نظم، آموزش و زیرساخت‌ها سه عامل مهمند

تجربه کشورها در ساماندهی حمل و نقل شهری

متخصصان امور مدیریت شهری معتقدند ترافیک یکی از عمده‌ترین عوامل تأثیرگذار بر کیفیت زندگی شهری است که رشد و توسعه ابعاد و تعاریف شهر و شهروندی کنترل آن را به شدت دشوار کرده است.به همین دلیل است که این روزها اجرای طرح‌های متعدد و متنوع کاهش ترافیک در بسیاری از شهرهای در حال رشد به عنوان یک اصل برای بازگرداندن آرامش به خیابان‌های پر ترافیک مطرح شده است. برخلاف گذشته که هدف طرح‌های کنترل ترافیک، جلوگیری از ترافیک در محدوده‌های خاص بود، اینک مهندسان و متخصصان کنترل ترافیک بر طراحی خیابان‌ها و برنامه‌ریزی اصولی برای استفاده صحیح از خیابان‌ها در ساعات اوج ترافیک و زمان فعالیت عابران پیاده، متمرکز شده‌اند.در الگوهای مدیریتی نوین شهری سه عامل مد نظر قرار می‌گیرد: برنامه ریزی، اجرای برنامه ها، نظارت و ارتقای برنامه‌ها. از این گذشته ویژگی‌های خاصی برای یک مدیریت مطلوب شهری نیاز است که این ویژگی‌ها شامل داشتن اطلاعات لازم در زمینه سیستم شهری، سازمان‌های مربوطه و روند فعالیت‌هاست.البته تمام شرایط به برنامه‌ریزی‌ها ختم نمی‌شود و این شهروندان هستند که باید با آموزش دیدن و رفتار مناسب، مدیران شهری را یاری کنند.از خودمان شروع کنیمهمیشه آموزش حرف اول را می‌زند و کارشناسان معتقدند با این کار می‌توان هر طرحی را در سطح شهر به مورد اجرا گذاشت مثلاً سوئدی‌ها یاد گرفته‌اند که به نحو شگفت‌انگیزی منظم و وقت شناس باشند و این امر در تمام زندگی شخصی و اجتماعی آنها مشهود است. بر همین مبنا سیستم اتوبوس شهری در سوئد بسیار منظم و دقیق است و تمام شهر را پوشش می‌دهد. در هر ایستگاه، جدول زمانی رسیدن اتوبوس به ایستگاه، نام ایستگاه و نیز ایستگاه‌های قبل و بعد مشخص شده است. علاوه بر این کتابچه‌هایی شامل راهنمای خطوط و جدول زمانی حرکت هر اتوبوس از ایستگاه‌های شهری به تمام منازل شهر داده می‌شود. این مطالب شامل اتوبوس‌های برون‌شهری به مقصد شهرها و روستا‌های حومه نیز می‌شود با این تفاوت که اتوبوس‌های برون‌شهری زرد رنگ و اتوبوس‌های درون‌شهری سبز رنگ می‌باشند. کمتر پیش می‌آید که اتوبوسی حتی یک دقیقه تأخیر داشته باشد.اما تمام ماجرا به عدم تأخیر اتوبوس‌ها ختم نمی‌شود، با توجه به تعهد شرکت اتوبوسرانی نسبت به تأمین به موقع سرویس، در صورتی که هر یک از شهروندان به دلیل تأخیر اتوبوس خسارتی ببینند مثلاً به خاطر این تأخیر مجبور شوند از تاکسی استفاده کنند، شرکت موظف به پرداخت خسارت مربوطه است.مشارکت بخش خصوصیهرگز نباید دولت را تنها عامل ساماندهی وضعیت ترافیک، حمل و نقل و دیگر خدمات شهری در نظر گرفت. باید توجه داشت که بخش خصوصی، سازمان‌های مردمی و عامه شهروندان می‌توانند در بهبود مدیریت شهری سهیم باشند و با استفاده از اینها می‌توان به بودجه لازم جهت ارتقای وضعیت موجود دستیابی پیدا کرد. این عملکرد‌ها می‌توانند شهروندان، محیط‌زیست شهری و ظرفیت کارآیی و تولیدات شهر را تحت تأثیر قرار دهد.به عنوان نمونه استفاده از کارت‌های اعتباری به جای بلیت و وجه نقد در پرداخت کرایه اتوبوس‌ها و تاکسی‌ها می‌تواند هم به نفع مدیران شهری و هم شهروندان باشد.شارژ کردن این کارت‌ها این فرصت را به مدیران می‌دهد که به یک باره بودجه خوبی را برای اجرایی کردن تصمیمات و برنامه‌هایشان به دست بیاورند و شهروندان نیز اگر از طریق کارت کرایه خود را بپردازند از تخفیف بهره‌مند می‌شوند.به عنوان مثال در سوئد در هر بار استفاده از کارت‌های اعتباری یک‌چهارم کرایه نسبت به پرداخت نقدی تخفیف داده می‌شود و چنانچه در یک ساعت بیش از یکبار استفاده شود، فقط بار اول از اعتبار آن کم می‌شود. سهولت استفاده و نیز تخفیف‌ها باعث می‌شود بیشتر مردم از کارت استفاده کنند.باز طراحی شهرهادر حال حاضر و به خصوص در تهران مشاهده می‌شود که نوع طراحی خیابان‌ها و پیاده روها و تقاطع آنها با یکدیگر خود عاملی برای به وجود آمدن ترافیک‌های سنگینی می‌شود که زمانبندی در رفت و آمدها به ویژه برای وسایل حمل و نقل عمومی را غیرممکن می‌کند و این در شرایطی است که مدیران و شهرداران بسیاری از شهرهای اروپایی، بازطراحی پیاده‌روها را با هدف بهبود وضعیت ترافیکی شهر در دستور کار خود قرار داده‌اند. آنها بر این اعتقادند که پیاده‌روها را باید طوری ساماندهی کرد و توسعه داد که علاوه بر چشم‌انداز زیبا، مستقیم به بزرگراه‌ها منتهی نشود. این استراتژی کمک می‌کند تا بخشی از بار ترافیک خیابان‌های اصلی به سایر خیابان‌ها هدایت شود.دوچرخه به جای ماشینهرچند درمورد دوچرخه و ترویج استفاده عمومی از آن زیاد صحبت شده، اما در عمل هیچ قدمی در این مسیر برداشته نشده و همه چیز در حد همان حرف باقی مانده است ولی نباید فراموش کنیم که در کشورهای پیشرفته با وجود خودروهای کم‌مصرف و هیبریدی باز هم استفاده شهروندانشان از دوچرخه را در رفت و آمدهای شهری در اولویت قرار داده‌اند. به عنوان نمونه شهرداری شهر مونیخ با اولویت قرار دادن طرح توسعه فرهنگ پیاده‌روی و دوچرخه سواری در تلاش است تا دوچرخه را جایگزین خودرو‌های شخصی کند. کارشناسان حمل و نقل و ترافیک مونیخ معتقدند توسعه امکانات و بهبود شرایط دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی یکی از عوامل مهم در طرح‌های جدید حمل و نقل ترافیک به شمار می‌آید و می‌تواند سبب بهبود این معضل شود.آمار نشان می‌دهد اجرای طرح توسعه دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی بیش از پنج درصد از حجم تردد خودرو‌ها در مونیخ کاسته و به همین میزان بر افزایش تعداد دوچرخه‌های این شهر افزوده است. اگرچه با وجود تلاش‌های فراوان میزان سفرهای عبوری و شهروندانی که با پای پیاده از مبدأبه مقصد می‌روند همچنان ثابت مانده است و مسئولان برای افزایش آن هم به دنبال راه‌حلی می‌گردند.استفاده از خرد جمعینکته جالب توجه این است که امروزه روز کارشناسان بر این باورند که برای بازکردن گره ترافیکی شهرها باید به تلفیق علوم مختلف با علم مهندسی اقتدا کرد. نتایج تحقیقات 10 ساله جامعه کارشناسان حمل و نقل و ترافیک اروپا نشان می‌دهد بخشی از طرح کاهش ترافیک بر محور مهندسی و بخشی دیگر بر محور روانشناسی رفتاری استوار است. درحقیقت به کمک روانشناسی رفتاری می‌تواند واکنش رانندگان را در شرایط خاص پیش‌بینی کرد و نسبت به حالات و رفتارهای آنها امکانات و تسهیلات لازم را پیش‌بینی کرد. تلفیق علم مهندسی با علم روانشناسی، موجب شده است تا مهم‌ترین دغدغه مسئولان شهری که کاهش ترافیک در مناطق مسکونی و تجاری بوده، بر بهبود اقتصادی محیط به منظور افزایش جاذبه و رونق بخشی فروشگاه‌ها، رستوران‌ها و محل‌های کسب وکار متمرکز شود. ارزیابی‌های این گروه همچنین گویای این واقعیت است که حذف میدان از طراحی شهر سبب افزایش حجم ترافیک خواهد شد به همین سبب توصیه شده است که برای کاهش ترافیک در فواصل مشخص و تسریع روند عبور و مرور از طراحی میادین در داخل شهر به عنوان راهکاری مؤثر استفاده شود. این در حالی است که طراحی مطلوب پیاده‌روها نیز یکی از عوامل مؤثر بر ترافیک در کشورهای اروپایی عنوان شده است.