به بهانه حذف پست کتابداری از مدارس

خداحافظ کتابخانه کوچک مدرسه!

محمد عمرانی | وزیر آموزش و پرورش چندی پیش گفته بود؛ باید کتابدارها از مدارس حذف شوند. در همین حال دبیر کل اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان نظر دیگری دارد. احمد خلیلی در جایی گفته است:« درس مطالعه و کتابخوانی در برنامه آموزشی دانش‌آموزان مقاطع مختلف تحصیلی باید گنجانده شود. در حال حاضر اما تعداد کلی از مدارس به تجهیز کتابخانه‌ها اهمیت داده و آن را در برنامه کاری و آموزش و پرورشی خود جای می‌دهند این روزها کمتر کتابخانه‌ای در مدارس شهرها و روستاها وجود خارجی داشته و دارای اهمیت است.در حالی که کارشناسان تعلیم و تربیت بر نقش و اهمیت کتاب و کتابخوانی در ارتقای عملی دانش‌آموزان تأکید بسیار کرده‌اند. دبیر کل اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان خانواده‌ها را عامل بسیار مؤثر در ایجاد عادت به مطالعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی می‌داند و می‌گوید: محیط و شرایط خانواده، روش تربیتی و آموزش والدین، طرز تفکر و نگرش والدین در رابطه با مطالعه و کتابخوانی نقش بسزایی در تقویت عادات مطالعه و کتابخوانی در دانش‌آموزان دارد. تأکید بر لزوم توسعه فرهنگ کتابداری در خانه و خانواده از سوی کارشناسان در حالی مطرح می‌گردد که امروزه از یکسو جامعه فرصت چندانی را در اختیار خانواده‌ها قرار نمی‌دهد و از سوی دیگر تخصص کتابداری از سوی همین جامعه مورد بی‌مهری قرار می‌گیرد. در حالی که این رشته می‌تواند روزنه‌های جدیدی را برای دانش‌آموزان باز کند که شاید خانواده‌ها به دلیل نبود این علم قادر به درک و دریافت آن نباشند. یک کارشناس فرهنگی در این زمینه می‌گوید: اگر دانش‌آموزان در مدرسه با کتاب و کتابخوانی آشنا شده و لذت مطالعه و افزایش معلومات را درک کنند. در همه مقاطع زندگی کتاب همراه آنان خواهد بود. او با تأکید بر اینکه سرانه مطالعه و کتابخوانی در کشور ما بسیار پایین است، می‌افزاید: برای رفع این مشکل باید به تقویت کتابخانه‌های مدارس بپردازیم، زیرا کمبودهای اقتصادی و توزیع نامناسب و حساب نشده کتاب‌ها، باعث ضعف و نابودی کتابخانه‌های مدارس شده است. دبیر کل اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزان نیز با اشاره به این موضوع که نظام تعلیم و تربیتی که براساس یک کتاب و یک جزوه درسی شکل گرفته باشد، نمی‌تواند دانش‌آموزان را به سوی منابع غیر درسی و دیگر منابع علمی رهنمون سازد، می‌افزاید: اگر نظام تعلیم و تربیت ما متکی بر پرسشگری و خلاقیت باشد، خود به خود بسترساز مطالعه می‌شود. به گفته خلیلی روش‌‌های تدریس، شیوه نگرش معلمان به کتاب و کتابخوانی، در ایجاد آمادگی ذهنی و انگیزه مطالعه در دانش‌آموزان مؤثر است. با این وجود باید پرسید که در آستانه روزجهانی کتابداری مدارس که در سراسر جهان روز مهمی به شمار می‌رود و چرا مسئولان اجرایی ما به جای چاره‌جویی و برنامه‌ریزی برای ارتقای این پست مهم به یکباره به حذف آن رأی می‌دهند؟! و آیا با این کج سلیقگی و ندانم کاری و لجبازی باز هم می‌شود امیدوار بود که سرانه مطالعه در کشورمان افزایش پیدا کند؟ جالب توجه آنکه، امسال در حالی که تنها هفت روز مانده به روز بین‌المللی کتابخانه‌های مدارس، وزیر آموزش و پرورش پست کتابدار در مدارس کشور را حذف کرد. رئیس انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران در گفت‌وگو با رسانه‌ها، ضمن انتقاد از این اقدام حاجی بابایی گفته است، من خیلی به تغییر نظر مسئولان آموزش و پرورش درباره این اقدام امیدوار نیستم؛ چرا که امروز کتابدار مدارس مسئله آنها نیست و اغلب او را کسی می‌دانند که بود و نبودش در مدرسه چندان فرقی نمی‌کند. مروری بر تاریخ کتابداری نشان می‌دهد که در اوایل سال 1960 میلادی کتابداران مدارس از سراسر جهان با شرکت در کنفرانس جهانی سازمان‌های حرفه معلمی (WCOTP)،‌طی جلساتی درباره برگزاری نشست و همایش بین‌المللی برای کسانی که حرفه آنان به نحوی مرتبط با کتابخانه‌های مدارس می‌شود به بحث و تبادل نظر پرداختند و پس از برگزاری این نشست به دلیل اهمیت کتابداری مدارس در تولید علم و توسعه کشورها سنگ‌بنای انجمن بین‌المللی کتابداران مدارس گذاشته شد. دکتر بلانش ولری، رئیس انجمن کتابداران مدارس جهان روز 18 اکتبر 1999 را به عنوان نخستین روز بین‌المللی کتابخانه‌های مدارس اعلام کرد و از آن پس مقرر گردید چهارمین دوشنبه ماه اکتبر برابر با (پنجم آبان) هر سال به عنوان این روز با شعار «روزی در زندگی من...» نامگذاری می‌شود. بسیاری از دولت‌ها در این روز برنامه‌های مختلفی برای توسعه کتابداری در کشور خود برگزار می‌کنند این در حالی است که همزمان با چنین مناسبتی وزیر آموزش و پرورش بر حذف کتابدار مدارس تأکید می‌کند. یک عضو با سابقه انجمن کتابداری ایران، در گفت‌وگویی ضمن اعتراض به حذف پست کتابداری در مدارس می‌گوید: دلیلی که آقای وزیر برای این تصمیم خود آورد این بوده است که 70 هزار کتابخانه در مدارس کل کشور وجود دارد و دستگاه عریض و طویل آموزش و پرورش نمی‌تواند برای این تعداد کتابخانه، کتابدار داشته باشد و بنابر مسئولیت آنها به مدیران مدارس یا دانش‌آموزان واگذار می‌گردد. باید گفت که در یکی دو سال اخیر تمام تلاش‌‌هایی که برای بازگرداندن موقعیت کتابداران در مدارس انجام گرفته بی‌نتیجه بوده است، چنانکه رئیس انجمن کتابداری ایران در این زمینه می‌گوید: ما به عنوان مسئول انجمن علمی کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران، به این اقدام وزیر آموزش و پرورش اعتراض کردیم و مسئله در شورای عالی آموزش و پرورش هم مطرح شده است اما نظر آقای حاجی بابایی همان بود که بود. این بی‌مهری حاجی بابایی نسبت به کتابداران مدارس در حالی است که در جهان پرشتاب و دانش‌محور امروز، کتابداری یک عام دانشگاهی بوده و دارای شأن جایگاه مهمی در مراکز آموزشی است. به گونه‌ای که بسیاری از کارشناسان کتابداری و اطلاع‌رسانی را دانشی می‌‌دانند که به مطالعه و بررسی شیوه‌های گوناگون تولید دانش، گردآوری منابع اطلاعاتی (کتاب، نشریه، لوح فشرده، بانک‌های اطلاعاتی، پایگاه‌های اطلاعاتی، اینترنت و وب) پرداخته و باعث صرفه‌جویی در وقت مخاطب یا کاربر می‌گردد.و البته نباید از حق گذشت که در کشور ما به دلیل نبود تعریف جامع از این حرفه و مسائل از این دست کتابدار هیچگونه فعالیت مؤثری در توسعه کتابخوانی انجام نمی‌دهد و کار و وظیفه او را حتی دانش آموزان هم می‌توانند به راحتی انجام دهند. رضایی شریف آبادی بر ویژگی‌های کتابدار و نقش مهم او در ارتقای سطح کتابخوانی دانش آموزان تأکید می‌کند و دلایلی که این دیدگاه را به وجود آورده، توضیح می‌دهد: کتابخانه‌های مدارس به طور عموم توسط افرادی که رشته آنان غیر مرتبط با کتابداری است یا کارمندانی که وزارتخانه نمی‌دانسته چه کارشان کند، اداره می‌شود و نحوه کار هم بیشتر شبیه انبار داری بوده است که آن فرد صبح می‌آمده مدرسه و کلید این انباری (کتابخانه مدرسه) را به او می‌‌داده‌اند و بعد از پایان شیفت از او تحویل می‌گرفته‌اند! بنابراین اگر دیدگاه مثبتی نسبت به کتابداران مدارس وجود ندارد به دلیل نبود نقش مؤثر کتابدار در توسعه کتابخوانی در کشور نیست بلکه استفاده نکردن از نیروهای کارآمد در این حوزه است.رئیس انجمن کتابداری ایران در این زمینه می‌افزاید: اگر می‌خواهیم کودکان‌مان را از کودکی به مطالعه عادت دهیم، باید کتابخانه‌های مهد کودک‌ها و مدارس را تقویت کنیم و این جز با استفاده از نیروهای متخصص کتابدار امکانپذیر نیست.رئیس انجمن کتابداری ایران در پاسخ به این سؤال که «با این اقدام چند کتابدار از چارت اداری وزارت آموزش و پرورش خارج می‌شوند؟» گفته است تعداد دقیق نیروهایی را که به عنوان کتابدار در مدارس مشغول فعالیت هستند، باید از مسئولان این وزارتخانه پرسید اما نکته مهم این است که متأسفانه در آموزش و پرورش هرگز کتابدار به معنای واقعی وجودنداشته است.وی می‌افزاید: همانطور که گفتم کتابدار و پست کتابداری در مدارس برای آنها (مسئولان آموزش و پرورش) اصلاً مسئله نیست؛ مدارس ما هر چقدر هم نیرو کم داشته باشد، معلم ریاضیات یا علوم‌شان را حذف نمی‌کنند چون این دروس برای آنها اصلی است و آن را جزو ضروریات آموزش و پرورش می‌دانند، اما کتابدار را چیزی می‌دانند که بود و نبودش فرقی نمی‌کند.مسئول سابق کتابخانه مرکزی آموزش و پرورش منطقه 18 تهران با یادآوری این نکته که سال‌ها پیش کتابداری و کتابخوانی و کتابخانه در آموزش و پرورش مرده است، می‌افزاید: کتاب، گنجینه دانش بشری است، ولی در کشور ما، مهم‌ترین دستگاه متولی علم و دانش‌، کتاب و کتابخوانی را به کلی از یاد برده است، بنابراین نباید انتظار داشت که دانش‌آموزان ما اهل مطالعه بار بیایند.خدیجه.س، کتابدار سابق یک دبستان در منطقه 13 تهران نیز حذف پست کتابدار مدارس را ظلم به نسل آینده می‌داند و می‌گوید: بعضی‌ها فکر می‌کنند حذف پست کتابدار فقط ظلم به کتابداران مدرسه است در حالی که باید گفت این کار ظلم در حق کتابدار و کتابخوان است.محمد کریمی که مدت پنج سال کتابدار یک مدرسه راهنمایی در منطقه 7 تهران بوده نیز حذف پست کتابدار از چارت مدارس را یک تصمیم نسنجیده و خام می‌داند که تبعات منفی آن دامن نسل آینده را خواهد گرفت.زهرا کرمانیان، دانشجوی رشته کتابداری در دانشگاه آزاد حذف کتابدار از مدارس را استقبال از جهل و نادانی برمی‌شمارد و می‌گوید کتابداران کلیددارهای گنجینه‌های علم و دانش هستند و اگر در جایی که گنجی نهفته است کلیددار نباشد، نمی‌توانیم به راحتی به گنجینه دست یابیم.کتابدار قدیمی یک مدرسه در شهرری کتابداری را یک عبادت می‌داند و می‌افزاید: همچنان که شنیده‌ایم و در روایات اسلامی ما آمده، یک ساعت تفکر بهتر از 70 سال عبادت بدون تفکر است، بنابراین اگر می‌خواهیم فرزندان ما، صالح بار بیایند، باید تفکر را به آنان بیاموزیم. حسین پارسافر، کتابدار را ترویج‌دهنده تفکر می‌داند و معتقد است که وظیفه کتابدار مدرسه از وظیفه دیگر کتابداران سنگین‌تر است، زیرا او افراد ناآشنا به کتاب را کتابخوان می‌کند، بنابراین بر ماست که کتابداران را ارج نهیم.