شهر: تقریبا دو دهه از ساخت سریالهای مناسبتی ماه رمضان میگذرد. پیش از سال ۷۲، سریالهای مناسبتی ماه مبارک رمضان مثل این سالها باب نشده بود. در واقع نه تنها از این سبک سریالها خبری نبود، حتی شبکههای تلویزیونی هم سریالهای خودشان را تعطیل میکردند تا بیشتر به موضوعات صرفا مذهبی و معنوی بپردازند و افراد هم مجال بیشتری برای عبادت و رازونیاز با معبود داشته باشند. اما در یکی از آن سالها، با مصادف شدن ماه مبارک رمضان با عید نوروز سریالهایی همچون «همسایه» حسن فتحی برای این شبها ساخته شد؛ در نتیجه آغازگر ایده سریالهای مناسبتی ماه رمضان شد.
از سریالهای اجتماعی، ماورایی و طنز آن سالها میتوان به «گمگشته»، «ملکوت»، «عروج»، «نیمه پنهان»، «او یک فرشته بود»، «خانه به دوش»، «کمکم کن»، «اغما»، «متهم گریخت» و غیره اشاره کرد.
در این سالها ساخت سریالهایی از این دست، به سفارش سیما به کارگردانان داده شد تا افراد و خانوادهها را دسته جمعی برای دیدن سریالهای ماه مبارک رمضان، پای جعبه جادویی بنشانند. البته در سالهای ابتدایی ساخت این سریالها؛ کارگردانان، فرایند رشد این عرصه را طی میکردند و در این چند سال هم، این عرصه؛ در اوج جذب مخاطب بود.
سال نکو از بهارش پیداست
در حال حاضر خصوصا امسال به نقطهای رسیدیم که با افت جذب مخاطب در خصوص سریالهای ماه مبارک رمضان روبرو هستیم. شاید گفته شود که این روزها اوایل پخش این سریالهاست و قضاوت کامل نمیتوان در این رابطه انجام داد اما ضربالمثل «سال نکو از بهارش پیداست» درا ینجا مصداق پیدامیکند؛ دلیل این برداشت هم بررسی و تحلیل ساختاری و محتوایی این سریالهاست، نه فقط یک پیشداروی زودهنگام.
کجسلیقگی مسوولین و غیبت حرفهایها
بسیاری از منتقدین؛ دلیل عدم موفقیت این سریالها را نگاه بسته و کجسلیقگی مسوولین سیما و غیبت سریالسازان حرفهای میدانند و همچنین ارتباطات میان سریالسازان و متولین سیما به رابطهمندی انجامیده تا اینکه شایستهسالاری بر اساس ضابطهمداری باشد. جبار آذین یکی از منتقدین، هم دلیل استقبال نکردن مردم از سریالهای ماه مبارک امسال را عوامل غیرحرفهای، سوژههای تکراری، لحاظ نشدن مضامین اخلاق و معنوی در این سریالها دانسته است.
در خصوص سریالهای مناسبتی ماه مبارک رمضان امسال میتوان به راز پنهان (شبکه یک)، چمدان (شبکه دو)، خداحافظ بچه (شبکه سه) و شاید برای شما هم اتفاق بیفتد (شبکه تهران) اشاره کرد.
بازیگران کهنهکار هم کاری از پیش نبردند
بازیگران سریالهای ماه مبارک امسال؛ بازیگران شناختهشده و کهنهکاری هستند و اگر فیلمنامههای خوبی دست کارگردانان خبره میافتاد، سریالهای قابل تحملی را شاهد میبودیم اما این لوازم فراهم نشده و ما با سریالهای بیمحتوا و بیساختار روبرو شدهایم.
سریال «راز پنهان» را فلورا سام نوشته و کارگردانی کرده و همسرش؛ مجید اوجی هم تهیه این اثر را برعهده داشته است. در رابطه با سریال «راز پنهان» میتوان گفت که این سریال گرچه از بازیگران بنامی چون داریوش ارجمند، پروانه معصومی، محمود عزیزی، الهام حمیدی و لادن طباطبایی بهره گرفته است اما در حقیقت یک فیلمنامه بسیار تکراری نمیتواند مخاطب را جذب کند. بنابراین اگر سام یک فیلمنامه بهتری ارایه میداد، این سریال میتوانست در میان دیگر سریالها عرضه اندام کند.
«چمدان» بیچیز
در فیلم «چمدان» هم از بازیگران شناخته شدهای چون مهران غفوریان، شهره لرستانی، فتحعلی اویسی، اکرم محمدی، ارژنگ امیرفضلی، فلور نظری، محسن قاضی مرادی، رضا بنفشهخواه، اشکان اشتیاق و فلامک جنیدی استفاده شده است اما این سریال فیلمنامه بیمحتوا و بیساختاری دارد که نخنما هم شده است. بنابراین چطور میتواند در انتهای شب، مخاطبان خسته از فعالیتهای طولانی روزانه را پای این سریال بکشاند. در واقع حتی نمیتوان احتمال داد که افراد پس از روزه طولانی در ایام گرم تابستان؛ به دیدن این سریال بیدار بمانند چه برسد به اینکه دیدن سریال بیمحتوا را تحمل کنند.
سریال فانتزی برای رمضان
در رابطه با سریالی که پس از اذان و زمان افطار از شبکه سه پخش میشود، میتوان گفت؛ سریال «خداحافظ بچه» در زمان بسیار طلایی روی آنتن میرود و اگر این مجموعه هم مانند مجموعههای دیگر از اشکالات اساسی فیلمنامه رنج نمیبرد، میتوانست در جذب مخاطب موفق عمل کند. البته این سریال در اوایل پخش خود کمی از توجه مخاطب را جلب کرده بود اما به نظر میرسد با گذشت چندین قسمت از این سریال، بخاطر درجازدن موضوع و غیرمنطقی بودن اعمال نقشهای این سریال، مخاطب را از ادامه دیدن این سریال منصرف میکند. برای اینکه دیگر چیزی در چنته برای ارایه به مخاطب ندارد. قسمتهای اخیر ابن سریال، آدم را یاد سریالهای بچگانه و فانتزی میاندازد.
صرفهجویی شبکه تهران!
بر اساس تجربه سالهای گذشته میتوان گفت که سریالهای مناسبتی ماه مبارک رمضان شبکه تهران چندان موفق عمل نکردهاند. امسال هم انگار خود این شبکه هم از ادامه این روند پشیمان شده و سریال مناسبتی نساخته و به همان سریال «شاید برای شما هم اتفاق بیفتد» اکبر تحویلیان قناعت کرده و در برنامه ماه مبارک رمضان خود گنجانده است تا کنداکتور ماه رمضان را پر کرده باشند.
پر کردن کنداکتور سیما
البته سریالهای ماه مبارک رمضان امسال در زمان قبل از آغاز ماه مبارک رمضان کارشان را به صداوسیما تحویل دادهاند و از بازخوردهای بینندگان بینصیب ماندند. در اینجا به نظر میرسد مخاطبمحوری در سریالهای ماه رمضان که دغدغه کارگردانهای سالهای قبل بود، تبدیل به کارمحوری شده است. در واقع کارگردانان سریال ماه رمضان، سریال را چند ماه قبل از ماه رمضان ساخته است و دیگر برای او مهم نیست که اگر روند سریال با مخاطب ارتباط برقرار نکرد، روند و روایت دیگری را درپیش بگیرند تا مورد اقبال تماشاگران واقع شوند.
بنابراین با توجه به این مسایل؛ خروجی امسال سریالهای ماه مبارک رمضان چیزی خواهد شد که فقط برنامه سیما را پر خواهد کرد.
سرنوشت «دزد و پلیس»
سریال «دزد و پلیس» به کارگردانی سعید آقاخانی؛ یک مجموعه با مضمون اجتماعی و طنز است که برای ماه مبارک رمضان امسال ساخته شده بود. اما بنا به دلایل نامشخصی نامی از آن در فهرست سریالهای ماه مبارک رمضان امسال نیامد. شاید این سریال یکی از گزینههای مناسب برای جذب مخاطبان بیشتر بود.
