به گزارش جوان، كلانشهر تهران با جمعيت ثابت و شناور ۵/۱۲ ميليون نفر و وسعت ۶۰۰ تا۷۰۰ كيلومتر مربع به دليل توسعه نامتوازن در بخش جنوبي به اراضي نيمه بياباني كه با مشكلات متعدد اقليمي روبهرو است ختم شده است و در بخش شمالي هم تا كوهپايههاي البرز رشد و گسترش يافته است. در اين ميان به دليل شرايط طبيعي همواره بخشهاي شمالي شهر داراي پتانسيل طبيعي براي توسعه فضاهاي سبز و اماكن تفريحي و تفرجگاهي بوده است.
از گذشتههاي دور اين مناطق پايتخت مورد توجه بود به گونهاي كه به دليل آب و هواي معتدل همواره اين مناطق خوش آب و هوا براي ساخت ويلا و باغ مورد استفاده قرار ميگرفت. بيشتر مسيل رودهايي كه از شمال ارتفاعات البرز سرچشمه ميگيرد مملو از باغهايي بود كه سبزي و خرمي آن همچنان زبانزد عام و خاص است.
هر چند در حال حاضر به دليل تجاوز به حريم رودخانهها و روددرهها و ساخت و ساز در اين مسيرها ديگر چيز زيادي از باغهاي خرم آن زمان باقي نمانده است، با اين حال به دليل ارزش زيست بوم شهري اين مناطق مورد توجه براي ساماندهي و توسعه و احداث مراكز تفريحي، تفرجگاهي و گردشگري قرار گرفته است.
تلنگر سيل تجريش به تهران وقوع حادثه تلخ و ناگوار سيل تجريش در سال ۱۳۶۶ به دليل بارش نزولات آسماني و جاري شدن سيلاب از ارتفاعات و از بين رفتن سد گلاب دره سبب شده تا سيلاب با غرش برقآسايي از ارتفاعات، حجم بسيار عظيمي از مسيل و هر آنچه در آن بود را در كمتر از يك ساعت با خود همراه كند. تلنگر سيلاب به شهروندان و سازهها، جان عدهاي از شهروندان را گرفت. بنابر گفتههاي شاهدان عيني در مسير روددره تجريش سنگهايي به بزرگي خودرو به سمت پايين ارتفاعات جابهجا شده بود كه در حال حاضر نيز ميتوان برخي از آنها را در آنجا مشاهده كرد. اين حادثه نشان داد كه بايد تلنگر طبيعت را آنهم در نزديك شهر جدي گرفت والا افسوس و ابراز تأسف ديگر دير است.
خودنمايي روددرهها در دل پايتخت
اگر از مسيرهاي مختلف پايتخت از غرب به شرق يا بالعكس حركت كنيد در اين مسير حتماً بايد از روي مسيلهاي متعدد شهر تهران همچون مسيل منوچهر، جاجرود، فرحزاد و كن عبور كنيد يا به موازات اين مسيلها بايد از شمال به جنوب و بالعكس طي مسير كنيد تا بتوانيد به مقصد برسيد. رود درههاي شهر تهران به عنوان عوامل طبيعي همواره از دوران گذشته مسير عبور و انتقال آب نزولات آسماني از ارتفاعات و همچنين سيلابهاي احتمالي به حساب ميآيند و هر گونه دستكاري برچهره اين درههاي طبيعي همواره ضريب وقوع حوادث ناگوار همچون سيل تجريش را افزايش ميدهد كه در اين ميان وقوع سيلاب در غرب و جاري شدن سيلاب به درون مترو را كه هر چند با تلفات جاني همراه نبود اما تلنگر ديگري بود براي مسئولان شهري و متولي فارغ از اينكه چه كسي مقصر اين حادثه بود.
ساماندهي روددرهها براي بهرهبرداري در برخي از مسيل روددرهها، به دليل قدمت عبور رودخانههاي فصلي و نيمه دائمي، شن و ماسه استخراج ميشد ولي با كاهش ذخاير اين منابع و كم شدن آب رودخانههاي فصلي اين درههاي عظيم و با ارتفاع كه از شمال به جنوب جاري بود كاسته شده و به محلي براي ريختن زباله و نخالههاي ساختماني تبديل شده است. نمونه بارز اين عمل را ميتوان به بخشي از مسيل روددره فرحزاد و كن اشاره كرد. در نيمه دوم دهه ۸۰ كار بازسازي مسيل روددره فرحزاد آغاز شد. براي انتقال آب، كانال بتني احداث شد و مسير آن به داخل شهر امتداد يافت تا پس از عبور از شهر به پايين دست براي آبياري دشت جنوبي مورد استفاده قرار گيرد هر چند در ساير روددرهها دستكاريهاي صورت گرفته تا حدود مشابه اين رود دره بود اما آنچه مورد توجه قرار داشت آن بود كه بايد براي انتقال آب، مسيل مطمئني احداث شود.
احداث بوستان نهجالبلاغه حد فاصل بزرگراه همت تا نيايش براي احداث بوستان نهجالبلاغه در نظر گرفته شد. اين فضاي ۳۵ هكتاري روددره فرحزاد كه ديوارهاي آن با خاك و نخاله دستي كه از اطراف به آن منتقل شده پوشيده شده، با اين حال شهرداري در يك اقدام ضربتي، با زيرو رو كردن مسيل اطراف رودخانه، بوستان با صفا و سرسبزي را احداث كرد. اين بوستان به دليل داشتن منابع آبي در كمترين زمان ممكن فضاي سبز آن به همراه المانها آماده بهرهبرداري شد. بوستان نهجالبلاغه پس از افتتاح به دليل آنكه تقريباً منحصر به فرد بود مورد استقبال شهروندان قرار گرفت.
وجود امكانات ورزشي، تفريحي، مسجد، نمازخانه و پاركينگ و شيوه ساخت آن و همچنين نورپردازي ويژه آن كه در مسيرهاي عبور خودنمايي ميكند از جمله مسائلي بود كه همچنان پذيراي شهروندان اطراف است.
آنچه در احداث اين بوستان بيشتر مورد توجه قرار گرفت مسيرهاي دسترسي و احداث پاركينگ بود؛ چرا كه معمولاً بوستانهاي شهري براي استفاده شهروندان ساخته ميشود ولي از جاي پارك و پاركينگ براي استفادهكنندگان خبري نيست كه اين معضل همچنان در بوستان و پاركهاي منطقهاي و فرامنطقهاي خودنمايي ميكند.
رانش زمين در بوستان نهجالبلاغه هر چند بوستان نهجالبلاغه در كمترين زمان ممكن احداث و مورد بهرهبرداري قرار گرفت اما در بازديد اعضاي شوراي شهر تهران از اين بوستان ايراداتي مبني بر استحكام بخشي به ديوارهها و تثبيت كنارههاي روددره گرفته شد كه عمليات جلوگيري از رانش زمين تاكنون در بخشهايي از اين بوستان همچنان ادامه دارد.
روند احداث فاز دوم اين بوستان نيز در حدفاصل بزرگراه همت تا حكيم آغاز شده است كه عمليات عمراني و احداثي آن تا حدود زيادي به اتمام رسيده و در حال حاضر كار تثبيت سازي ديوارهها و احداث فضاهاي سبز و المانهاي آن در دست اقدام است و بنابر گفته شهرداري منطقه ۲ اين بوستان امسال مورد بهرهبرداري قرار خواهد گرفت و اتصال آن به فاز اول بوستان نهجالبلاغه از طريق يك رشته تونل و چندين پل هوايي امكانپذير شدهاست. توسعه اماكن گردشگري و تفرجگاهي در غرب پايتخت همچون و تجربه ساخت بوستان نهجالبلاغه، مديريت شهري را بر آن داشت تا بهرهبرداري از روددره كن را در دستور كار قرار دهد.
پروژه تفريحي - گردشگري روددره كن با وسعتي بالغ بر ۸۴/۱۴۷ هكتار در حد فاصل مسير امامزاده داوود (ع) تا بزرگراه تهران - كرج در دست احداث است كه اين پروژه نيز با هدف توسعه فضاي سبز، ايجاد قطب گردشگري و تفريحي و ساماندهي اراضي حاشيهاي حريم رود دره كن از سال ۸۸ آغاز شده است. اين پروژه در ۳ فاز در دست ساخت قرار گرفته است كه فاز اول حد فاصل بزرگراه تهران - كرج تا بزرگراه رسالت به طول ۵/۳ كيلومتر، فاز دوم حد فاصل بزرگراه رسالت تا همت به طول ۴/۲ كيلومتر و فاز سوم در حاشيه شمال بزرگراه همت به طول ۵/۱ كيلومتر با بهرهگيري از مصالح و مواد همگون با طبيعت و احداث امكانات تفريحي و گردشگري در حال اتمام است. آنچه در احداث اين بوستان مورد توجه اساسي قرار گرفته آن است كه از فضاهاي موجود براي آشتي شهروندان با طبيعت الهام گرفته شده است.
احداث مسير دوچرخه سواري و نصب تنديسهاي نامآوران و مشاهير، احداث سالن اجتماعات با سبك جديد در فضاي باز، احداث بركه مصنوعي همراه با توسعه فضاي سبز مكان شاد و با نشاطي را براي شهروندان فراهم ساخته است.
حفظ محيط زيست شهري هر چند احداث روددرهها با در نظر گرفتن مسائل فني توانسته است از گسترش ساخت و ساز در حريم روددرهها بكاهد و در مواجهه با حوادث غير مترقبه با كاهش خسارت و تلفات همراه شود اما آنچه در كنار اين مسائل داراي ارزش است، آن است كه برخي مسائل و معضلات شهري تهران همچون آلودگي هوا و ترافيك و استرسهاي ناشي از زندگي شهرنشيني را به زندگي پر تنش و يكنواختي تبديل كرده است كه با احداث و احياي روددرهها و توسعه فضاهاي سبز علاوه بر چاره سازي طبيعي براي كاهش اين مسائل و مشكلات گامهاي بسياري براي حفظ زيست شهري و محيط زيست اطراف آن برداشته ميشود و از سوي ديگر شهروندان قادرند با كمترين مسير طي شده به يكي از روددرهها و بوستانها دسترسي پيدا كرده و فارغ از زندگي شهري تجربه حضور در طبيعت را در ايام هفته و روزهاي تعطيل تجربه كنند.
