چندي پيش در خبرها آمده بود نقش برجسته «گرز بهرام» در استان فارس مورد تعرض و تخريب قرار گرفته است همچنين پيشتر كارشناسان ميراث فرهنگي از تاثيرات منفي گذر مترو از كنار« ارگ كريمخاني» در شيراز و مجموعه پلهاي تاريخي «سي و سه پل» و «پل خواجو» در اصفهان داد سخن سر داده بودند، حوادث ناگواري كه حتي با رسانهاي شدن نيز از حجم تخريبشان كاسته نشد و رسانهها نيز نتوانستند جلوي برزو خسارتهاي غير قابل جبران به ميراث ملي را بگيرند.
ظاهرا انبوه خبرهاي مربوط به تخريب آثار باستاني تا حدودي از قبح اين مطلب كاسته است اما در برخي موارد نميتوان از كنار اثر منفي اقدامات انساني جاري روي نمادهاي چند صد ساله يا حتي چند هزار ساله، به راحتي عبور كرد. نمونه بارز اين مدعا چيزي است كه امروز بر قلاع قديمي كرمان ميرود. قلعههايي با قدمت بيش از ۲۰۰۰ سال كه ساخت آنها را به «اردشير» پايهگذار سلسله ساساني نسبت ميدهند، امروز به كارگاه ساخت و ساز و پاركينگ ماشين آلات سنگين راهسازي تبديل شدهاند و پس از اين همه سال ايستادگي حالا به آغل گوسفند و در بهترين حالت سايت مخابراتي تبديل شدهاند.
دكل مخابراتي در دل قلعه باستاني!
قلعه «دختر» با بيش از ۲۲۰۰ سال قدمت در مركز شهر کرمان درحالي عملاً هيچ کاربري براي گردشگري ندارد که وجود دکل و ساختمان مخابراتي در اين قلعه موجب تعجب ناظران ميشود. قلعه «دختر» يا «آتشکده آناهيتا» که بر فراز يکي از مرتفعترين کوههاي شهر کرمان قرار گرفته است به دليل قرار گرفتن در ارتفاع زياد و عدم وجود راه دسترسي مناسب از يک سو و عدم بازسازي مناسب، سالهاست عملاً از فهرست مناطق گردشگري استان خارج شده است. اين بناي تاريخي که بنا به گفته محققان ۲۲۰ سال قبل از ميلاد مسيح ساخته شده به دليل قدمت و ساختارش و نقشي که در تاريخ ايران زمين داشته، ميتواند کانون توجه گردشگران داخلي و خارجي باشد اما بهرغم برخي اظهارنظرها در خصوص مرمت اين بنا به دليل فرسودگي بيش از حد در حال خراب شدن است و هر روز در معرض فرسايش باد و باران قرار دارد نکته قابل توجه اين است که خوشبختانه به دليل قرار گرفتن روي کوه نسبت به قلعه اردشير که در کوهي کم ارتفاعتر قرار دارد کمتر در معرض تخريب عومل انساني قرار گرفته است. وجود دکل مخابرات در قلعهاي با قدمت هزاران سال از سويي منظر تاريخي اين بنا را مخدوش کرده است و از سوي ديگر خود به عاملي در راستاي تهديد وجهه اين بناي تاريخي تبديل شده است.
تبديل يادگار «اردشير»ساساني به پارك!
وضعيت قلعه «اردشير» نيز نه تنها بهتر از وضعيت قلعه «دختر» نيست بلكه قرار گرفتن روي تپهاي كم ارتفاع در دل شهر كرمان و در دسترستر بودن آن نسبت به ديگر قلعه باستاني اين شهر، باعث شده است مسئولان به صرافت استفاده بهينه از اين محوطه افتاده و درست يک متر آن سوتر از قلعه اردشير اقدام به ايجاد پارکسازي كنند، عبور و مرور روزانه ماشين آلات راهسازي باعث شده تن نحيف و رنجور از سالها باد و باران اين بناي باستاني هر روز از اين ارتعاش و رفت و آمد غير معقول بيشتر به لرزه بيافتد. قلعههاي «دختر» و «اردشير» كه از گل رس و خشت به دست پايهگذاران سلسله ساساني ساخته شدهاند و به دليل موقعيت خود ميتوانند به يکي از مهمترين جاذبههاي گردشگري ايران مبدل شوند و اقتصاد شهر کرمان را نيز متحول کنند اين امري است که در بسياري از شهرها همچون اصفهان و شيراز روي داده است و به خوبي از کوچيکترين امکان جذب گردشگر در آنها استفاده شده است و درنهايت خود را به عنوان قطبهاي گردشگري با ايجاد زير ساختها با تکيه بر ابنيه تاريخي مطرح کردهاند. اما سؤال اينجا است که چرا در شهر کرمان با وجود صدها اثر تاريخي منحصر بفرد در سطح جهاني اين اتفاق روي نداده است.
بي تناسبي معماري اطراف، با اصالت قلعه
معاون ميراث اداره كل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي استان كرمان در خصوص نوع معماري اطراف اين قلعه گفت: اين نوع معماري هيچ تناسبي با معماري اصيل قلعه ندارد هر چند که سعي شده که ساخت و سازها اقتباسي از قلعههاي تاريخي کرمان باشد اما در واقع در ذهن معماري چيني و ژاپني را تداعي ميکند.
محسن موحدي از مسئولان شهرداري خواست حفاظت از اين دو بنا که هزاران سال بر فراز کرمان بودهاند را بر هر امر ديگري ارجح بدانند و هماهنگيهاي لازم با شهرداري را انجام دهند.
وي در خصوص اجراي طرحهاي حفاظتي نيز گفت: در اين خصوص فعال هستيم و همچنين کارگاه مرمت قلعه دختر و قلعه اردشير نيز فعال شده است و بخشهايي از قلعه مرمت شده اما توسعه اين اقدامات نياز به افزايش اعتبارات و تعريف پروژههاي جديد دارد. موحدي افزود: هم اکنون ساماندهي و مناسبسازيهاي انجام شده در اطراف قلعه به هيچ وجه متناسب با هويت مجموعه نيست، به طور مثال آلاچيق هايي كه اطراف برج و باروهاي قلعه ساخته شده بيشتر معماري چيني و ژاپني را تداعي ميکند و اين يک مشکل بزرگ است. وي گفت: اين اثر تاريخي در فهرست آثار ملي ثبت شده است و حريم و محوطه قانوني دارد که به تمام دستگاهها نيز ابلاغ شده و هرگونه فعاليت در حريم و عرصه قلعه بايد با مجوز سازمان باشد که در اين زمينه ما نيز موافق ساماندهي هستيم اما به شرطي که متناسب با قوانين و اصالت بنا باشد و به قلعه نيز آسيب وارد نکند.
كارگاه حفاظت فعال است!
سرپرست ميراث فرهنگي کرمان نيز در آخرين اظهار نظر در خصوص وضعيت اين قلعهها گفت: با تلاش اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان کرمان، کارگاه مرمت و حفاظت قلاع دختر و اردشير فعال است و جلوي تعرض به محوطههاي اين قلعهها گرفته ميشود. هادي ايرانمنش افزود: پرونده قلاع دختر و اردشير به دليل ارزش تاريخي، طي سالهاي گذشته تکميل شده و پس از مستندسازي کامل، جزو آثار واجد ارزش ملي در فهرست آثار ملي به ثبت رسيدهاند. وي در خصوص حريم اين قلعهها نيز اظهار داشت: پس از رؤيت اين آثار، سازمان ميراث فرهنگي نسبت به تعيين حريم و ضوابط مربوطه مطالعاتي را انجام داده که پس از طي مراحل قانوني و تأييد در شوراي فني، مصوب و طبق قانون به تمامي مراجع مربوطه ابلاغ شده است. ايرانمنش گفت: طي سالهاي گذشته مطالعات موردي و بررسي شناساييهاي گسترده توسط گروه باستانشناسي انجام شد که اين مطالعات منجر به عقد قرارداد با مشاور ذيصلاح نسبت به طرح حفاظت و مرمت شده است. وي يادآور شده است که در حال حاضر کارگاه مرمت و حفاظت اين مجموعه فعال و بخشهاي زيادي از پيکرههاي فرسوده اين مجموعه استحکام بخشي شده و بخشهاي ديگري مستلزم تصويب طرح و تخصيص اعتبارات لازم است. اما وضعيت فعلي اين مجموعه تاريخي نشان از آن دارد که اين قلعهها در معرض فرسايش شديد قرار دارند و ورود به حريم اين قلعهها به خصوص در قلعه اردشير نگرانيهايي را به وجود آورده است. از سوي ديگر به دليل مشکلات به وجود آمده در بحث اعتبارات مرمت بناهاي متعدد تاريخي کرمان با مشکلاتي مواجه شده است و کمبود اعتبار نيز موانعي را در راستاي مرمت قلعههاي کرمان ايجاد کرده است که رفع اين مشکلات نياز به عزم مسئولان دارد.
