پسته کرمان مي رود كه سهم ۷۵ درصدي خود در بازار جهاني را از دست بدهد. پسته كه در ايران ۱۱ درصد از سهم توليدات و صادرات غير نفتي را به خود اختصاص داده ،شاهد از دست رفتن بخش سهم عمده اي از چرخه پولي ۲ ميليارد دلاري است که از سوي رقيبان خارجي ، ازجمله آمريكا در حال تصاحب است.
وجود درخت هزار و ۵۰۰ ساله پسته در روستاي تاريخي "اردرج" رفسنجان نشان از نقش تاريخي پسته در زندگي مردم کرمان دارد و به دليل شرايط خاص آب و خاک اين استان ، هم اکنون ۷۰ درصد پسته دنيا در استان کرمان به ويژه در دشتهاي رفسنجان و زرند کشت مي شود و از مزراع پسته اين دشت ها به عنوان يکي از غني ترين باغهاي مصنوعي جهان ياد مي شود که هر روز نيز بر وسعت آن افزوده مي شود.
هر چند پسته توانسته است به عنوان يکي از مهمترين کالاهاي صادراتي غير نفتي کشور مطرح شود اما اين روزها آشفتگي بازار، نوسان نرخ ارز و ورود رقباي خارجي به بازار توليد و عرضه اين محصول رفته رفته در حال ترك خاموش صحنه اقتصاد بين المللي است. در حال حاضر تولید سالیانه پسته ایران ۲۴۰ هزار تن است و در نقطه مقابل تولید پسته در آمریکا که چند صباحی است که آغاز شده به بیش از ۱۹۰ هزار تن رسیده است و با توجه به برنامه های توسعه ای تولید در این کشور هر ساله این نرخ رشد صعودی را طی می کند.
۱۵ سال كم آبي و كاهش توليدات طلاي سبز
اثر سوء كاهش شديد منابع آبي در پي خشکسالی ۱۵ ساله در استان کرمان به حدی رسیده است که در برخی باغ های استان به دلیل کیفیت پائین آب کیفیت محصول نیز کاهش یافته است و این درحالی است که طرحهای انتقال آب به كرمان براي حفظ مزيت توليد و جايگاه جهانی پسته يا همچنان در حد حرف باقیمانده و یا در مرحله های فازهای متعدد مطالعاتی بايگاني شده است.از سوی دیگر بازار پسته در سال جاری و نرخ گذاری پسته درحالی با سکوت شرکتهای تعاونی پسته مواجه شده است که مهمترین نقش برای نرخ گذاری پسته در سال جاری را دلالان برعهده دارند و شرکتهای تاثیر گذار تعاونی پسته نتوانسته اند در سال جاری نقش قابل توجه در بازار بازي كنند.
رئیس اتاق بارزگانی کرمان که هم اکنون سمت نائب رئیسی اتاق ایران را نیز برعهده دارد خواستار برنامه ریزی جدی مسئولان برای رفع مشکل آب زمینهایی است که در آینده همچنان قابلیت کشت محصول را دارند تا بتوانیم بازار طلای سبز را در آینده نیز حفظ کنیم.
محسن جلال پور، با هشدار نسبت به نفوذ پسته آمریکا در بازار جهانی می گوید: پسته آمریکا هم اکنون تا پشت مرزهای ایران هم رسیده است، جلال پور نگران است که به زودی محصول آمریکا با قیمت کمتر از تولید داخلی وارد بازار ایران نیز بشود و این همان اتفاقی است که برای بادام درختي افتاده است و گردو و بادام زميني از نوع چيني آن هم اكنون بخش اعظم بازار داخل را اشغال كرده است .
وی با تاکید بر برنامه ریزی براي حفظ بازار جهانی محصول پسته مي افزايد: نرخ تولید برای کشاورز و تولید کننده داخلی با افزایش نرخ کود و سم و کمبود منابع آبی و خاکی در حال افزایش است و این درحالی است که در سالهای اخیر تولید در آمریکا ۳.۵ برابر شده است و در مقابل آن هزینه تولید کاهش یافته بطوریکه نرخ تمام شده پسته در آمریکا ۴۰ درصد کمتر از ایران است. وی با اشاره به ورود پسته آمریکا به بازار همسایه های ایران مي گويد : هم اکنون کشاورزان پسته کار داخلی در حالی با شرایط نابرابر در بازارهای جهانی مواجه هستند که در داخل نیز با مشکلات متعددی دست و پنجه نرم می کنند و باید فکری اساسی برای حفظ بازار داخلی کرد تا بتوانیم توان رقابت خود را حفظ کنیم و در آینده برای تصاحب مجدد بازارهایی که از دست رفته فکر کنیم.
ايجاد شائبه بيماري ، حربه اصلي رقبا
ایجاد حساسیت در خصوص آفلاتوکسین پسته ایران، مشکلات روز افزایش برای تبادلات مالی صادر کنندگان پسته و کاهش نرخ پسته توسط تولید کنندگان آمریکایی از جمله ابزارهايي است که طی سالهای اخیر از سوی آمریکایی ها براي بدست آوردن سهم بيشتر و به حاشيه راندن ايران از بازار جهاني پسته به كارگرفته شده است .اين ابزارها متاسفانه تا کنون نیز تاثیر زیادی بر مشتریان بین المللی پسته ایران گذاشته است به صورتیکه هم اکنون بازار هدف ایران عملا از اروپا و کشورهای حاشیه خلیج فارس به چین، هنگ کنگ و برخی کشورهای عربی محدود شده است. هر چند عده اي معتقدند تبليغات منفي عليه پسته اثر چنداني بر سهم ايران در بازار جهاي اين محصول نداشته است اما بروز مواردي از بازپس فرستادن محصول و يا عدم پرداخت بهاي كالاي صادراتي در سال هاي اخير به عنوان مهمترين مشكل صادركنندگان قابل توجه است . به عنوان نمونه سال گذشته پس از عدم برگشت مبلغ بخشي از صادرات پسته ايران به به هنگ کنک در نهايت مسئولان پس از رايزني فراوان مبلغي اين پول را به صورت زمين در هنگ کنگ دريافت کردند.
پسته که هم اکنون ۱۱ درصد صادرات غير نفتي کشور را به خود اختصاص داده ، در بخش زير ساخت ها از جمله انبارها، ترمينال هاي ضبط پسته، مزارع و سرمايه گذاري هاي انجام شده ۲۵ ميليارد دلار را به خود اختصاص داده است و بدون شک هم اکنون يکي از مهمترين پايه هاي اقتصادي کشور است که بدون هيچ گونه وابستگي به ساير کشورها آن هم در مقابل تحريم ها مي تواند نقش تعيين کننده اي در اقتصاد کشور ايفا کند اما افزايش لجام گسيخته نهاده هاي کشاورزي از يک سو و خشکسالي و عدم وجود تشکلي منسجم و فعاليت چندين شرکت داخلي و موازي کاري در اين زمينه بر مشکلات کشاورزان افزوده است.
وجود چنین شرایطی در بازار جهانی پسته و حمایت گسترده از کشاورزان پسته کار آمریکایی متاسفانه در مواردی موجب شده است که کشاورزان ایرانی نیز با مهاجرت به اين كشور به تولید کنندگان عمده پسته در آمریکا تبدیل شوند. هرچند برخی از پسته کاران عمده دشت های آمریکا ایرانی هستند اما با وجود همه این مشکلات همچنان پسته ایران به لحاظ کیفیت بسیار بالا به دلیل شرایط آب و هوایی و خاک مساعد استان کرمان برای کشت این محصول، از برند ویژه ای در بازار جهانی برخوردار است.
نبود تشكل منسجم و تعاوني هاي ناكارآمد
در سال جاري برداشت محصول پسته در استان کرمان در حالي انجام شد که بخش عمده اي از کشاورزان استان درگير برداشت هزاران تن پسته در مناطق مختلف استان شدند و در اين ميان نبود تشکلي منسجم و پويا در بخش پسته به خصوص قيمت گذاري و ضبط پسته همچون ديگر سال ها مشکلاتي را براي کشاورزان ايجاد کرد. در خلاء وجود بنگاههاي پسته دلالان نقش قيمت گذار را در بازار به عهده دارند و موجب نوسان و گاه کاهش شديد قيمت پسته مي شوند.
حسین امیری، عضو کمیسیون انرژی مجلس و نماینده مردم زرند نیز به عنوان نماینده یکی از مهمترین قطبهای تولید پسته جهان از روند کنونی نگران است و با انتقاد از حضور دلالان در بازار پسته، خواستار حمایت بیش از پیش دولت از کشاورزان است.
وی با اشاره به نوسان نرخ پسته در سال جاری مي گويد : زماني كه به جاي تعاوني ها و بنگاه هاي پسته ، دلالن وارد بازار قيمت گذاري مي شوند ، بيش از هر بخش باغداران پسته ضرر خواهند کرد بطوریکه در برخی موارد در سال جاری نرخ خريد هر کیلو پسته در بازار داخلی تا ۱۴۰۰ تومان نیز کاهش یافت .
امیری خواستار حضور پر رنگ تر تعاونی ها در نرخ گذاری است و مي افزايد: هم اکنون نرخ پسته در بازار غیر رسمی و توسط دلالان و دلال بازیهای تعیین می شود
خشكسالي و سختي حفظ ميزان توليد
دبیر انجمن پسته ایران نيز با اشاره به اثر غير قابل اغماض خشکسالی در کرمان به عنوان مهمترین عامل تهدید کننده بخش توليدات مي گويد: با همه مشكلات موجود هنوز کشاورزی مهمترین عامل اشتغالزا در استان است بطوریکه تنها در بخش پسته که شهرستانهای شمالی کرمان را در بر می گیرد یک میلیون نفر از راههای مختلف در ارتباط با پسته ارتزاق می کنند.
محمد سلطانی با اشاره به سهم کرمان از بازار جهانی اظهار مي دارد : ما به دلیل کاهش منابع آبی شاهد خشک شدن باغهای مثمر پسته هستیم و هر سال سهم ما بيش از سال پيش از تولید کاهش می یابد و باید فکری برای آینده و توسعه کشت در مناطق مستعد تر باشيم .
سلطاني با بيان اينكه رقبای ما درحال افزایش تولید هستند و این درحالی است که ما براي حفظ ميزان توليد فعلي هم مشکل داریم تصريح مي كند : از مسئولان مي خواهيم در راستای توسعه این صنعت و در نهایت افزایش ارز آوری غیر نفتی تلاش کنند زيرا در صورت عدم حمایت و برنامه ریزی برای تامین آب به زودی بسیاری از باغهای پسته در معرض خشکیدگی قرار خواهند گرفت.
