پيمان زماني | ايران عزيز طي ۳۳ سال گذشته و پس از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي در سال ۵۷، با وجود همه بدخواهيها و كارشكنيهاي دشمنانش قلههاي پيشرفت را يكي پس از ديگري فتح كرده است و اين فتوحات همچنان ادامه دارد. بيان دستاوردهاي ۳۳ ساله انقلاب اسلامي در يك گزارش نميگنجد و كتابها بايد در اين باره نوشته شود، اما تنها چند نمونه از اين دستاوردها در حوزههاي آموزش و پرورش، علوم جديد، هوا و فضا، پزشكي، نجوم، آموزش عالي و بهداشت را مرور ميكنيم.
ايران دومين كشور نانو داروي ضدسرطان
موفقيتها و پيشرفتهاي علمي ايران در سالهاي اخير كه بارها مورد اذعان و تحسين معتبرترين نشريات علمي جهان قرار گرفته از ديد رسانهها و محافل خبري غرب نيز دور نمانده است و جهانيان به افتخارات ايرانيها مباهات ميكنند. پيشرفتهاي چشمگير ايران اسلامي در عرصه پزشكي، كشور را از اعزم دانشجو در اكثر رشتههاي پزشكي به خارج از كشور بينياز كرده است. در اين راستا، داروي ضد سرطان دوكسوربيسين ليپوزومال با فناوري نانوتكنولوژي براي نخستين بار در ايران و دومين بار در جهان توسط شركت سبحان آنكولوژي وابسته به ستاد اجرايي فرمان حضرت امام (ره) به توليد انبوه رسيد. اين دارو براي درمان انواع سرطان كاربرد دارد.
حيوانات تراريخته
شنگول و منگول نخستين بزهاي ترانس ژن خاورميانه و نيز «رويانا» نخستين حيوان شبيهسازي شده خاورميانه در پژوهشكده رويان متولد شدند تا ايران نشان دهد كه در علوم زيست فناوري هم ميتواند بدرخشد. حيوان تراريخته كاربردهاي متعددي دارد، از جمله توليد حيوانات با كارايي بهتر، حيوانات مدل براي مطالعه بيماريهاي انسان، حيواناتي براي توليد پروتئينهاي دارويي مورد نظر، حيوانات براي توليد ارگانهايي براي پيوند (زنوترنسپلنت). كاربردهاي صحيح انتقال ژن در حيوانات مزرعه موجب بهبود كيفيت و مقدار محصول، مقاومت به بيماري، توليد پروتئينهاي با ارزش در غدد شيري يا ارگانهاي ديگر، تغييرات ژنتيكي حيوانات براي توليد اندامهاي قابل پيوند به انسان و توليد مدلهاي حيواني جديد در مواقعي ميشود كه استفاده از موش و ساير پستانداران كوچك مفيد نيست.
ايرانيها طلايه داران سلولهاي بنيادي سال ۸۸ دانشگاههاي هاروارد و ماساچوست در گزارشي درباره فعاليتهاي ايران در حوزه سلولهاي بنيادي كه در روزنامه واشنگتن تايمز منتشر شد، با بيان اينكه ايرانيها طلايهداران تحقيقات سلولهاي بنيادي هستند از حضور ايران در ميان ۱۰ كشور برتر دنيا در اين تحقيقات خبر دادند. سلولهاي بنيادين سلولهايي هستند كه توانايي خود را در تبديل شدن به انواع مختلفي از سلولها نشان داده و به عنوان سيستمي ترميمي ميتوانند به جايگزيني سلولهاي بدن بپردازند.
كاهش ۸۰ درصدي مرگومير مادران مرگ ۲۳۰ نفر از ۱۰۰ هزار مادر باردار در ايران يكي از آمارهاي نگران كننده كشور در سال ۵۷ بود كه به بركت انقلاب با گذشت ۳۲ سال با ۸۰ درصد كاهش، به ۲۴ در ۱۰۰ هزار نفر رسيد تا نام ايران به عنوان سومين كشور در دستيابي به اين هدف بزرگ ثبت شود.
ايران پنجمين كشور در ساخت ريه مصنوعي محققان مركز پژوهش فن آوريهاي نوين در مهندسي علوم زيستي دانشگاه تهران در گامي بلند براي ساخت بافتهاي مصنوعي در كشور و كمك به بيماران دردمند به دانش فني طراحي و ساخت ريه مصنوعي بر پايه غشاهاي فيبري توخالي دست يافتند. با ساخت ريه مصنوعي، ايران در رتبه پنجم كشورهاي داراي اين فناوري قرار گرفت و روش كامل جديد آزمايش و ارزيابي عملكرد ريه مصنوعي در جهان ارائه شد.
پليس ايران برترين پليس منطقه نيروي انتظامي نيز مولود انقلاب اسلامي است و اين فرزند هم اكنون برترين پليس منطقه است.
سردار اسماعيل احمديمقدم فرمانده نيروي انتظامي در اين باره ميگويد: اگر در سالهاي گذشته پليس به دنبال مبارزه با مجرم و برخورد با متخلفين پس از وقوع جرم بود هم اكنون پليس به مرحله پيشگيري از جرم رسيده كه اميدواريم در آينده نزديك از اين مرحله عبور كرده و به پيشبيني جرم برسد. استفاده از فناوريهاي نوين، حركت به سمت امنيت اجتماعي، استفاده از پژوهشهاي علمي، بهرهگيري از توانمنديها و تكنولوژيهاي بومي بايد در دستور كار ناجا قرار گيرد تا اين نيرو در آينده در يك رقابت جهاني از برترين پليسهاي جهان پيشي بگيرد.
رشد دو برابري پوشش تحصيلي
آموزش و پرورش ايران كه تا كنون ۹ وزير سكاندار آن بودهاند، اين روزها و در سيوسومين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي هر چند تا برترين شدن فاصله دارد، اما حرفهاي زيادي از اقدامات شايستهاش براي گفتن دارد؛ اقداماتي كه در جهت سرافرازي ايران عزيز انجام شده است و ثمره آن، پيشرفتهاي روز به روز كشور است. پس از انقلاب اسلامي، درصد باسوادي جمعيت شش سال و بالاتر با رشد ۱/۳۷ درصدي از ۵/۴۷ درصد به ۶/۸۴ درصد رسيده است.
در بدو انقلاب، تعداد كل دانشآموزان كشور ۷ ميليون و ۹۵۹ هزار و ۴۳۰ نفر بود كه اين تعداد طبق آمارها حدود ۶۰ درصد از دانشآموزان را تحت پوشش داشت، اين در حالي است كه آمار دانشآموزان كشور هماكنون به ۱۲ ميليون و ۳۰۰ هزار نفر رسيده و پوشش تحصيلي بيش از ۹۸ درصد است. تعداد نوآموزان و دانشآموزان ابتدايي نيز در حال حاضر ۶ميليون و ۵۰۰ هزار نفر است و شاهد بيشترين پوشش تحصيلي در اين پايه هستيم.
از گچ و تخته سياه تا مدارس هوشمند در دوران قبل از انقلاب، دانشآموزان اكثر مناطق محروم به دليل نبود مدرسه يا عدم اختصاص معلم به مدارس، امكان ادامه تحصيل نداشتند و اين در حالي است كه هماكنون ۸ هزار و ۳۵۰ مجتمع آموزشي و پرورشي روستايي و عشايري در سطح كشور تشكيل شده و تمام دانشآموزان روستايي و عشايري را تحت پوشش قرار داده است. قبل از انقلاب اسلامي ايران، ۷ هزار كودك استثنايي امكان تحصيل داشتند در حالي كه اين تعداد هماكنون به ۱۱۰ هزار نفر رسيده است. در آموزش و پرورش قبل از انقلاب، دانشآموزان شايد از حداقل امكانات يعني ميز و نيمكت و تخته سياه و گچ بهرهمند بودنداما اكنون، شاهد ايجاد و توسعه مدارس هوشمند هستيم، به طوري كه هماكنون تعداد مدارس هوشمند به ۲۰ هزار واحدآموزشي رسيده است.
رشد بيش از ۳ برابري شمار مدارس تعداد كل مدارس كشور پس از انقلاب، با رشد سه برابري، از ۵۳ هزار و ۸۵ به ۱۵۰ هزار و ۱۷۴ واحد افزايش يافت، به طوري كه تعداد آموزشگاههاي پيش دبستاني با رشد هفت برابري از ۳ هزار و ۴۹۲ به ۲۰ هزار و ۵۴۳ واحد، شمار آموزشگاههاي ابتدايي با رشد ۵/۱ برابري، از ۴۰ هزار و ۱۹۷ به ۶۴ هزار و ۶۴۶ واحد، تعداد مدارس راهنمايي با رشد تقريباً شش برابري، از ۵ هزار و ۷۲۱ به ۳۱ هزار و ۶۵۱ واحد، تعداد آموزشگاههاي متوسطه با رشد ۱۱ برابري، از دو هزار و ۶۵۰ واحد با احتساب آموزشگاههاي پيش دانشگاهي، به ۲۸ هزار و ۳۲۴ واحد، شمار آموزشگاههاي غيرانتفاعي با رشد ۱۳ برابري، از يك هزار و ۵۳۶ به ۱۳ هزار و ۲۷۰ واحد، تعداد آموزشگاههاي شبانهروزي با افزايش حدود ۵۰ برابري از ۶۵ به ۳ هزار و ۲۳۹ واحد، تعداد آموزشگاههاي نمونه دولتي كه پس از انقلاب در راستاي توجه به دانشآموزان مستعد مناطق محروم تأسيس شدند، به يك هزار و چهار واحد، تعداد آموزشگاههاي دولتي تيزهوشان از دو واحد در بدو انقلاب، با رشد ۱۶۴ برابري به ۳۲۷ واحد، شمار مراكز آموزش و پرورش استثنايي با حدود شش برابر رشد، از ۲۳۷ به يك هزار و ۳۴۹ واحد، تعداد آموزشگاههاي عشايري با تقريبا سه برابر رشد، از يك هزار و ۸۹۹ به ۵۰۸ هزار و ۶۶ واحد و در نهايت شمار آموزشگاههاي فني (كارداني پيوسته) با ۱۰ برابر رشد، از ۱۵ به ۱۵۰ واحد افزايش يافته است.
تغيير رويكرد تربيتي آموزش و پرورش قبل انقلاب اسلامي ايران، آموزشهاي اسلامي كمكم به حاشيه رانده شدند و اين در حالي بود كه با پيروزي انقلاب، تربيت اسلامي به مدارس كشور بازگشت و هماكنون شاهد وجود ۲۲ هزار و ۹۷۷ مدرسه مجري طرح همگام با قرآن هستيم. همان سالهاي اول انقلاب اسلامي ايران، امور پرورشي به همت شهيدان رجايي و باهنر در آموزش و پرورش شكل گرفت و ۸ اسفند سال ۱۳۵۹ به عنوان سالروز تأسيس ستادهاي امور تربيتي در مدارس ناميده شد.
از نمونههاي اقدامات انجام شده در آموزش و پرورش شامل معلمان تحت پوشش طرح آموزش مبتني بر رويكرد تربيتي به ۵ هزار و ۵۷۰ نفر رسيده است و ۱۸ هزار و ۹۲۹ معلم تحت پوشش طرح آموزش مهارتهاي زندگي و نيز ۶۲۲ هزار دانشآموز نيز تحت پوشش اين طرح قرار گرفتند.
افزايش سطح تحصيلات معلمان تعداد كل معلمان آموزش و پرورش از ۳۴۷ هزار و ۹۸۴ نفر به ۹۲۰ هزار نفر افزايش يافته است؛ سهم معلمان و كارمندان «ديپلم» از ۵۰ درصد به ۷/۹ درصد و سهم معلمان و كارمندان كارداني از ۱۷ درصد به ۲۹/۷ درصد رسيده است. سهم معلمان و كارمندان داراي مدرك كارشناسي و بالاتر از ۷۱/۳۶ درصد رشد تنها در در مقطع كارشناسي به ۵۴ درصد رشد رسيده است؛ اين در حالي است كه ۴۵ هزار و ۳۴۹ نفر در مقطع كارشناسي ارشد و يك هزار و ۶۰۴ نفر در مقطع دكترا هستند.
نهضت نهاد موفق انقلاب اسلامي در گسترش باسوادي
دين اسلام كه به عنوان آخرين و كاملترين دين از طرف پروردگار براي بشر فرستاده شد در همه زمينهها و ابعاد داراي راهنماييهاي جامع و كامل است و يكي از مسائلي كه در اسلام تأكيد فراواني برآن شده، تعليم و تربيت است. به همين دليل پس از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران، حضرت امام خميني(ره) در هفتم دي ماه سال ۱۳۵۸ فرمان تشكيل نهضت سواد آموزي را صادر كردند كه از جمله كارهاي حكيمانه ايشان بود و آثار و نتايج فراواني به همراه داشت. در ابتداي پيروزي انقلاب، ۵۲ درصد از جمعيت ۳۶ ميليوني ايران بيسواد بودند كه اين درصد، ۱۸ ميليون و ۷۰۰هزار نفر را در بر ميگرفت! اما در حال حاضر، آمار بيسوادي به زير ۱۰ درصد كاهش پيدا كرده است.
ارتقاي رتبه علمي ايران
مؤلفهاي كه رهبر معظم انقلاب اسلامي سالها قبل شاه كليد قرار دادند، نهضت «توليد علم» است. كاروان توليد علم در ايران سال هاست حركت خود را آغاز كرده و در چند سال اخير بر سرعت خود افزوده است تا حركت به سمت قلههاي پيشرفت و سربلندي را تضمين كند. بنا به اعتراف خود غربيها، رتبه ايران همچنان در كسب كرسيهاي برتر علمي درحال ارتقاست. صعود رتبه توليد علم ايران به جايگاه ۲۱ در سال ۲۰۱۱ و رتبه ۱۹ توليد علم پزشكي كه از طريق پايگاه اسكوپوس مطرح شد ضربه بزرگي به اميد سران امريكايي و صهيونيستي از فشارهاي چند دههاي بود. اعلام شد ايران با ۲۰ درصد رشد بيشترين توليدات علمي را در دنيا داشته در حالي كه كشورهاي چين ۱۵ درصد و امريكا ۴درصد رشد داشتهاند. دوسال پيش رتبه جهاني ايران در علوم پزشكي ۲۳ بود كه درسال ۲۰۱۱ به ۱۹ ارتقا يافت. بررسي رتبههاي سالهاي پيش هم جالب است. سال ۲۰۰۰ رتبه ۴۸ و ۲۰۰۱ رتبه ۴۵ و ۲۰۰۳ رتبه ۴۰ تا اينكه رتبه علمي ايران در سالهاي ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۸ به ترتيب ۳۷، ۳۳، ۲۸ و ۲۶ درسالهاي ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ رتبه ۲۲ و ۲۰۱۱ با توليد ۱۰ هزار و ۸۲۷ مقاله رتبه ۲۱ را از آن خود كرد. رتبه ايران در علوم زيست فناوري نيز از ۱۸ به ۱۴رسيد.
موفقيتهاي چشمگير در شاخههاي جديد و قديم علوم همچون سلولهاي بنيادي، نانوفناوري، نانوتكنولوژي، پزشكي، فني، مهندسي و ديگر دانشها مؤيد اين موضوع است.
ايران فضايي شد در اين راستا، ماهواره اميد، نخستين ماهواره ساخت كشور ايران است كه تمام تجهيزاتش در سازمان فضايي ايران طراحي و توليد شدهاست. اين ماهواره بامداد ۱۵ بهمن ۱۳۸۷ و در سيامين سالگرد پيروزي انقلاب ۱۳۵۷ در مدار فضا قرار گرفت. خبر استقرار موفقيت آميز ماهواره «نويد علم و صنعت» در مدار زمين نيز در صدر خبرهاي مهم رسانههاي منطقه و جهان قرار گرفت. سازمان صنايع هوافضا موفق شد ماهواره نويد علم و صنعت را كه به صورت كاملاً بومي توسط دانشگاه علم و صنعت ساخته شده توسط ماهوارهبر جديد سفير نويد، به فضا پرتاب و در مدار زمين قرار دهد. پرتاب ماهواره فجر به فضا توسط ماهواره بر سفير فجر و ماهواره طلوع توسط ماهواره بر سيمرغ از ديگر دستاوردهاي علمي ايران پس از انقلاب اسلامي است. ماهوارههاي اميركبير، رصد، ظفر، زهره و سينا نيز از افتخارات ايران عزيز پس از انقلاب است.
سفر اولين موجودات زنده از ايران به فضا
سال ۸۸ اولين موجودات زنده از ايران نيز در قالب كپسول زيستمحيطي و توسط كاوشگر ۳ به فضا پرتاب شدند. كاوشگر ۳ از زيرسامانههاي سازه، محفظه زيستي تغذيه و ارسال دادههاي تله متري، تصويربرداري و ارسال همزمان، رايانه پرواز، سنجش محيطي تشكيل شده است. تله متري فعاليتها و عملكرد كاوشگر در فرآيند پرتاب و ارسال تصاوير همزمان به ايستگاه زميني متحرك، كنترل رايانه پرواز در اين فرآيند، كنترل عمليات فرامين و جدايش، نمايش كپسول زيستي و موجودات زنده درون آن به صورت بهنگام، دستيابي به مجموعه امكانات آزمايشگاهي براي دادهبرداري از فضاي خارج از جو از ديگر دستاوردهاي پرتاب كاوشگر ۳ است.
بزرگترين آزمايشگاه فضايي خاورميانه
در راستاي تقويت توان فضايي، زمستان سال ۸۹ بزرگترين آزمايشگاه سازه و سيستمهاي فضايي در خاورميانه با هدف تقويت زيرساختهاي صنايع فضايي كشور با سه محورِ تأمين نيازها و تجهيزات تست، تقويت نيروي انساني خبره و مشاركت و نقشآفريني در پروژههاي فضايي افتتاح شد.
نجوم را هم اضافه كنيم فعال شدن حدود ۲۰ رصدخانه و مركز اختر شناسي در كشور، كسب ركوردهاي جهاني در زمينه استهلال، ملي شدن المپياد نجوم، كسب مدالهاي متعدد در المپيادهاي جهاني نجوم، طرح رصدخانه ملي و حضور در عرصه رقابتهاي فضايي از جمله دستاوردهاي نجومي كشور در طول ۳۳ سال گذشته است.
اقتدار روباتيك ايران با روبات انساننما از حدود ۱۱ سال پيش راه رفتن، صحبت كردن و شيرينكاريهاي روباتها در ژاپن آغاز شد و شنيدن اخبار ساخت روباتها در ژاپن براي ما كه تصور ميكرديم شايد كشورمان تا قرون آينده نيز نميتواند چنين فناوري پيچيده و پيشرفتهاي را بومي كند و هرگز يك روبات ايراني را كه به زبان شيرين فارسي سخن خواهد گفت، نخواهيم ديد، تنها حسرت به دنبال داشت. ولي سرانجام سورنا، اين آرزوي قديمي را برآورده كرد و تيم مركز وسايل نقليه پيشرفته پرديس دانشكدههاي فني دانشگاه تهران روباتي انسان نما ساخت كه ظاهري كاملاً شبيه به انسان دارد؛ نخستين روبات انساننماي ايراني ۱۶۵ سانتي متر قد و ۶۰ كيلوگرم وزن دارد و در برنامههاي آن مسيريابي به كمك مادون قرمز، كنترل خودكار از راه دور در مرحله اول و حفظ تعادل، هماهنگي سر و دست و پا و قدم ها، نشستن بر صندلي و بالا رفتن از پلهها در مرحله دوم پيش بيني شده و حتي در مراحل بعد شنوايي و بينايي نيز به آن اضافه ميشود.
البته اين تنها يكي از افتخارات روباتيك ايران طي ۳۳ سال گذشته است.
توسعه آموزش عالي
تنها بررسي روند كلي تعداد دانشجويان طي سالهاي ۴۸ تا ۷۴ شمسي نشاندهنده اين واقعيت است كه طي ۲۷ سال، تعداد دانشجويان از ۲۷ هزار و ۲۶۸ نفر در سال ۴۸ به ۵۲۶ هزار و ۶۲۱ نفر در سال ۷۴ افزايش يافته و سالانه از رشدي بيش از ۲۴/۸ درصد برخوردار بوده است. البته اين ارقام تنها مربوط به بخش دولتي است. دانشگاه آزاد نيز توانسته است بخش زيادي از تقاضاي روزافزون آموزش عالي را پاسخ دهد، به طوري كه در سال ۱۳۸۰ حدود ۷۵۰ هزار دانشجو نيز در اين دانشگاه مشغول به تحصيل بودهاند. در اين سال، مجموع دانشجويان شاغل به تحصيل حدود ۵۵/۱ ميليون نفر برآورد شد كه به اين ترتيب نسبت دانشجويان كل كشور در هر ۱۰۰ هزار نفر جمعيت، معادل ۲۳۱۸ نفر خواهد بود.
افزايش شاخص استاد به دانشجو طي ۳۳ سال گذشته، تعداد اعضاي هيئت علمي دانشگاهها در مرتبه علمي استادي دو برابر رشد داشته است. همچنين دانشگاهها در مرتبه علمي دانشيار هم با رشد دو برابري، در مرتبه استادياري با رشد ۷/۵ برابري و در مرتبه مربي با رشد ۹ برابري روبهرو بوده است. علاوه بر اعضاي هيئت علمي تمام وقت شاغل در دانشگاهها و مراكز آموزش عالي دولتي و غيردولتي، در حال حاضر تعداد ۴۰۷۸ نفر بورسيه در دانشگاههاي داخل و خارج كشور مشغول به تحصيل هستند كه در صورت فراغت و جذب آنها در دانشگاهها، تعداد اعضاي هيئت علمي در آينده نزديك به ۳۶ هزار و ۳۴۶ نفر خواهد رسيد. همچنين طي اين مدت بهرغم افزايش تعداد دانشجويان، شاخص دانشجو به هيئت علمي هم بهبود يافته و در حال حاضر شاخص دانشجوي حضوري به استاد در بخش دانشگاههاي دولتي ۲۰ به يك و در بخش غيردولتي حدوداً ۳ به يك است.
امداد به محرومان
طي ۳۳ سال گذشته، توجهات ويژهاي به محرومان در سطح كشور شده است. با پيروزي انقلاب لزوم حمايت از نيازمندان در صدر برنامههاي نظام قرار گرفت و دقيقاً ۲۲ روز پس از پيروزي انقلاب اسلامي و به عنوان دومين نهاد انقلابي در تاريخ ۱۴ اسفند ماه ۱۳۵۷، كميته امداد با صدور حكم امام خميني(ره) تأسيس شد كه در حال حاضر ۷ ميليون نفر را تحت پوشش دارد.
دست ما كوتاه و خرما بر نخيل همان ابتداي گزارش تأكيد شد كه خدمات و افتخارات در اين مقال نميگنجد و در برشمردن آنها مصداق «دست ما كوتاه و خرما بر نخيل» خواهيم شد.
