چند سالي ميشود كه بازيهاي رايانهاي به يكي از مهمترين سرگرميهاي نوجوانان، جوانان و حتي بزرگسالان تبديل شده است؛ بازيهايي كه به دلايل گوناگون همدم روزها و شبهاي خيليها به ويژه قشر پايهاي نوجوان و جوان جامعه شدهاند. ترديدي نيست كه بخش قابلتوجهي از والدين ايراني نسبت به محتواي بازيهايي كه فرزندان آنها مورد استفاده قرار ميدهند اطلاع چنداني ندارند و همين مسئله باعث نگراني كارشناسان اين حوزه شده است. آنچنان كه به باور بسياري از اين صاحبنظران، اطلاعرساني درباره بازيهاي رايانهاي يك مسئله مهم محسوب ميشود كه بايد با برنامهريزيهاي كلان و برنامههاي مناسب هر چه زودتر صورت پذيرد.
والدين غافل؛ كشتارهاي واقعي پرويز جلالي – جامعهشناس و استاد دانشگاه- درباره اهميت رخ دادن اين موضوع ميگويد: طبيعي است كه والدين سنتي امروز از تكنولوژي عقبتر از فرزندان خود باشند و به همين دليل آگاهي كمي نسبت به مضرات محصولات جديد سرگرمساز دارند. در واقع اين ناآگاهي فرصتي را در اختيار فرزندان قرار داده تا آنان بدون توجه به عواقب موضوع از محصولات فرهنگي گاهاً نامرغوب استفاده كنند. به طور مثال بسياري نوجوانان تنها به دليل لذتهاي زودگذر و تازه بودن برخي صحنهها و تصاوير خشونتآميز و دهشتناك، بازيهاي رايانهاي را خريداري ميكنند كه حتي جوانان و بزرگسالان هم علاقهاي به ديدن صحنههاي كشتار اين بازيها ندارند. به ويژه كه در بخش قابلتوجهي از بازيهاي نسل جديد، تصاوير خونريزي و كشتار دقيقاً مانند كيفيت يك فيلم سينمايي شبيهسازي شده است.
والدين باخبر اما بيخبر! اين در حالي است كه برخي ديگر از كارشناسان رسانه براين مسئله تأكيد دارند كه برخي از والدين از مضرات بازيهاي ترسناك يا مستهجن آگاهي دارند اما نميدانند كه كدام بازي چه محتوايي دارد و براي چه گروه سني مناسب است و اصلاً در دسته بازيهاي غيرمجاز قرار ميگيرد يا نه!
پرويز جلالي در اينباره ميافزايد: بسياري از بازيهاي رايانهاي كه امروز از سوي نوجوانان خريداري ميشود در دسته بازيهاي نامناسب براي سن آنها قرار ميگيرد اما والدين نه با اسم اين بازيها آشنايي دارند و نه از محتواي آنها مطلع هستند. همين مسئله باعث شده تا والدين تنها به بازيهاي رايانهاي به عنوان يك سرگرمي براي فرزندان بنگرند و به تبعات محتواي آنها توجه نكنند. اين والدين تنها زماني هوشيار ميشوند كه در هنگام بازي فرزندان وارد اتاق آنها شده و ناگهان يك صحنه ترسناك يا فوقالعاده مستهجن را در اين بازيها ميبينند و آنگاه است كه تازه به فكر منع استفاده از آن بازي ميافتند. كه چندان فايدهاي ندارد.
esra و سيديهاي كپي بدخواه!درهمين راستا به نظر ميرسد كه بهترين راهحل مواجهه با اين موضوع استفاده از نظام ردهبندي سني و آگاهي والدين نسبت به اين موضوع است. نظام ردهبندي«esra»، نظامي در راستاي طبقهبندي بازيهاي رايانهاي براساس محتواي آنها شكل گرفته و همين نظام ميتواند به والدين كمك شاياني در پي بردن به محتواي بازيهاي رايانهاي كند. +۳، +۷، +۱۵ و+ ۲۵ از مهمترين محورهاي دستهبندي بازيهاي رايانهاي توسط نظام esra در ايران است. همچنين براساس نظام ردهبندي بازيهاي رايانهاي ايران «بازيهاي داراي صحنههاي غير اخلاقي، خشونت زياد و ناقض هنجارهاي جامعه ممنوع هستند». با توجه به اين محورهاي نظام ردهبندي، به نظر ميرسد كه توجه والدين به آنها در هنگام تهيه بازيهاي رايانهاي فرزندان ميتواند بسيار مهم باشد. اما مشكلي كه در اين ميان باعث شده تا اين نظام آنچنان كه بايد كارايي خود را نشان ندهد گسترش سيديهاي كپي بازيهاي غربي است. سيديهايي كه به جاي پك شركتي در جلدهاي كاغذي در ميان نوجوانان دست به دست ميشود. رخ دادن اين اتفاق به معني اين است كه ديگر از علامتهاي ردهبندي نظام سني روي جعبهها خبري نيست و والدين تنها با جعبههاي كاغذي بيهويتي روبه رو هستند كه سيدي داخل آنها ميتواند هر محتوايي داشته باشد.
دو مرحله براي مصونسازي خانواده پرويز جلالي جامعهشناس در اين باره خاطرنشان ميسازد: بايد فكري اساسي براي جلوگيري از گسترش اين سيديهاي كپي و غيرشركتي كرد. به اين صورت كه در ابتدا بايد انتشار سيدي بازيهاي رايانهاي تنها در اختيار چند شركت داخلي قرار گيرند و هرگونه كپيبرداري از اين سيديها يا ورود و قاچاق آنها كنترل شود. در مرحله دوم بايد دولت با هزينه كردن در اين راه قيمت سيدي شركتي را كاهش دهد تا به هيچ وجه كپي كردن به صرفه نباشد و حتي نوجوانان هم خريد سيدي شركتي را به كپي ترجيح دهند. جلالي با تأكيد بر لزوم اجراي اين دو مرحله تأكيد دارد كه پس از اين دو مرحله ميتوان اميدوار بود كه والدين با نگاه كردن به جلد سيدي يا حتي خود سيديهاي بازي از ردهسني مناسب يا حتي مجاز بودن و غيرمجاز بودن آنها آگاهي به دست آورند. به باور اين استاد دانشگاه خانوادههاي ايراني هم بايد از سيديهاي منتشر شده از سوي شركتهاي داخلي، استقبال كنند و خريد آنها را ترجيح دهند. چرا كه در بسياري از اوقات شركتهاي انتشار بازي، قسمتهاي نامناسب اين بازيها را هم حذف و به نوعي آن را مناسبسازي كردهاند. در اين ميان، تمامي كارشناسان به لزوم فرهنگسازي درباره بازيهاي رايانهاي اصرار دارند و تأكيد ميكنند كه نوجوانان و جوانان علاوه بر والدين، به تدريج بايد به سمتي بروند كه هنگام خريد بازيهاي رايانهاي به نظام سني درج شده روي بسته بازيها توجه داشته باشند. براساس آمارهاي موجود بازيهاي رايانهاي از طرق مختلف به سرعت در حال ورود به زندگي نوجوانان ايراني هستند. به طوري كه حجم تصاوير مستهجن و خرافهانگيز و ترسناك آنقدر در اين بازيها زياد است كه ميتواند ذهن جوانان و حتي بزرگسالان را هم تحت تأثير قرار دهد.
از رابطه نامشروع با خشونت تا خرافات با طعم وحشتپرويز جلالي درباره اين موج قابل توجه عنوان ميكند: بررسيهاي ميداني در اينباره از موج روز افزون رابطه نامشروع، جنايت، خرافات و وحشت در محتواي بازيهاي رايانهاي غربي خبر ميدهد و همين مسئله نوجوانان جامعه ايران را در معرض يك رويارويي جدي با مسائلي قرار داده كه حتي والدينشان هم آنها را تاكنون مشاهده نكردهاند. از نظر روانشناختي و جامعهشناختي هم، نه تنها دليلي براي تماشاي اين گونه صحنهها وجود ندارد بلكه سراسر آنها مضر است. با توجه به همين مسائل، ترديدي وجود ندارد كه تلويزيون از اين پس بايد فعالتر عمل كند و به طور جدي به تبليغ «نظام ردهبندي سني» بپردازد تا تمام والدين در سراسر ايران با آن آشنا شوند. چرا كه حتي برخي از والدين با مشاهده لگوهاي اين نظام روي بستههاي بازي متوجه منظور آن نميشوند و به آساني از كنار آن عبور ميكنند. از سوي ديگر، بايد علاوه بر علامتهاي روي بازيها، توضيحاتي بيشتر به كاربران ارائه شود تا سطح آگاهي والدين در اين باره افزايش يابد.
ابزارهاي جديدتر براي مقابله نياز استپيام بخشي، كارشناس رسانه نيز در اين باره به اينترنت و تلويزيون اشاره توامان دارد و بر اين باور است كه هم رسانه ملي بايد با توليد مستندهاي اجتماعي- فرهنگي درباره بازيها اطلاعرساني كند و هم سايتي مشخص درباره نظام ردهبندي سني ايجاد شود تا والدين با جستوجوي بازي در اين سايت، درباره محتواي آن اطلاعاتي به دست آورند. اين كارشناس رسانه ميافزايد: والدين در مقابل اين موج بايد خود را به روز كنند در غير اين صورت از نوجوانان عقب خواهند ماند و آسيبهاي بازيها دامن فرزندانشان را خواهد گرفت، چراكه نسلهاي جديد بازيهاي رايانهاي غربي تصاويري دارند كه واقعاً تكاندهنده است و در صورت حضور در خانوادههاي ايراني ميتواند در روحيه و رفتار نوجوانان منشأ اثر باشد.
چشم اسفنديار محتواي نامناسببا توجه به تمام اين مسائل به نظر ميرسد كه نظام ردهبندي سني بازيهاي رايانهاي كه در بسياري از كشورهاي دنيا كاملاً شناخته شده بايد بيش از گذشته تبليغ شود تا در نهايت به يك فرهنگ عمومي تبديل گردد. به باور سهيل سماوات، كارشناس مسائل اجتماعي فرهنگ شدن و عموميسازي چنين مسئلهاي نه تنها در بحث بازيهاي رايانهاي بلكه در هر محصول فرهنگي ميتواند به كمك خانوادهها بيايد و به اين ترتيب خانوادهها بتوانند از مضرات محتواي محصولات فرهنگي وارداتي براي فرزندان خود جلوگيري كنند. آنقدر بايد بر اين نظام ردهبندي سني تأكيد بشود كه هر شخصي پس از خريد هر محصول فرهنگي سريع به لگوي نظام ردهبندي سني روي بسته آن محصول مراجعه كند. همچنين پيام بخشي درباره بحث مصرف و اطلاعات مربوط به آن خاطر نشان ميكند: نبايد رويه مصرف صرف در جامعه به فرهنگ عمومي تبديل شود. شهروندان بايد بدانند محصولي كه مورد استفاده قرار ميدهند از كجا آمده و محتواي آن چيست و اصلاً قرار است چه چيزي به خورد مغز آنها بدهد. شوربختانه در شرايط فعلي خانوادهها از اينكه محصولات فرهنگي وارداتي چه چيزي را به ذهن آنها منتقل ميكند غافل هستند و تنها به مصرفكننده محض اين محصولات تبديل شدهاند. با توجه به همين گسترش فرهنگ توجه به نظام ردهبندي سني ضروري است.
