از حدود صد سال پیش، سوهان، رهاورد و سوغات قم به حساب می آمده و هر مسافری که از این شهر گذر می کرد، این شیرینی معطر و خوش طعم را به عنوان محصول خاص این شهر به همراه خود می آورد. توقف در مقابل فروشگاه های سوهان فروشی قم که همیشه پر ازدحام و شلوغ به نظر می رسید و هجوم برای خرید جعبه های فلزی سوهان جزو لحظات شیرین سفر و گذر از این شهر بود. اما حالا دیگر رونق این شیرینی که از کودکی با خاطراتمان پیوند خورده محدود به دو فصل شده است! بهار و تابستان که گردشگران در سفر به قم و یا عبور از آن و توقف در سوهانی ها جعبه های گرد کوچک و بزرگ سوغات این شهر را خریداری می کنند. مرغوبیت سوهان قم آنقدر شناخته شده بود که شاید کمتر کسی در شهری به غیر از قم به سراغ سوهان می رفت اما حالا در سایه کم لطفی به این صنف و البته رفتار غیرمنصفانه برخی سودجویان که با اقدام به تولید سوهان نامرغوب سعی در تخریب ذهنیت مسافران و گردشگران نسبت به سوهان قم دارند، از شیرینی آن کاسته شده است.
حاج سوهانی ها گله دارند
در چند سال اخیر افزایش چشمگیر قیمت مواد اولیه ضربه بزرگی به صنف سوهان پزان قم وارد کرده است و کاهش توان و گاهی تمایل تولید کننده قمی سبب شده راه برای برخی فرصت طلبان باز شود و با تولید سوهانی با مواد اولیه بی کیفیت، قفل تعطیلی بر کارگاه های سوهان پزی قم بزنند.
از طرف دیگر جای خالی حمایت مسئولان از این صنف و البته سنگ اندازی ها و ایجاد موانع و مشکلاتی به اسم قاعده و قانون های جدید، عاملی برای کاهش تولید سوهان قم شده است و هر چند استانهای دیگر هم سعی کرده اند پا جا پای قمی ها بگذارند و سوهانی البته نه در حد تولید حاج سوهانی ها ( که شغل خود را نسل به نسل از پدرانشان گرفته اند)، به بازار عرضه کنند، اما هنوزهم قم در تولید این شیرینی ( البته با تمام کاستی ها و مشکلاتش) سعی دارد با چنگ و دندان رتبه اول جهانی اش را نگه دارد.
در حالی که برخی گزارشات حاکی از وجود مشکل بر سر راه تولیدکنندگان و کاهش کیفیت سوهان قم دارد اما رئیس اتحادیه سوهان قم، معتقد است این شیرینی هنوز هم جایگاه اول را حفظ کرده است.
علی اکبر کوشافربا بیان اهمیت رفع موانع تولیدی در راستای زیرساختهای کیفی این محصول افزود: کیفیت زمانی نمودار میشود که تولید کننده بدون دغدغهای خاص به روند تولید ادامه دهد و شرایط برای تولید محصول مهیا باشد.
وی با بیان اینکه تولید زمانی تحقق مییابد که سرمایهگذاران و فعالان خود را در کنار مسئولان و تحت حمایتهای آنان احساس کنند گفت: اخیرا بخشنامههایی از سوی دستگاههای دولتی در خصوص مساحت کارگاه، تجاری بودن فضای تولید و افزایش پرداخت عوارض شهرداری اعلام شده که مشکلاتی را برای تولیدکنندگان در ادامه راه فراهم ساخته است.
گویا هنوز هم سوهان قم نه تنها در کشور بلکه در جهان، حرف اول را می زند، با این حال اما هنوز هم حاج سوهانی ها از حمایت های لازم محروم مانده اند. فضلی یکی از سوهان پزان قدیمی با گله از بی توجهی به این صنف گرانی مواد تولید را یکی از دلایل کاهش کیفیت این نوع شیرینی عنوان کرد و گفت: مجبوریم آرد، روغن و شکر و تخم مرغ را به صورت آزاد و با قیمتی که مدام در نوسان است تهیه کنیم و با وجود اعلام نارضایتی مان تاکنون هیچ حمایتی از ما نشده است. وی ادامه داد: در گذشته در تهيه سوهان از روغن گوسفند استفاده ميشد اما امروزه به دليل قيمت بسيار بالاي آن از روغن گاوي در ساخت سوهان استفاده ميشود و از آنجا که استفاده از مواد اولیه مرغوب برای تهیه سوهان به شدت در کیفیت آن تاثیر مستقیم دارد، اگر از مواد ديگری استفاده شود ارزش غذايي سوهان از بين خواهد رفت.
هزار سنگ پیش پای صادرات
عمده کارگاه های تولید این شیرینی، به صورت سنتی به کار میپردازند و با وجود اینکه تلاش می شود روند تولید در این کارگاه ها طبق استانداردهای لازم و نکات بهداشتی و زیر نظر مراکز ذی ربط انجام شود اما استفاده از تجهیزات و امکانات مکانیزه برای رونق تولید و افزایش صادرات این محصول امری ضروری به نظر می رسد. در این خصوص تاکنون از سوی تولید کنندگان و اتحادیه مربوطه و کارشناسان، بحث های گوناگونی مطرح و نهایتا به لزوم سرمایه گذاری از سوی تولید کنندگان و البته حماایت های دولتی منتهی شده است. نتیجه ای که علیرغم ضرورت هنوز هم تا عملی شدن فرسنگ ها فاصله دارد.
از آنجا که حضور در بازارهاي بين المللي نيازمند رعايت تمام مسائل بازار از جمله توليد کالاطبق استانداردهاي بين المللي است، عدم جایگزینی تجهیزات مکانیزه در حال حاضر به عنوان یکی از موانع بر سر راه تولید و صادرات سوهان قرارگرفته و در کنار دیگر عوامل کم کم نقش محصول برجسته تولید قم را در سبد کالاهای صادراتی کمرنگ می کند.
در حال حاضر شناخته نشدن جايگاه صادرات يكي از معضلات مهم در توليد سوهان به شمار می رود که دست و پای سوهان پزان را برای تولید بیشتر و بهتر بسته است.
پس از گذشت چندین سال از تولید این شیرینی در استان قم هنوز هم پای بازاریابی لنگ می زند و پایین بودن کیفیت بسته بندی و عدم شناخت کافی از ذائقه مشتری و استفاده از روغنهايي با درصد كلسترول بالا سبب رکود این محصول شده است.
با وجود اینکه در سالهای اخیر این موضوع توسط مسئولان ذی ربط مورد بررسی قرار گرفته اما همچنان مشکل پا برجاست .
دو سه سال پیش رئيس وقت سازمان بازرگاني قم با تاکید بر فراهم آوردن زمینه صادرات این مسئول، توجه به اصولي از جمله توليد محصول به صورت مکانيزه، تشکيل اتحاديه صادرکنندگان توسط توليدکنندگان جهت عرضه محصول در بازارهاي بين المللي و استفاده از مواد اوليه جايگزين شکر و روغن در توليد سوهان را از ضرورت هايي دانسته بود که براي بهبود وضعيت صادرات سوهان بايد مدنظر توليدکنندگان و صادرکنندگان قرار گيرد، اما همچنان بالابودن ميزان اسيدهاي چرب و قند موجود در سوهان به دليل مصرف روغن نباتي و شکر، یکی از مهمترین موانع ورود اين محصول به بازارهاي کشورهاي ديگر است و همچنان نه از مکانیزه شدن خبری هست و نه از حمایتهای مناسب دولتی!
