رخداد هنري جريانسازي به نام «آرت اكسپو» تقريباً از نيمه دوم دهه ۸۰ به تبعيت از عملكرد كشورهاي خارجي در برپايي آرت اكسپوها در كشورمان به راه افتاد و به رغم تمام كاستيهاي اين جريان بالنده به سرعت مورد اقبال و استقبال هنرمندان حوزه هنرهاي تجسمي كشور و به طور خاص «نقاشان» قرار گرفت چرا كه هنوز هم در بطن حيات بيمار گونه هنر تجسمي كشور كه در آن «اقتصاد هنر» تجسمي مسكون و مسكوت و منفعل است، برپايي اين اكسپوها چند گزينه بسيار مهم را ساماندهي ميكند كه در حال حاضر نبود اين گزينهها به شدت سد راه پيشرفت، پويايي و رشد و ارتقاي هنر تجسمي اين مرز و بوم بوده و هستند. با اين وجود در ادامه اين نوشتار به بود و نبود گزينههاي مورد بحث اشاراتي خواهيم كرد.
۱- پويايي اقتصاد هنر در اكسپو: يكي از بهترين راههاي فروش آثار هنري كه بيواسطه و در ارتباط چهره به چهره هنرمند و مخاطب (مشتري) انجام ميشود، خريد و فروش آثار در اكسپوهاي هنري است. اين خريد و فروش كه در عبارتي كوتاه از آن به اقتصاد هنر تعبير ميشود، اولين و مهمترين ركن و شرط حيات سالم و پوياي هنر تجسمي هر كشوري است چرا كه هنرمند براي دستيابي به پارامترهاي حداقلي زندگي و بحث امرار معاش، اين نياز را در زندگي خود حس نميكند كه بخشي از ساعات شبانه روز خود را صرف كاري غيرمرتبط كند تا بتواند جوابگوي هزينههاي زندگياش باشد، بنابراين اكسپو به واسطه قابليتهايي كه در خود دارد اين امكان را براي هنرمند فراهم ميكند تا او بتواند حداقل نياز مالي خود (در ايران) را از طريق فروش اثر و آثار هنرياش در اكسپوها تأمين نمايد و با خيالي آسوده به بحث تحقيق و تفحص بپردازد و در نهايت آثاري به مراتب هنريتر و ارزشيتر خلق نمايد.
۲- قابليتهاي رقابتي آرت اكسپو: برپايي آرت اكسپوها به واسطه جمعي بودن آنها، شور و هيجان كاري و رقابتي سالم را هميشه در پي دارد چرا كه طبق نظريههاي روانشناسانه رقابتي كه طبق اساسنامهاي واحد در بين چند نفر برگزار ميشود، غالباً تنگاتنگ، پرضرب و پرهيجان است؛ رقابتي كه به مرور زمان با برگزاري ادواري و تكرار شونده خود، ارتقاي سطح كيفي آثار را در پي خواهد داشت.
۳- ارتباط هنرمندان و ارتقاي سطح كيفي آثار در آرت اكسپوها: در جريان رقابتي (و نه مسابقهاي) اكسپوها،بيگمان آنچه منتج به نتيجهاي تعيين كننده ميشود، دستيابي به كيفيت است، بدين معني كه به خاطر همياري هنرمندان و نگارخانهها در امر برگزاري آرت اكسپوها و برخورد بلاواسطه - (مانند عكس، پوستر و ...) هنرمندان با آثار هنري همديگر خود به خود فرصت نقد و نظر و حتي به چالش كشيدن آثار پيش خواهد آمد و اين امر در پس ظاهر پرجنجال و بحث برانگيز خود باعث ارتقاي سطح كيفي آثار خواهد شد چرا كه هنرمندان در بحثهايشان، حتي بحثها و چالشهاي برخاسته از كينه و بغض خود، مستقيماً و گاه بدون آگاهي ضعف آثار را به همديگر گوشزد ميكنند و هنرمند خالق يك اثر هنري با آگاهي از مشكل و رواديد ضعف خود، در آثار بعدي مشكل و ضعف به چالش كشيده شده را مرتفع و رفع رجوع خواهد كرد كه در نهايت انجام اين پروسه در طبيعت خود ارتقاي سطح كيفي آثار و پيشرفت هنرمندان را در پي خواهد داشت.
۴- تنوع آثار و تأمين نياز مخاطب و هنرمند در آرت اكسپو: همانطور كه پيشتر اشاره شد برپايي اكسپوها به صورت تجمع و تشكل هنرمندان، مزاياي زيادي به همراه دارد، از آن جمله ميتوان تنوع آثار و تأمين نياز مخاطب و هنرمند را برشمرد، به اين معنا كه هر مخاطبي (يا هر مشتري) با هر سطح سواد و كمال هنري و با چشمداشت و انتظار منحصر به فرد خود از اثر هنري كه به اكسپو قدم ميگذارد، غالباً اثر هنري منظور نظر خود را در آن پيدا ميكند و تقريباً كمتر مخاطبي كه در قالب خريدار و مشتري به اكسپو ميرود، دست خالي باز ميگردد و اين موضوع يكي از مسائل مهم و كاركردهاي مطرح برپايي اكسپوهاي هنري است، به تعبير ديگر با خريد يك اثر هنري توسط مشتري و خريدار سطح رضايت معقول و مقبولي در بين خريدار و هنرمند به وجود ميآيد و به اين وسيله نياز مخاطب كه دستيابي و تملك يك اثر (تا حد ممكن) فاخر هنري است تأمين ميشود، در اين راستا هنرمند نيز با فروش اثر هنري نياز مالي خود را تأمين و تداوم كار هنري خود را تضمين خواهد كرد.
۵- تفاوت برپايي نمايشگاه و آرت اكسپوها: برخي از افراد شكل برپايي تجمعي اكسپوها را با برپايي نمايشگاههاي معمول و متعارف به شكل مجمع هنرمندان يكي ميدانند و در اين بين قائل به هيچ تفاوتي در بين اين دو مقوله نيستند، در حالي كه نمايشگاه و اكسپو در وراي ظاهر همگون خود تفاوتهاي كوچك اما پراهميت و تعيينكنندهاي دارند، از مهمترين اين تفاوتها ميتوان به مقوله انتخاب آثار اشاره كرد. واضحتر اينكه در يك نمايشگاه معمولاً چند يا چندين اثر هنري از يك هنرمند با سطوح مختلف ارزشگذاري ديده ميشود و انتخاب آثار اگر باشد، توسط مدير گالري انجام ميشود، در حالي كه در اكسپو ارزشگذاري و انتخاب اثر توسط يك گروه خبره و كاركشته صورت ميگيرد و بهترين و نابترين آثاري كه قابليتهاي يك اثر هنري تمام عيار را دارا باشند، موفق به راهيابي به اكسپو خواهند شد و به بيان ديگر بهترين اثر يا آثار غربال شده امكان حضور در اكسپو را خواهند داشت.
۶- انتخاب آثار براي معرفي به آرت اكسپوها: از يكي ديگر از مهمترين و زيربناييترين مسائل در پروسه برگزاري اكسپو، انتخاب آثار توسط كارشناسان خبره به آرت اكسپوهاست. همانطور كه پيشتر تشريح شد، انتخاب اثر براي برپايي نمايشگاه با معرفي اثر به جريان سازنده اكسپوها، كاملاً متفاوت است و تشخيص عيار و ارزش هنري يك اثر در نمايشگاهي كه معمولاً توسط مدير گالري و نگارخانهها انجام ميشود، در مقايسه با تشخيص عيار و ارزش هنري همان اثر در اكسپويي كه معمولاً توسط چندين كارشناس و داور و گاهي در چند مرحله صورت ميگيرد، تفاوت دارد و در شكل دوم آن يعني داوري و ارزشگذاري توسط گروه كارشناس، به مراتب خبط و خطاي كمتري در داوري و ارزشيابي آثار روي خواهد داد.
۷- تأمين نياز موزههاي آينده از آثار هنري امروزه در آرت اكسپوها: تأمين نياز موزهها از آثار هنري امروز براي دههها و سدههاي آتي ديگر كاركرد با اهميت برپايي موزهها ميباشد. اين امر در گرو عملكرد معقول و مقبول داوران و ارزشيابان آثار هنري است. به اين مفهوم كه انتخاب آثار برتر و با كيفيتتر كه مستلزم مراعات نكات بيشماري در زمان خلق اثر و پس از آن ميباشد، نياز موزههاي آينده را برآورده خواهد كرد چرا كه در فرآيند، كار روي اثر، ورود اثر به معتبرترين جريان ارائه و فروش و واگذاري و فروش اثر به مخاطب اتفاقاتي روي خواهد داد كه همگي متضمن ارتقاي ارزشگذاري يك اثر هنري است كه طبعاً اثر هنري مذكور در حركت زنجيروار سرنوشت خود از كانال چند مجموعهدار يا علاقهمند آثار هنري تجسمي ميگذرد و غالباً در پايان به موزههاي معتبر هديه يا فروخته خواهد شد و اين امر ضمن غناي محتوايي موزهها با قيمت بالا رونده و ارزش افزودهاي كه بر چنين اثري مترتب ميشود، گاهي به عنوان يك اثر مطرح ملي شناخته شده كه حتي ميتواند به عنوان پشتوانه ارزي براي چاپ اسكناس نقشآفريني كند.
