براي زيارت برويم يا سياحت؟!

اسماء معتمدي

شهر مشهد پايتخت معنوي ايران از همه جاي دنيا همواره پذيراي زائران متعددي بوده است، به خصوص تازه‌مسلمانان و نوشيعه‌هايي كه به محض گرايش به اسلام، عطش زيارت امام رضا(ع) آنها را وامي‌دارد كه حتماً سفري به مشهد داشته باشند يا حتي اگر مقدور است به همجواري حرم امن رضوي درآيند. افرادي چون پروفسور كريستين(يحيي) بونوي فرانسوي كه بعد از تشرف به اسلام و تشيع سال‌ها در شهر مشهد ساكن بود تا بهتر به تعالي روحي و معنوي برسد و به قول خودش خودسازي كند، البته شكي نيست كه توسعه و پيشرفت شهر مشهد به عنوان يكي از كلانشهرهاي مهم و تأثيرگذار كشورمان امري طبيعي و لازم است اما با همه اين احوال بايد مراقب باشيم تا زائر زيارتي بارگاه رضوي كم‌كم به زائر سياحتي مبدل نشود و مردم در درجه اول به نيت زيارت راهي اين شهر مقدس شوند، چنانچه به بركت وجود امام رضا(ع) شهرمشهد رونق گرفته و به سرزبان‌ها افتاده موهبتي كه ساير شهرها از آن بي‌نصيب هستند. چند وقتي است كه شهرستان شانديز از توابع مشهد فعاليت گسترده‌اي را شروع كرده و اقدام به راه‌اندازي مراكز و مجتمع‌هاي فرهنگي و تفريحي به غير از مشهد در شهرهاي ديگر نموده است كه با كمك تبليغات وسيع تلويزيوني و بيلبوردهاي شهري تا حدود زيادي براي همگان معروف و آشناست و در اغلب شهرهاي بزرگ نشاني از شانديز را مي‌بينيم. 

اين حركت شانديز كه با نام پديده شانديز تبليغ مي‌شود، مانند شمشير دولبه‌اي است كه هم داراي نكات مثبت و هم داراي نكات منفي است. مزيت راه‌اندازي و توسعه پديده شانديز از يكسو اين است كه با سرمايه‌گذاري بخش خصوصي و به جريان انداختن سرمايه‌هاي اين گروه براي تعالي كشور انجام شده، خوب است و مي‌تواند از آن در جذب سرمايه‌هاي داخلي براي توسعه بهره ببرد و اينكه در تمام شهرهاي كشور هم شعباتي از آن زده شده به نوعي معرف و برند خوب ملي پيدا مي‌كند اما نكته منفي و البته زنگ خطري كه در دل دارد اين است، نكند كه سهواً يا عمداً شهر مقدس مشهد و زائران سينه سوخته آقا امام رضا(ع) براي مجتمع‌هاي بزرگ و شناخته شده شانديزي باشند تا زائر زيارتي! 

بايد مراقب بود تا بارگاه رضوي در اين شهر به حاشيه نرود، هرچند هيچ‌گاه نمي‌شود وجود مقدس امام رضا(ع) را با چنين اموري به حاشيه راند اما اينطور نشود كه با انبوه تبليغات مردم مشهد را به پديده شانديزش بشناسند تا زيارت بارگاه رضوي‌اش؟! چندي پيش در يكي از آگهي‌هاي كاروان‌هاي زيارتي قيمت‌ها را براساس تفرجگاه‌ها و ديدن از اماكن تفريحي مشهد درجه‌بندي كرده بود، هرچند مشهد داراي چنين فضاهايي هم است اما نكند كم‌كم ملاك سفر معنوي و مذهبي مشهد اين مكان‌ها شود؟!
زماني كه شهيد ادواردو آنيلي به مشهد آمده بود، به دوستان ايراني‌اش گفته بود: «مراقب باشيد شهر مشهد به ‌عنوان شهر مذهبي و ديني باقي بماند و به همين نام سرزبان‌ها باشد. ما در ايتاليا هم شهر مذهبي معروفي داشتيم كه آنجا صهيونيست‌ها به‌قدري فضاهاي تفريحي و سرگرمي ايجاد كردند كه مسائل مذهبي‌اش براي مسافران كمرنگ شد.» متأسفانه اين قضيه هم‌اكنون در مورد شهر مقدس مشهد نيز كه امسال به‌عنوان پايتخت معنوي كشور معرفي شده است به نوعي نيز در حال اجراست، به ‌خاطر حجم زياد زائران و مسافران كه براي زيارت امام هشتم(ع) به اين شهر مي‌روند خيلي از سرمايه‌داران اين شهر را مكان مناسبي براي جذب بازار و مشتري يافته‌اند و اقدام به تأسيس مراكز و مجموعه‌هاي عظيم تفريحي در اين شهر كرده‌اند، هرچند چنين رويكردي ممكن است في‌نفسه در بحث اقتصاد رويه‌اي خوب باشد اما اثرات مخرب فرهنگي و مذهبي آن در درازمدت آشكار خواهد شد چراكه افراد به‌جاي آنكه هدف خود را زيارت و معرفت آن امام همام قرار بدهند و به اين نيت عازم شوند بيشتر تفريح و سرگرمي مشهد را هدف قرار مي‌دهند. 

در هر صورت مشهد به‌عنوان پايتخت معنوي و مذهبي مردم ايران و شيعيان كشورهاي ديگر شناخته مي‌شود، بنابراين بايد از هر لحاظ سرآمد و نمونه باشد، البته نمونه‌اي كه نام و ياد آن امام همام را در ذهن و دل زنده نگه دارد نه اينكه چيز ديگري كه همه جا فراوان است.