آزاده جوانمرد: بدون شك نقش طبيعت فلات ايران و چشمانداز باز و گستردگي آسمان را نبايد ناديده گرفت. طبيعي است كه در سرزمينهاي هميشه ابري و باراني نميتوان به اندازه ايران به ستارگان نگاه كرد. با تيريشت ميتوان به برداشت ايرانيان باستان از ستارگان و غوغاي درخشان شبانه آنها نزديك شد و به يكي از علل علاقه ايرانيان باستان به نجوم پي برد.
در تاريخ هنر ثبت است كه در ايران پيش از ورود آرياييها نقوش باقي مانده روي سفالينههاي دوران پيش از تاريخ ايران توجه مردم اين سرزمين را به ستارهها به خوبي نشان ميدهد كه چنين سفالينه هايي به مكانهايي از جمله تپه گيان نهاوند، تپه حصار دامغان و جاهاي ديگر تعلق دارند. نقش شير و گاو در حجاريهاي تخت جمشيد تقويم ۱۲ بخش دوره هخامنشي، رصد دقيق ماه، ستارگان و سيارات در زمان حكومت كمبوجيه بر بابل، روش كبيسهگيري و دهها مورد و موضوع ديگر شاهد مثالهايي است كه بر اين مدعا صحه ميگذارد. بايد اذعان داشت كه با كمال تأسف در سدهها و دهههاي اخير علم نجوم با چنين سابقه درخشاني رو به افول نهاده است اما با تصويب طرح رصدخانه ملي در جلسه ۲۰/۱۲/۱۳۸۲ هيئت دولت اولين حركت احياي اين علم بنيادين در كشور صورت گرفت.
نقش تلويزيون در تسريع احياي نجوم بيشك شبكه چهار سيما به عنوان پربارترين و غنيترين شبكه تلويزيوني كشور به لحاظ علمي و تناسب با نيازهاي قشر فرهيخته كشور نزد مردم و مخاطبان تلويزيوني سيما شناخته ميشود و از اين حيث غالباً آن دسته از مخاطباني كه برنامه هاي علمي و فرهنگي را دنبال ميكنند، اين برنامهها را در شبكه چهار سيما جستوجو مينمايند.
يكي از قديميترين و باسابقهترين برنامههاي علمي اين شبكه برنامه «آسمان شب» است؛ برنامهاي كه علاوه بر سابقه كهن به عنوان يكي از طولانيترين برنامههاي علمي رسانه ملي هم محسوب ميشود؛ برنامهاي كه با بيش از ۱۰ سال سابقه بارها دچار تغيير و تحول شده است و سري جديد اين برنامه هم با رويكردي جديد و جالب توجه از برج ميلاد تهران پخش ميشود، البته تولد اين برنامه هم در روز جهاني نجوم در سال۱۳۸۰ بوده است و در روز نجوم سال جاري هم فصل جديدي از برنامه آسمان شب در قالب «مهماني نجومي» با حضور كارشناسان و فعالان اين عرصه آغاز شده كه مورد استقبال علاقهمندان قرار گرفته است. در اين برنامه هر هفته با حضور كارشناسان و سرآمدان نجوم ايران همچون شهرام يزدانپناه، دكتر ميرترابي، دكتر نوروزي و ... مهمترين رويدادهاي نجومي هفته در قالب يك گفتوگوي ويژه به گونهاي بررسي ميشود كه مخاطبان عام و بيگانه با نجوم هم ميتوانند با اين مباحث ارتباط برقرار كرده و از آنها لذت ببرند.
بايد اشاره كرد كه آيتمها و زير بخشهاي برنامه آسمان شب كه شامل رصدگري روي بام جهان در شب، نمايش جذابترين عكسهاي نجومي، گزارشي از دفتر طراحي فضايي كه در آن مراحل ساخت يك فضاپيما نشان داده ميشود و زيربخش عجايب هفتگانه كيهانشناسي است، مورد استقبال بسيار خوب مخاطبان عام و خاص نجوم قرار گرفته است. «آسمان شب» در ارزيابي كارشناسان نجوم برنامهاي بسيار تأثيرگذار و موفق در راه ترويج علم و معرفي دانش بيحد و حصر گذشتگانمان ميباشد. برنامهسازان اين برنامه هم در ابتدا و در راستاي معرفي برنامه و رويكرد گروه عنوان كردهاند كه ارائه اخبار و اطلاعرساني و به موقع وقايع نجومي و بيان مفاهيم تخصصي و پيچيده ستارهشناسي به زبان ساده به مخاطب عام هدف اصلي اين برنامه و رويكرد گروه سازنده است.
يكي از نقاط قوت اين برنامه كه به جلب رضايت مخاطبان هم كمك بسيار زيادي كرده و تنها برنامه نجومي صدا و سيما را به برنامهاي نسبتاً اقناعكننده براي مخاطبان هم تبديل نموده اين است كه در اين برنامه علاوه بر گفتوگوي كارشناسي با استادان حوزه نجوم در بخش ديگري با كساني كه در حوزه نجوم به صورت آماتور فعاليت ميكنند همچون عكاس نجوم و رصدگر، آماتور گفتوگو ميشود.
همچنين در اين برنامه زنده تلويزيوني كه با حضور گروهي از كارشناسان همچون رئيس انجمن نجوم، رئيس مركز علوم و ستارهشناسي تهران، استادان دانشگاه و صاحبنظران اين حوزه و ... توليد و پخش ميشود، جمعي از دوستداران برنامه هم حاضر هستند و جمعه شبها از ساعت ۲۳ تا ۲۴ از شبكه چهار سيما پخش ميشود، اما همانطور كه اشاره شد، مهمترين ويژگي برنامه آسمان شب با وجود پيچيدگي و تخصصي بودن مباحث و موضوعات آن، طيف مخاطبان اين برنامه تلويزيوني است كه دامنهاي وسيع دارد و شامل دانشآموزان و محصلان تا چهرههاي برجسته فرهنگي و اجتماعي ايران و در عين حال عامه مردم ميباشد. توليد و پخش چنين برنامهاي در كشورمان با مشكلات خاصي روبهرو بوده است و گروه توليد مشقات خاصي را متحمل شدهاند كه اين برنامه در هر سري با پيشرفتهاي خاص و قابل قبولي همراه بوده و توانسته است آمار مخاطبان خود را از حد متوسط بالاتر ببرد، به گونهاي كه هر قشر و طبقهاي در جامعه خود را مخاطبان اين برنامه ميدانند اما آن چيزي كه فقدانش به شدت در برنامه آسمان شب احساس ميشود، عدم وجود آيتم و زيربخشي مشتمل بر تاريخ نجوم و سرگذشت ستارهشناسان و منجمان ادوار و قرون گذشته است.
كساني كه به رغم خدمت شايسته به اين علم متأسفانه هنوز گمنام هستند و جالب اينجاست كه اين منجمان بزرگ كه گذشته از علم نجوم در علوم ديگري هم صاحبنظر بودهاند، در كشورهاي همسايه و كشورهاي علاقهمند به نجوم كاملاً شناخته شدهاند كه شاهد مثال اين نكته كسي چون غياثالدين جمشيد گرگاني است، بنابراين شايسته است همانطور كه اين برنامه نجوم روز را پي ميگيرد، در بخش ديگري از برنامه از اين علم ديرين و گذشته آن هم بحث به ميان آورد.
