حميد نورشمسي | اخبار منتشر شده از معاونت فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي در رابطه با بيست و چهارمين نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران در فاصله كمتر از دو هفته به برگزاري آن هر روز رنگ و بوي تازهاي به خود ميگيرد. از گوشه و كنار شنيده ميشود كه مديريت جديد معاونت فرهنگي در سال جديد برنامههاي گستردهاي براي جشن 10روزه كتاب در پايتخت تدارك ديده است كه از سويي نشان از نگاه كاملاً متمايز اين مديريت به برگزاري چنين نمايشگاهي دارد و از سوي ديگر نشانههايي از مشاهده يك رويداد فرهنگي كاملاً متفاوت با تمامي دورههاي پيش روي آن را ميدهد.
بيشك نمايشگاه كتاب بيست و چهارم با همه بزرگي و حاشيههاي خود ميتواند محك بزرگي بر نوع نگاه مديريتي معاون فرهنگي ارشاد باشد، نمايشگاهي كه سيزدهم ارديبهشت با حضور رئيس جمهوري افتتاح خواهد شد كه اين به نوبه خود نشان از ميزان اعتنا و اهميت فوقالعاده و نيز وزن قابل اعتناي آن در اين دوره از برگزاري براي دستاندركاران فرهنگي كشور و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و مديريت آن است.اما در آستانه برگزاري اين نمايشگاه نوع نگاه مديريت برگزاركننده آن با مسائل اصلي مبتلا به نمايشگاه به چه صورت خواهد بود و آيا بدنه نشر به ويژه بخشي از آن كه به نوعي خط دهنده به برخي رسانهها نيز به شمار ميآيند در برابر تحولات رخ داده در نمايشگاه امسال چه واكنشي از خود نشان خواهند داد؟ اين موضوع را تكتك مخاطبان حرفهاي نمايشگاه در گير و دار اين روزهاي برپايي نمايشگاه ميتوانند از لابهلاي سخنان مديران ارشد نهادهاي فرهنگي گمانهزني كنند.
ناشران هم ضعف دارندمسئله ديركرد و تعلل اداره كتاب معاونت فرهنگي وزارت ارشاد در صدور مجوز نشر كتاب مسئله تازهاي نيست و همواره محل مناقشه ميان ناشران و نويسندگان از سويي و نويسندگان و صاحبان اثر به عنوان مركز توجه اين اداره از سوي ديگر بوده است.چندي قبل و در آستانه نمايشگاه كتاب امسال جمعي از ناشران در گفتوگو با خبرگزاريها از تعلل كتابخانه ملي در صدور فيپا براي انتشار كتابشان گلهمند بودند و اظهار داشتند كه مسئله كشدار شدن زمان انتشار يك اثر رفته رفته به خارج از وزارت ارشاد در حال تسري است.سيدمحمد حسيني وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي اما در مقام عاليترين پاسخگوي فرهنگي كشور در واكنش به اين اظهارنظرها و گلايههاي رايج در زمينه كشدار شدن زمان صدور مجوز نشر اين بار مشكلات ناشي از طولاني بودن زمان صدور مجوز را متوجه ناشران و ضعف آثار ارسالي از سوي آنان دانست كه موجب ميشود روند صدور اصلاحيه براي آثار آنها با تأخير همراه شود.حسيني در اين رابطه همچنين اظهار داشت: ممكن است از حالا به بعد، اين موضوع (صدور اصلاحيه و عدم صدور مجوز) به عنوان نقطهضعف ناشر اعلام شود. ناشري كه 100 كتاب ميفرستد و تعداد قابل توجهي از اين آثار اصلاحيه ميخورد يا مشكلات متعددي دارد، به عنوان يك نقطه ضعف به حساب ميآيد. وي همچنين تصريح كرده است: روي هيچ ناشري حساسيتي نيست و همه فعاليتها بر اساس ضوابط است و ناشراني كه ضوابط را رعايت كنند، بيشك به درخواستشان براي حضور در نمايشگاه بينالمللي كتاب و ديگر نمايشگاهها پاسخ مثبت داده ميشود. البته ممكن است در سالهاي گذشته، ناشراني بوده باشند كه ضوابط و مقررات را رعايت نكرده باشند و از قوانين تخطي كرده باشند كه با آنها برخورد ميشود.حسيني اما به اين نكته نيز اشاره داشت كه نهاد متبوع وي در ارزيابيها، ردهبنديهايي دارد كه اين ردهبنديها را براي شركت در نمايشگاهها، خريد كتاب از ناشران و حضور در نمايشگاه بينالمللي كتاب تهران از سوي آن براي ناشران اعمال ميشود و ضرورت دارد ناشران نيز آن را رعايت كنند، به ويژه ضوابطي كه اخيراً به تأييد شوراي عالي انقلاب فرهنگي رسيده است.به گفته حسيني اگر اين ضوابط و مقررات را رعايت كنند، از امتيازهاي بيشتري برخوردار خواهند بود، اما معنايش اين نيست كه اگر ناشري كتابي فرستاد كه مشكل داشت، ارشاد با آن برخورد كند.بهمن دري نيز به عنوان عاليترين مقام پس از حسيني در زمينه نشر آثار مكتوب در همين زمينه اظهار داشته است: ما تابع قوانين مصوب از سوي مراجع قانوني هستيم و ملاك ما در صدور مجوز كتاب رعايت ضوابط مصوب شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سال 1389 است. بنابراين كتابي كه اين ضوابط و قوانين را رعايت كند قطعاً از نظر ما انتشارش بلامانع است. معاون امورفرهنگي اما به شدت از ترويج بيديني و ابتذال و تحريف واقعيتهاي مسلم تاريخي و نيز مرامهاي مغاير با اسلام ومذهب رسمي كشور جلوگيري خواهد كرد.
ساماندهي تازه خارجيها در داخلبخش بينالملل و خريد كتابهاي خارجي در نمايشگاه كتاب تهران با وجود علاقه و توجه نسبي همه ساله جمعيت جوان بازديدكننده از نمايشگاه كتاب، يكي از حاشيههاي آن به شمار ميرفته است تا جايي كه ساعات بازديد از اين بخش نيز در سنوات گذشته نمايشگاه با ساعات كاري معمول نمايشگاه داراي تفاوت بوده است.صرفنظر از همه اين مشكلات كه در سال گذشته منجر به بسته شدن غرفه يكي از ناشران غير ايراني نيز شد، نمايشگاه بيست و چهارم در تدارك گستردهاي براي حضور ناشران خارجي است تا جايي كه بهمن دري اخواي معاون فرهنگي وزير ارشاد در اين رابطه اذعان داشته است كه به دليل تقاضاي بيش از حد ناشران خارجي براي حضور در نمايشگاه امسال در نظر داريم مساحت فضاي اختصاص داده شده به آنها را افزايش دهيم تا تعداد بيشتري از ناشران خارجي بتوانند در نمايشگاه امسال حاضر باشند.با اين وجود رويكرد نمايشگاه به حضور ناشران بينالملل و كشورهاي خارجي در نمايشگاه امسال تا اندازهاي دچار تغييراتي قابل اعتنا شده است كه مهمترين آنها را ميتوان در رويكرد جديد نمايشگاه به برگزاري نشستهاي جانبي براي متقاضيان غيرايراني دانست.احسان عباسلو، دبير سراي اهل قلم در اين رابطه در گفتوگو با برخي خبرگزاريها گفته است: تغييرات زيادي نسبت به سالهاي گذشته در برنامههاي امسال مشاهده نميشود، اما امسال براي كشورهاي خارجي برنامهاي نخواهيم داشت چرا كه در دو سال گذشته با همكاري اكو، روز ملي كشورها را در فهرست برنامهها گنجانده بوديم، اما با توجه به تجربهاي كه بهدست آمده احساس ميشود اين نشستها نيازها را ارضا نخواهد كرد، ضمن اينكه ضعفهايي را هم در برگزاري اين نشستها از سوي كشورها مشاهده ميكرديم.به گفته مدير سراي اهل قلم، پيشنهاد شده بود تا حد امكان نشستها كتابمحور شود، اين تأكيد را مدنظر خواهيم داشت تا در حد امكان نشستي برگزار شود كه كتابمحور باشد، اما اين بدان معنا نيست كه تمام نشستهاي ما كتابمحور باشد، زيرا نشستهاي موضوعي را هم خواهيم داشت.عباسلو با تأكيد بر اينكه نشستهايي جايگزين نشستهاي اكو خواهيم كرد، بيان داشته است: به جاي برنامههاي اكو نشستهايي به مؤسسات و نهادهاي فرهنگي اختصاص مييابد، چراكه براساس فراخوان اعلام كرديم اگر برنامهها كيفي باشند در جداول قرار ميگيرند.
راحت بياييد و برويداز امكانات جانبي و رفاهي در نظر گرفته شده در نمايشگاه كتاب امسال خبرهاي خوشي براي بازديدكنندگان به گوش ميرسد.اگرچه مصلاي بزرگ تهران را يكي از گزينههاي ايده آل براي برپايي نمايشگاه از نقطه نظر آمد و شد مخاطبان به واسطه وسايل نقليه جمعي ميتوانيم به شمار بياوريم، اما مشكل بزرگ تردد با وسايل نقليه شخصي به ويژه در دو روز تعطيل واقع در ايام برگزاري نمايشگاه را نميتوانيم به راحتي به فراموشي بسپاريم.مصلاي تهران اما گويا امسال از نظر پارك وسائل نقليه شخصي دچار تحولاتي شده است و اقدامات قابل اعتنايي نسبت به سالهاي قبل از نظر استقرار سامانههاي اتوبوسراني و تاكسيراني شاهد خواهيم بود. با اين وجود مشكلاتي چون وضعيت برق نامطلوب مصلا در كنار مشكل تهويه شبستان اصلي مصلا و نيز عدم تأمين امنيت لازم از نظر اطفاي حريق در نمايشگاه همچنان باقي است و مسئولان مربوطه نيز تا كنون تمايلي به اعلام رفع آن از خود نشان ندادهاند.همچنين در نمايشگاه بيست و چهارم به دليل ساخت و سازهاي دنبالهدار مصلا رواقهاي موجود در محل مصلا همچنان خارج از دسترس هستند و نمايشگاه كوچك شده امسال نيز بايد در حوزههاي كودك و نوجوان در پناه چادر به مخاطبان خود لبخند بزند. لبخندهايي كه سال گذشته با رگبارهاي بهاري تهران طعم آب و سيلاب به خود گرفت.شكي نيست كه محل فعلي برگزاري نمايشگاه كتاب نميتواند نقطه ايدهالي براي برپايي اين جشن بزرگ فرهنگي به شمار بيايد. محلي كه اساساً با توجه به نيازمنديهاي نمايشگاهي ساخته نشده است. با اين وجود بايد امسال را نيز همانند سالهاي ديگر و در حسرت ساخت و ساز يك مكان نمايشگاهي استاندارد به تماشاي كتابهايي در مصلاي بزرگ تهران نشست كه بيتابي مخاطبانش براي داشتن آنها در كنار بيتابي صاحبان آن براي عرضه شان مجال سخن بر هر كاستي ميبندد و باز اين جمله را به ياد ميآرود كه كار كتاب اين روزها در ايران تنها كار دل است و بس.
