بهمن درياخوان معاون فرهنگي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي هفته گذشته به تنهايي به تشريح آمار و ارقام برنامههايي پرداخت كه به منظور جشن يك هفتهاي اين معاونت در حوزه كتاب تدارك ديده شده است؛ برنامههايي كه از نامگذاري روي روزهاي اين هفته و برپايي مراسم افتتاحيه با حضور رئيسجمهوري آغاز و با تجليل از رسانههاي برتر عرصه كتاب به پايان ميرسد.
شكي نيست كه بسياري از نهادهاي ذينفع در حوزه فرهنگ عمومي و نشر كشور در ايام اين هفته به هر دليل و حتي براي خالي نبودن عريضه خود، ليست بلندبالايي از برنامههاي مورد نظر خود را در اختيار رسانهها قرار دادهاند و حتي قولهايي در رابطه با انتفاع برخي از برنامهها تا پايان سال جاري نيز دادهاند اما با اين وجود بحران موجود در نشر ايران كه ميتوان از آن با نام بحران مؤلف و مخاطب ياد كرد، همچنان بر سر مخاطب ايراني كتاب سايه افكنده است و گويا قرار نيست كسي آن را ببيند يا براي آن چارهاي بينديشد.
اميد نااميدي
مؤلفان به عنوان بخش قابل اعتنا و حتي مهمترين بخش حوزه نشر در كتاب و در آستانه نوزدهمين هفته منسوب به آن از روند كشدار و خستهكننده انتشار كتاب گلايهمند هستند؛ روندي كه معاونت فرهنگي اين روزها بيشتر از خود ناشران را مسئول آن ميداند و معتقد است كتابهاي بسياري از مؤلفان بعد از اعلام اصلاحاتي كه لازم است روي آن به وجود بيايد، از سوي ناشر به مؤلف تحويل داده نميشود.
از سوي ديگر بهمن دري با ابلاغيهاي در آستانه هفته كتاب اعلام كرده است، ناشراني كه آثار ارائه شده از سوي آنها با اصلاح همراه شده است، ميتوانند با ارائه تعهد كتبي به اين اداره، مجوز آني دريافت و اقدام به انتشار اثر كنند و طبيعي است كه در اين رابطه مسئوليت حسن انجام كار با ناشر است.
با اين وجود بسياري از فعالان و آگاهان نشر معتقدند اين موضوع به نوعي پاك كردن صورتمسئلهاي است كه به اعتقاد آنها شاهبيت آن نوع اصلاحاتي است كه در سالهاي اخير به صورتي غيرمنطقي و بسيار بدبينانه درخواست ميشود؛ اصلاحاتي كه به نگاه واژگاني و نه مفهومي به كلمات منتهي شده و انتشار اثر را با دشواريهاي زيادي روبهرو كرده است و مسئله چگونگي اعمال آن چندان مورد نظر و محل اشكال آنها نبوده است.
بحران مخاطب
كتاب و كتابخواني بدون وجود مخاطباني كه آن را مجدانه از جريان فرهنگي كشور تقاضا كنند، ميسر نميشوند و اين موضوع همچنان حلقه مفقود مانده در برگزاري مراسماتي است كه در حوزه كتاب انجام ميشود.
بحران مخاطب در عرصه نشر حتي به مدد اعداد مختلفي كه هر ساله به عنوان سرانه مطالعه اعلام ميشود نيز به چشم ميخورد؛ موضوعي كه بارها مورد تأكيد مقام معظم رهبري نيز بوده است.
نبود كتاب در اختيار و دسترس مخاطب است كه بحران نخست جريان نشر در كشور ما به حساب ميآيد؛ مخاطبي كه براي خواندن تنبل است و هيچ وقتي هر چند كوتاه براي مطالعه ندارد.
حجتالاسلام مصطفي پورمحمدي رئيس سازمان بازرسي كل كشور در حاشيه بازديد خود از روزنامه جوان با تأييد اين مسئله عام عنوان داشت: مسئله اصلي نبود فرهنگ كتابخواني و مطالعه به صورت كلي در كشور ماست. بخواهيم يا نخواهيم مردم علاقه و فرصتي براي مطالعه ندارند، حتي در اتوبوس و تاكسي و روزنامه هم نميخوانند و كتاب كه جاي خود دارد.
وي همچنين با اشاره به موضوع شمارگان كتاب ميگويد: در كشور ۷۰ ميليوني ايران ما در نهايت شمارگان كتابمان چقدر است؟ شمارگان مطبوعات ما چقدر است؟ اين يعني كه ما مطالعه نميكنيم و اين فرهنگ غلط است كه بايد حل شود.
به نظر ميرسد اصرار دستاندركاران عرصه نشر به اجراي برنامههاي كمي در حوزه كتاب و اعتقاد به اينكه تنها راه اصلاح فرهنگ مطالعه از طريق مسير ترسيم شده از سوي آنها محقق خواهد شد، در كنار نبودن گوشي شنوا براي نقدها و نظرهاي ارائه شده به شيوه برخورد با مخاطبان حوزه نشر و كتاب نوزدهمين هفته كتاب را نيز در نهايت به يك مناسبت غيرمانا در عرصه فرهنگ تبديل خواهد كرد.
