبينانه ثابت بودن ميزان باروري فعلي در كشور، جمعيت به رقم حدوداً بين ۸۸ تا ۹۰ ميليون برسيم و بعد رشد جمعيت صفر شده و سپس رشد منفي خواهيم داشت. چالش ديگر هم اين است كه پيشبيني ميشود بين ۱۸ تا ۲۰ درصد كشور سالمند شوند.
بنا به گفته مدير كل دفتر آمار و اطلاعات جمعيتي و مهاجرت سازمان ثبت احوال كشور، هم اكنون به طور متوسط به ازاي هر ۱۰ خانوار، دو سالمند در كشور داريم. با احتساب ۲۱ ميليون خانوار در كشور، حدود ۴ ميليون و ۲۰۰ هزار نفر سالمند بالاي ۶۵ سال داريم كه در آينده با ادامه روند كاهش رشد جمعيت و كوچك شدن خانوادهها با افزايش خانوارهاي سه نفره پيشبيني ميشود به ازاي هر ۱۰ خانوار، هفت سالمند در كشور داشته باشيم.
كاهش جمعيت جوان يعني مرگ اقتصاد
رئيس مركز مطالعات و پژوهشهاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه در همين ارتباط در گفتوگو با «جوان» ميگويد: با كاهش جمعيت جوان جامعه تعداد نيروي كار كاهش پيدا ميكند و اين در نهايت اثرات مخربي را روي اقتصاد كشور ميگذارد كه گاهي سبب مرگ اقتصادي هم ميشود.
محمدجواد محمودي ميافزايد: چهار عامل روي رشد اقتصادي اثرگذار است؛ نيروي كار، سرمايه، تكنولوژي و منابع. با كم شدن نيروي كار به خودي خود تمامي موارد تحت تأثير قرار ميگيرند و سبب كاهش رشد اقتصادي ميشود. در اين بين چون بيشترين مصرف را نيروي كار جوان در جامعه بر عهده دارد اگر تعداد جوانها كم شود، مصرف هم كم ميشود. جدا از آن كاهش جمعيت جوان روي باروري هم تأثير دارد و تعداد فرزندان كاسته ميشود كه اين عواقب خاص خود را دارد و بايد در دراز مدت از نيروي كار خارجي استفاده كرد. همچنين جمعيت جامعه هم در اين صورت رو به پيري خواهد رفت.
وي در پاسخ به اين سؤال كه دليل اين كاهش جمعيت جوان چه بوده است، خاطر نشان ميكند: در دهه گذشته باروري پايين آمده است و افراد بين سن ۱۵ تا ۶۴ سال به تدريج كم شدهاند. اين بازه جمعيتي مثل استخري است كه ورودياش زاد و ولد بوده و خروجياش هم سالمندان. با كاهش تولدها اين استخر هر روز مشتريهايش كم ميشود و خروجيهايش بيشتر.
محمودي اظهار ميكند: كاهش تولدها هم خود علل متعددي دارد؛ افزايش باسوادي زنان، شهرنشيني، افزايش اشتغال زنان، سياستهاي دولتي براي كنترل جمعيت در گذشته، به كارگيري سياستهاي تنظيم خانواده، توسعه و مشكلات اقتصادي و كاهش فاصله طبقاتي از جمله علتهاي كاهش تولد است.
يا افزايش جمعيت يا نخبه پذيري
رئيس مركز مطالعات و پژوهشهاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه در پاسخ به سؤال ديگري مبني بر اينكه براي جلوگيري از كاهش جمعيت جوان بايد چه اقدامي انجام داد، عنوان ميكند: افزايش باروري و پذيرفتن مهاجرين نخبه دو راه پيشرو است؛ البته پذيرفتن مهاجرين تبعاتي دارد و اكنون نميتوان نخبه گزيني انجام داد و ما در اين زمينه ضعف داريم. با وجود اين، ساير كشورها اكنون نخبههاي ما را به راحتي ميبرند. اما افزايش جمعيت مطمئنترين راه است.
وي ميگويد: ما در سه دهه آينده با انفجار جمعيت سالمندي روبهرو هستيم و بيش از ۱۴ درصد جامعه را سالمندان تشكيل ميدهند و شك نكنيد كه اين موضوع اجتنابناپذير است. براساس استانداردهاي علمي، هرگاه ۷ درصد از جمعيت يك كشور بالاي ۶۰ سال داشته باشند، ما وارد اولين مرحله سالخوردگي شدهايم و آخرين مرحله سالخوردگي جمعيت هم بالاي ۲۱ درصد است كه اين پديده خطرناك را اگر برايش چاره انديشي نكنيم سه دهه ديگر گريبان كشور را ميگيرد؛ بنابراين مسئولان بايد از هم اكنون چارهاي اساسي بينديشند.
