سالهاي نخست انقلاب و جنگ را يادتان هست؟ جلو مسجد هر محلهاي، سنگي با گونيهاي مملو از خاك خودنمايي ميكرد. پايگاههاي بسيج گشتهاي منظم شبانه داشتند و نوجوانان هر محله بخش عمدهاي از وقت خود را در اين پايگاهها ميگذراندند. كتابخانههاي كوچك در گوشهاي از هر مسجد برپا شده بود، كلاسهاي منظم آموزش قرآن، اخلاق و حتي سوادآموزي و... در همه مساجد برگزار ميشد. آموزش هنرهاي رزمي، اردوهاي هفتگي و ماهانه ورزشي و فرهنگي و حتي نمايش فيلم در مساجد به شيوهاي معمول بدل شده بود. از گذشتههاي دور مساجد، مهمترين مراكز اجتماعي و فرهنگي در ميان ملل مسلمان بودهاند. امام جماعت در هر محله نوعي قاضي و داور محسوب ميشد كه عمده اختلافات اهالي را رفع و رجوع ميكرد. مردم با اطمينان خاطر، به جاي كلاسهاي رنگارنگ امروزي، فرزندانشان را به مساجد ميفرستادند و در آنجا علاوه بر آموزش قرآني، بسياري از مهارتهاي ديگر زندگي نيز به آنان آموخته ميشد. اين قابليت مهجور مانده مساجد، در اوايل انقلاب و طي سالهاي جنگ به نحوي شگفتانگيز بارور شده و در حل مشكلات گوناگون مردم، نقشي اساسي را بازي ميكرد.
متأسفانه با پايان جنگ و كمتوجهي به نقش عميق مساجد در كشور، بار ديگر مسجد به ساختمان و بنايي بدل شد كه تنها نماز در آن اقامه شده و در مناسبتهاي مذهبي پذيراي مردم بود. در هر محله، كلاسهاي رنگارنگ توسط بخش خصوصي براي آموزش مهارتهاي مختلف از زبانهاي خارجي تا رايانه پديد آمد. باشگاههاي مختلف ورزشي از بدنسازي، شنا تا بيليارد و امثالهم ظهور كردند و محل اجتماع نوجوانان و جوانان شدند. سازمانها و مراكز مردم نهاد يا همان N.G.Oها نيز با مقاصد نامعلوم، در هر گوشهاي سبز شدند تا بخش ديگري از وظايف ديروز مساجد را بر عهده بگيرند. اين همه در حالي بود كه پيش از اين مساجد كشور و پايگاههاي بسيج فعال در آنها، يك تنه تمام اين وظايف را، آن هم با ضريب اطمينان بالاتر و اغلب ارزان و حتي رايگان انجام ميدادند. بيگمان خانوادهها ترجيح ميدهند فرزند نوجوانشان براي فراگيري ورزش مورد علاقهاش به پايگاهي فعال در يك مسجد برود تا باشگاههاي نوپايي كه لزوماً محل امني براي چنين معاشرتهايي نيستند.
در حالي كه مساجد در تمام آن سالها بار بسياري از خدمات سخت و پرهزينه دولتي را به دوش ميكشيدند، معلوم نيست چرا و چگونه ناگهان ظهور و بروز اجتماعيشان رو به افول نهاد و مسئولان نيز درنيافتند كه چه فرصت و امكانات وسيعي با اين كمتوجهي از دست ميرود. امروزه با ورود گسترده فضاي مجازي به زندگي همه خانوارهاي ايراني و هزينههاي كمرشكن آموزشهاي غيررسمي و نيز نياز به ورزش همگاني كه رهبر انقلاب هم بارها بر آن تأكيد داشتند در كنار كمرنگ شدن شئون مذهبي در نسل نوظهور، جاي خالي مساجد با رويكرد پيشين بسيار محسوس است. بايد چارهاي انديشيد تا دوباره هر مسجد يك فرهنگسرا و يك پاتوق براي اهالي پيرامونياش باشد. اين اتفاق حلال بسياري از مشكلات و كمبودهاي امروزين جامعه ماست. شك نكنيد!
