تشكيل سازمان سينمايي از نگاه مديران سينما

«سازمان» جان تازه‌اي به سينما مي‌دهد

حسن گوهر پور | تشكيل سازمان سينمايي از آن دست رخدادهايي است كه جدي‌تر گرفتن سينما به عنوان فراگيرترين هنر در بين دولتمردان را مي‌رساند. اين اتفاق شايد زماني بيشتر براي سياسيون به‌عنوان دغدغه مطرح شد كه دانستند آن سوي مرزها يعني در جهان غرب و امريكا، آنچه مي‌خواهند به شيوه‌اي استعماري در شكل نو، به مشرق زمين و جغرافياي ديگر انساني و فرهنگي انتقال دهند، ديگر به شيوه‌هاي لشكركشي نخواهد بود. آنها دريافتند كه بايد راه ديگري بيابند كه هم جسم انسان‌ها را قبضه كنند و هم روح را. اما تحركات داخلي هم در اين مهم بي‌تأثير نبود. عده‌اي از هنرمندان وقتي به صندلي مديريت‌ها تكيه زدند كوشيدند به ديگراني كه هنر را چندان جدي نمي‌انگارند، طرح مسئله‌اي بزرگ را گوشزد كنند و آن چيزي جز توانمندي انتقال فرهنگ و تمدن با هنر و سينما نبود. اين هنر بدون اسلحه مبلغ آئين و انديشه است و اگر قرار است در جهان امرز در همه حوزه‌ها حتي علم حرفي بزنيم بهتر است با سينما آن را گسترش دهيم و به جهان بنمايانيم. در اين مسير بسياري فكر كردند الگوهايي هم در اين فرآيند تأثيرگذار بوده است. برخي معتقدند «اين طرح از زمان حضور جواد شمقدري در پست مشاور هنري رئيس‌جمهور به‌صورت جدي پيگيري ‌شد كه البته محمدرضا جعفري‌جلوه معاونت وقت امور سينمايي با آن چندان موافق نبوده و همين مخالفت، باعث مسكوت‌ماندنش شده بود.»جهش بزرگ‌تر با تشكيل سازمان سينماييوزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در يكي از گفت‌وگوهايش اينگونه طرح موضوع كرده بود: « بايد در راه سينما گام‌هاي بزرگ‌تري برداريم و جهش بزرگي در اين حوزه انجام شود. تا امروز سالانه حدود 50 ميليارد تومان بودجه براي سينما اختصاص مي‌يابد در حالي كه انتظارات و توانايي‌هاي سينما بيش از گذشته شده است لذا با تأسيس سازمان سينمايي و با همكاري معاونت مديريت و برنامه‌ريزي به دنبال آن هستيم كه جهش بزرگتري صورت گيرد.»وزير در ادامه با اشاره به فعاليت‌هاي انجام گرفته براي اجرايي شدن اين نظر هم گفته بود:«در اولين جلسه شوراي عالي سينما پيشنهاد تأسيس اين سازمان رسماً مطرح شد و به تصويب رسيد. مدتي بعد نيز شوراي عالي اداري تشكيل شد و سازمان سينمايي را به صورت اداري مصوب كرد». البته حسيني پيش از سال 90 تأكيد كرده بود: «هم‌اكنون معاونت توسعه مديريت و منابع انساني رئيس‌جمهور‌ درحال بررسي موضوع و برنامه‌ريزي جزئيات اين طرح است و احتمالاً از ابتداي سال 90 سازمان سينمايي فعاليت خود را آغاز كند». اما تا امروز كه ارديبهشت ماه سال 90 است هنوز اين سازمان حضور خود را به صورت رسمي اعلام نكرده است. اينها همه از مرحله «نظر» تا «عمل» شكل‌گيري سازمان سينمايي است حال اينكه شكل‌گيري سازمان چگونه باشد و زير مجموعه‌هاي سازمان چگونه به ادامه فعاليت بپردازند و شرايط سينما پس از شكل‌گيري سازمان چگونه خواهد شد، مسئله‌اي است كه مي‌تواند مورد نقد و نظر قرار گيرد. در اين ميان آنگونه كه طبيعي است و همه مي‌دانيم نخستين تغييري كه در مديريت سينما رخ خواهد داد اين است كه رئيس سازمان به طور مستقيم راحت‌تر مي‌تواند در ميان مردان دولت حضور يافته و از سينما دفاع كند. دفاع از سينمايي كه مي‌تواند ناظر بر مواريث فرهنگي، تمدني، آئيني و مذهبي ما باشد. در اين ميان، «بودجه»، مسئله ديگري است كه سينما را از ساير هنرها و از معاونت از وزارت ارشاد متمايز مي‌كند. تغييرات ساختاري هم از ديگر مواردي است كه لزوماً در شكل سازماني رخ خواهد داد و طبيعي است كه تفاوت ساختار «معاونت» با «سازمان» به گونه‌اي است كه به فعاليت‌هاي مطالعاتي و زير بنايي نياز دارد. اما با تعدادي از مديران معاونت سينمايي و سمعي و بصري وزارت ارشاد درباره اين تعيير گفت‌وگويي انجام داده‌ايم كه مي‌خوانيد.تشكيل سازمان سينمايي در 6 ماهه اول سالدر اين ميان شمقدري معاون امور سينمايي و سمعي و بصري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي سال 89 در برخي از گفت‌وگوهايش اعلام كرده بود: «سازمان سينمايي جزو پيش نيازهاي فصل جديد سينماست تا سينما استقلال و چابكي بيشتري داشته باشد. البته اين پيشنهاد نيز وجود داشت كه وزارت سينما داشته باشيم، اما به دليل طولاني بودن پروسه تصويب شدن شكل‌گيري اين وزارتخانه تصميم به راه‌اندازي سازمان سينمايي گرفته شد.»وي به «جوان» درباره شكل‌گيري اين سازمان مي‌گويد: «ما تلاش مي‌كنيم كه ان‌شاءالله در شش ماه اول، ساز و كار اجرايي آن شروع شود». او درباره تغييرات در معاونت سينمايي هم مي‌گويد:«خيلي تغييرات اساسي در مديريت سينما رخ خواهد داد كه كار مطالعاتي آن در حال پيگيري است و گروهي در حال انجام اين كار هستند. اضافه بر اين قطعاً بعضي مأموريت‌ها تغيير خواهد كرد كه از آن جمله برخي مأموريت‌هاي بنياد سينمايي فارابي، مؤسسه رسانه‌هاي تصويري يا مركز گسترش سينماي مستند و تجربي خواهند بود.»وي همچنين در پاسخ به اين پرسش كه «در گفت‌وگوها آمده كه معاونت از ابتداي امسال شكل سازماني به خود گرفته» عنوان كرد:«خوب ببينيد ما آن بخشي را كه معتقديم قطعي است و در عين حال با ساز و كار معاونت سينمايي و وزارت ارشاد تعارض ندارد سعي مي‌كنيم در همين دوره شش ماهه انجام دهيم كه شكل سازمان نهايي و عملياتي شود ولي ما به هر حال محدوديت قوانين را داريم كه مسئوليت هر وزارتخانه را تعريف كرده است و كار ما ذيل اين قوانين بايد انجام شود.» معاون امور سينمايي در پاسخ به اين پرسش هم كه «فكر مي‌كنيد اين كارها در اين شش ماه از سوي معاونت انجام بشود؟» ادامه داد:«بله، ما تلاش مي‌كنيم ان‌شاءالله اين اتفاق بيفتد.»معاونت‌ها تغيير مي‌كنندسيدعليرضا سجادپور هم در مورد تشكيل سازمان سينمايي و اينكه معاونت سينمايي آمادگي اين تغيير را دارد به «جوان» مي‌گويد:«سازمان سينمايي رسماً از اول فروردين ماه 90 هويت خود را پيدا كرده فقط برخي تغييرات قراردادي، مالي و تشكيلاتي است كه در حال اجرا دارد عملياتي مي‌شود.» وي در ادامه با اشاره به تغييراتي كه در معاونت هم رخ مي‌دهد گفت:«ما حتماً در شكل‌گيري سازمان سينمايي تغييراتي در ساختار و چارت معاونت فعلي و سازمان سينمايي آتي خواهيم داشت. اما طبيعي است كه در شكل تشكيلاتي و ساختاري در يك «ديزالو» به قول سينمايي‌ها قرار داريم. اين شيوه تغيير دارد با سرعت خوبي جلو مي‌رود و به زودي انجام خواهد شد.»سجادپور همچنين در پاسخ به اين سؤال كه «در بخش ساختاري هم تغييراتي زير بنايي را شاهد خواهيم بود» اظهار داشت:«بله، قطعاً همينطور است. تشكيل سازمان سينمايي يك تغيير ساده و سطحي نخواهد بود و قطعاً در تمام ابعاد فعاليت معاونت فعلي و سازمان آينده، تأثيرات خود را بر جاي خواهد گذاشت و اساساً رياست محترم جمهوري و وزير محترم فرهنگ و ارشاد به واسطه همين تغييرات اساسي مثبت در ساختار سينما و مديريت آن بوده كه با سرعت خوب، دستور اجرا و تشكيل سازمان را دادند.»استقلال اجرايي سينماهايكي ديگر از بخش‌هاي معاونت كه قطع و يقين تأثيرات فراواني از تبديل معاونت سينمايي به سازمان سينمايي خواهد ديد انجمن سينماي جوانان است. اين انجمن كه يكي از مهمترين كارگاه‌هاي فيلمسازي در سراسر كشور است و بسيار ساختارمند هم تا به حال به فعاليت پايه‌اي خود ادامه داده با تغيير اين ساختار مي‌تواند چهره‌هاي بيشتري را به سينماي ايران معرفي كند؛ چهره‌هايي كه در شهرستان‌ها گاه به دليل كمبود امكانات با تمام خلاقيتي كه دارند از سينما جدا مي‌شوند و استعدادشان از بين مي‌رود. هاشم ميرزاخاني مديرعامل انجمن سينماي جوانان در مورد تغييرات معاونت مي‌گويد:«كلاً فلسفه تشكيل سازمان سينمايي بحث استقلال اجرايي سينماست يعني الان در ذيل معاونت سينمايي و معاونت هم در ذيل وزارتخانه فعاليت مي‌كند و در عين حال معاونت‌ها و سازمان‌هاي ديگري هم در ذيل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي فعاليت مي‌كنند. مثل سازمان فرهنگ و ارتباطات. اما تفاوت در اين است كه اين سازمان‌ها همين كه از نظر چارت و ساختار رسمي «سازماني» شدند، يعني رديف بودجه‌اي خاصي را برايشان تصويب مي‌كنند و در مجلس جداگانه مصوبه مي‌گيرند كه مسائل را راحت‌تر به سرانجام برسانند. در حوزه سينما هم به هر ترتيب اين مقوله اگر ان‌شاءالله به منصه ظهور برسد، ما در سينماي كشور در همه حوزه‌هاي كوتاه مستند حتي انيميشن و سينماي بلند شاهد تغييرات اساسي خواهيم بود. ضمن اينكه خيلي وقت است اين پيشنهاد طرح شده كه ان‌شاءالله با هماهنگي بزرگواراني در حوزه اجرايي معاونت‌ مديريت و برنامه‌ ريزي رياست جمهوري به جمع‌بندي برسند و اين سازمان را نهايي كنند.»بودجه اصل استوي در پاسخ به اين پرسش كه «به زعم شما تغييرات بودجه‌اي در سينماي جوان هم باعث تغيير و تحول ساختاري خواهد شد» مي‌گويد:«قطعاً اين اتفاق خواهد افتاد. چراكه اولاً همه مسائل اجرايي كشور منوط به بودجه است، حوزه سينما و سينماي جوان هم از اين امر مستثنا نيست و اين تغيير در اينجا هم اتفاق خواهد افتاد، چرا كه ما در سراسر كشور دفاتر مختلفي داريم كه از حداقل‌هاي حوزه سينما برخوردارند. اين دفاتر چشم اميد كل استان بوده و جوانان با دلبستگي خاصي به دفاتر انجمن مراجعه مي‌كنند اما متأسفانه مثلاً در برخي موارد، دفاتر با دوربين 170 آن هم ناقص در حال فعاليت و خدمات‌رساني به هنرجوها هستند.»يكي از مواردي كه گاه موجب نگراني‌هايي در بخش‌هاي مختلف اجرايي كشور مي‌شود اين است كه توان بالقوه و نيروي متخصص در به كارگيري بودجه يا مديريت در اين تغيير ساختاري وجود نداشته باشد يا كم باشد. آيا در انجمن سينماي جوانان هم وضعيت به همين گونه خواهد بود؟ ميرزاخاني پاسخ مي‌دهد:«اين توان بالقوه كه قطعاً هست. ما الان با داشتن 60 دفتر در كشور آمادگي اين را داريم كه فعاليت‌مان را گسترده كنيم و استعدادهاي بيشتري را شناسايي كنيم، ضمن اينكه با اين حركت تمركز زدايي بيش از پيش مي‌شود.» وي ادامه مي‌دهد:«الان بسياري از فعاليت‌ها در تهران متمركز شده است. در حوزه كوتاه و سينماي جوان قريب به 60 درصد آثار متعلق به بچه‌هاي تهران است. حالا آنهايي كه جايزه مي‌گيرند بيشتر. اگر اين استقلال حاكم شود و بودجه‌هاي خوبي به دفاتر كل كشور فرستاده بشود، اين اتفاق مي‌تواند براي تمام كشور رخ دهد و استعدادهاي نويني ديده شوند و ما شاهد آيند‌ه بهتري براي آينده سينمايي كشور خواهيم بود. به اين ترتيب است كه جوان‌ها مي‌آيند و وارد سينماي حرفه‌اي كشور مي‌شوند، فيلم‌هاي بهتري را تصوير مي‌كنند و ما به واسطه فيلم‌هايي كه اين جوانان در شهرهاي مختلف كشور مي‌سازند، شاهد تنوع تصويري و روايت بيشتري از قوميت‌ها و مناطق مختلف و فرهنگ‌هاي مختلف خواهيم بود و بر همين مبناست كه ما اميدواريم اين تغيير ساختار هر چه سريعتر اتفاق بيفتد.»منتظر چارت سازمان سينمايي هستيممحمدرضا عباسيان، مدير عامل مؤسسه رسانه‌هاي تصويري هم در مورد سازمان سينمايي و اينكه آيا كارهاي مقدماتي انجام شده كه اگر سازمان شكل گرفته زيربنا‌ها برنامه‌ريزي شده باشد؟مي‌گويد:«الان بايد ساختار و چارت سازمان مشخص شود تا بعد جايگاه تمام مؤسسات در آن تعريف شود، ما الان به عنوان مؤسسه رسانه‌هاي تصويري تكليف‌مان معلوم است و كار توزيع ويدئويي سينماي ايران را انجام مي‌دهيم، حالا با اين سياست‌هاي جديد داريم عرضه بين‌المللي هم انجام مي‌دهيم. اما تغييرات ساختاري براي فعاليت ما بايد در ساختار جديد معلوم شود. اگر در ساختار جديد مثلاً الزاماً براي بين‌الملل يك واحد مجزا تعريف شود، كل كارهاي بين‌الملل ما بايد برود در آن جايگاه جديد كه براي بين‌الملل تعريف شده است يا ممكن است مثلاً تعريف شود كه كل توزيع سينماي ايران در قالب يك مؤسسه بيايد. حالا توزيع ويدئويي‌اش در اختيار مؤسسه رسانه‌هاي تصويري است، ممكن است اكران هم اضافه شود به همان توزيع قبلي؛ ممكن است وقتي اعلام مي‌كنند «توزيع»؛ توزيع داخلي و خارجي را شامل بشود، يعني ما همان تعريفي كه براي شروع به كار من با مؤسسه رسانه‌ها از ابتدا با آقاي شمقدري داشتيم كه بنا بر آن مؤسسه رسانه‌ها ارتقا پيدا كند به مركز توزيع سينماي ايران كه سينما، ويدئو و اكران سينما و سينمايي بين‌المللي هم در آن است.»وي ادامه داد:« براي تغيير ساختاري بخش آمادگي دروني مجموعه ما وجود دارد اما بخش ديگر بخش اداري و تشكيلاتي است كه آن بايد به صورت سلسله مراتبي طي شود، اصل ساختار معرفي شود و ما خودمان را براساس آن تطبيق دهيم. در شرايط فعلي ما منتظر چارت سازمان سينمايي هستيم.»