در حالي كه هر روز شاخصهاي جهاني بيسوادي تغيير ميكنند، اعلام آمارهايي نظير وجود بيش از ۹ ميليون بيسواد در كشور، وجود ۲۰ ميليون نفر با تحصيلات پايينتر از ديپلم يا ۱۰ ميليون نفر با تحصيلات زيرپنجم ابتدايي نه تنها برازنده جمهوري اسلامي ايران نيست، بلكه شيريني موفقيتهايي را كه در عرصه ريشهكني بيسوادي در طول ۳۳ سال گذشته از فرمان امام خميني(ره) در اين رابطه به دست آمده نيز به كام جامعه تلخ ميكند.
باسوادي و افزايش سرانه آموزش و تحقق عدالت آموزشي از جمله مؤلفههاي توسعه پايدار هستند. برخي حتي از اين هم پا را فراتر گذاشتهاند و آن را تنها شناسه يك جامعه توسعهيافته ميدانند.
از آنجا كه الگوي سوادآموزي در كشور ما يك الگوي كاملاً بومي است، مقايسه ايران با ساير كشورها در مسير ريشهكني بيسوادي كاري به دور از قاعده است. بنابراين چالشهاي پيش روي اين مسئله در ايران تفاوتهايي دارد كه پاسخ آن تنها در داخل كشور قابل برنامهريزي است.
يكي از چالشهاي مهم در اين مسير، پراكندگي جامعه هدف سوادآموزي است. همچنين فرهنگ سوادآموزي، احساس نياز به فراگيري در مناطق مختلف كشور، ساماندهي آموزشياران، مقاومت مردان نسبت به زنان در برابر سوادآموزي و شناسايي اسمي بيسوادان از جمله مهمترين مسائلي هستند كه حل آنها ميتواند نويدبخش ريشهكني بيسوادي در كشور باشد. اعتبارات پايين هم كه پاي ثابت هر نارسايي و عقب ماندگي از برنامه در كشور است.
براساس حكم رهبري، نهضت سوادآموزي تا پايان برنامه پنجم است علي باقرزاده، معاون وزير آموزش و پرورش و رئيس سازمان نهضت سوادآموزي كه بسياري در زير سؤال بردن عملكرد سازمان متبوعش بيان ميكنند كه «پس اين سازمان چه ميكند كه هنوز ۹ ميليون بيسواد در كشور هست» يا از اساس اظهار ميدارند كه نهضت كارايي خود را در ريشهكني بيسوادي از دست داده است، با انتقاد از نبود مشاركت ساير سازمانها و ارگانها براي بحث سوادآموزي در جمع خبرنگاران گفت: متأسفانه اين روزها شاهد هستيم كه ريشهكني بيسوادي تنها منحصر به سازمان نهضت شده است و مابقي ارگانها و دستگاهها از همكاري و عزم ملي كه مورد نظر امام خميني (ره) بود، دست كشيدند.
وي كه روز گذشته در نشست خبري به مناسبت سالروز تشكيل نهضت سوادآموزي سخن ميگفت، با اشاره به اينكه تبليغ و ترويج براي سوادآموزي نيز نه كافي بوده و نه علمي، تصريح كرد: اگر قرار باشد بيسوادي ما به صفر برسد بايد زشتي آن به جامعه هدف نشان داده شود اما متأسفانه رسانهها به ويژه صدا و سيما در اين امر به شكل گسترده عمل نكرده است و اين خود ميتواند دليلي باشد بر وجود اين آمار بيسوادي.
وي گفت: اين در حالي است كه مقام معظم رهبري در ديدارشان با اعضاي نهضت سوادآموزي اعلام كردند كه سازمان صدا و سيما از همه توان و فرصت خود براي تبليغ ريشهكني بيسوادي استفاده كند. به گفته رئيس سازمان نهضت سوادآموزي، در طول ۳۳ سال گذشته، فعاليتها در اين سازمان همواره به شكل موقت پيگيري ميشده است، چراكه در سالهاي اخير بسياري گفتهاند كه اين سازمان بايد منحل شود كه مقام معظم رهبري اعلام كردند تصميمگيري براي منحل شدن يا منحل نشدن سازمان نهضت سواد آموزي موكول به پايان برنامه پنجم شود.
تلاش براي استخدام ۱۵ هزار آموزشيار باقيمانده باقرزاده درباره استخدام ۱۵ هزار آموزشيار نهضت سوادآموزي گفت: اين سازمان سال گذشته ۴۰ هزار آموزشيار داشت كه بر اساس مصوبه مجلس، تعدادي از آنها به استخدام وزارتخانه آموزش و پرورش درآمدند و تنها ۱۵ هزار نفر از اين آموزشياران هنوز تعيين تكليف نشدهاند و در تلاش هستيم تا اين افراد نيز تعيين تكليف شوند.
وي ادامه داد: سازمان نهضت سوادآموزي ديگر قصد بهكارگيري هيچ آموزشياري را در كشور براي بحث سوادآموزي ندارد و ميخواهيم از افراد تحصيلكرده داوطلب با پرداخت هزينههاي دستمزد در سوادآموزي استفاده كنيم البته داوطلبان سوادآموزي بايد شش ساعت نحوه آموزش بزرگسالان را ببينند، همچنين كتاب و لوازمالتحرير سوادآموزان نيز رايگان است.
رئيس سازمان نهضت سوادآموزي درباره ميزان موفقيتآميز بودن طرح برونسپاري سوادآموزي گفت: آمارها نشان از موفقيت ميدهد چنانكه در سال ۸۹ برونسپاري ما ۸ درصد، در سال ۹۰، ۳۹ درصد و در سال ۹۱ نيز ۶۰ درصد افراد از طريق مشاركتهاي مردمي باسواد شدهاند.
دستور رئيسجمهور براي ارائه اسامي افرد بيسواد به سازمان نهضت به گفته معاون وزير آموزش و پرورش در طول ۳۳ سال گذشته هيچ كس اسامي و آدرس افراد بيسواد را در اختيار ما نميگذاشت؛ اما اخيراً وزير آموزش و پرورش طي نامهاي به رئيسجمهور، خواستار اسامي و آدرس اين افراد شده و رئيسجمهور نيز دستورات لازم را به عادل آذر، رئيس مركز آمار داده است.
باقرزاده تصريح كرد: هماكنون بيش از ۱۰۰ هزار نفر در گروه سني ۱۰ تا ۴۹ سال در تهران بيسواد هستند و چنانچه اسامي و آدرس آنها در اختيار ما نباشد، قطعاً شناساييشان براي ما بسيار پرهزينهتر خواهد بود.
۱۷۵۰ ميليارد تومان بودجه نياز است رئيس سازمان نهضت سوادآموزي درباره اينكه براي باسواد كردن گروه هدف تا پايان برنامه پنجم چه ميزان اعتبار نياز است، توضيح داد: از ابتداي تأسيس سازمان همواره برنامههاي نهضت سوادآموزي بوده كه از بودجه تبعيت كرده اما امروز اعلام ميكنيم اگر قرار باشد جمعيت ۳ ميليون و ۴۵۶ هزار نفر ۱۰ تا ۴۹ سال تا پايان برنامه پنجم باسواد شوند و به ازاي هر نفر از اين ۳ ميليون اگر ۵۰۰ هزار تومان دستمزد تعلق بگيرد، جمع آن هزينه ۱۷۵۰ ميليارد تومان است.
وي درباره اينكه چرا آمار نهضت سوادآموزي در گروه سني زير ۱۰ سال با آمار ثبت احوال و آموزش و پرورش متفاوت است، گفت: آمار دانشآموزان بر اساس كد ملي گرفته ميشود. از سوي ديگر از نظر ما آمار مستندتر، آمار ثبتنام افراد در هدفمندي يارانههاست كه بر اساس اين بانك، ۹۷ درصد افراد جامعه تحت پوشش هدفمندي يارانهها قرار گرفته و ميزان سواد يا بيسواديشان نيز در اين بانك ثبت شده است.
باقرزاده درباره تفكيك جنسيتي در آمار بيسوادي گفت: در گروه سني ۱۰ سال به بالاتر، ۱۱ درصد مردان و ۱۹ درصد زنان بيسواد بوده ضمن آنكه اين روزها تشويق و باسواد كردن مردان با توجه به مشغلههاي كاري و مالي بسيار سختتر از زنان است.
بر اساس اعلام رئيس سازمان نهضت سوادآموزي، استانهاي مازندران، سمنان، اصفهان، البرز، تهران، بوشهر، گيلان و خراسان رضوي از نظر آمار باسوادي در زمره استانهاي قابل قبول هستند.
با اين حال تشكيل سازمان نهضت سواد آموزي و عزم براي ريشهكني بيسوادي در سال اول پيروزي انقلاب، از طرفي و گذشت ۳۳ سال از تشكيل اين سازمان و وجود بيش از ۹ ميليون بيسواد در كشور مشخص ميكند كه هنوز اهميت سوادآموزي در فرآيند قانونپذيري، جامعهپذيري، پيشگيري از وقوع جرم و افزايش شاخصهاي سلامت و بهداشت و در نتيجه ارتقاي سطح شاخصهاي باسوادي در كشور آن قدر مغفول است كه سادهترين متغير معادله حذف بيسوادي در كشور يعني بستن مبادي ورودي را ناديده گرفتهايم.
