زلزله و درس‌هايي كه بايد از آن آموخت

محمد‌حسين جعفريان

زلزله در بم بيش از ۳۰ هزار كشته داشت. پيش از آن زلزله در رودبار و منجيل بيش از ۵۰ هزار و پيشتر از آن زلزله در طبس بيش از ۱۵ هزار كشته روي دست اين سرزمين گذاشت. در فواصل ميان اين زلزله‌هاي بزرگ، زلزله‌هاي كوچك ديگري در خراسان، چهار محال و بختياري و لرستان رخ داد كه تلفات چشمگيري نداشتند. به ياد دارم سال پيش زلزله‌اي شش و هفت دهم ريشتري در ژاپن رخ داده بود و رسانه‌ها خسارات آن را شكستن چند شيشه و قاب عكس گزارش كرده بودند. اما زلزله‌اي با همين حد و حدود در بم، ۳۰ هزار نفر تلفات داشت. چند روز قبل، زلزله‌‌اي ضعيف‌تر از اين در آذربايجان شرقي، قريب ۳۰۰ كشته به بار آورد. درقياس با گذشته بي‌گمان اوضاع خيلي بهتر شده است. اين نشان مي‌دهد كه ما در استانداردسازي ساختمان موفق بوده‌ايم، اما نه به اندازه كافي. 

تمام ايران به نسبت‌هاي مختلف در معرض خطر زلزله است. چنين كشوري بايد تمام هم و غمش را روي كنترل اين بلاي طبيعي و يافتن راه‌هايي براي كاهش تلفات آن متمر‌كز كند. يك سر‌ ماجرا به تحكيم بنا‌هاي در دست ساخت منتهي مي‌شد؛ ترميم بافت‌هاي فرسوده و تجديد استاندارد آنها، به ويژه در روستا‌ها. در زلزله اخير شنيده مي‌شود كه ده‌ها روستا به طور كلي منهدم شده و صد در صد آسيب ديده‌اند. بايد طرح ترميم بافت‌هاي فرسوده روستا‌يي به يك اولويت مهم در دولت بدل شود. نباشد كه بعد از فروكش كردن اخبار اين زلزله و حذف آن از اولويت خبري رسانه‌ها، دوباره همه چيز به فراموشي سپرده شود. نكته ديگر، آمادگي تيم‌هاي امداد و‌نجات و خدمات ستاد‌ها و حوادث غير‌مترقبه است. بايد فاصله زمان وقوع حادثه‌ تا رسيدن كمك به حداقل برسد و نهاد‌هاي مربوط از توان، بودجه و امكانات متناسب با كشوري زلزله‌خيز بر‌خور‌دار باشند. 

نكته سوم و آخر به فعاليت‌هاي دولت پس از فرو‌كش كردن ماجرا و يا‌ري رساندن منظم به آسيب‌ديدگان باز مي‌گردد. چند ماه پيش در يكي از نشريات محلي استان خراسان، گزارشي خواندم كه بعد از گذشت ماه‌ها از زلزله‌اي خفيف كه باعث خرابي چند روستا و بي‌خانماني روستاييان آنها شده بود، مردم هنوز در چادر‌ها روز‌گار مي‌گذراندند وبراي بازسازي منازل و باز‌گشت آنان به زندگي عادي، مساعدت لازم و به موقع صورت نگرفته بود. فراموش نكنيد در زلزله آذر‌بايجان شرقي، ده‌ها روستا با خاك يكسان شده‌اند. زمستان در راه است؛ آن هم در آن مناطق كه بسيار سر‌ما سخت و زمستان‌ها استخوان سوزند. بايد يك عزم ملي و جهادي صورت بگيرد و پيش از فصل سر‌ما در جهت اسكان و باز‌سازي آنچه از دست رفته، دولتمردان همه همت خويش را به كار بندند. شايد لااقل از اين راه از آلام اين مردم كم شود.