علی رضا اکبری-حالا فقط مروارید سیاه خزر نیست که به نام ما و به کام اسپانیایی ها بر سر خوان گسترده ثروتمندان اروپایی سرو می شود ، مقام اول تولید طلای سرخ (زعفران ) نیز می رود که آهسته آهسته از دست مان خارج شود و برادران افغان با حمایت کشورهای غربی و در جهت حذف معضل مواد مخدر مشغول قاچاق پیاز زعفران هستند و گوشه چشمی به شراکت در تولید زعفران دارند . از آنجا که همه به سختکوشی افغان ها در کار و حمایت سازمان ملل از حذف خشخاش و جایگزینی زعفران به جای آن آگاه هستیم فقط یک سوال باقی می ماند ، زعفران ایرانی کی به زعفران افغانی تغییر نام خواهد داد.؟!3000 سال سابقه تولید
کاشت زعفران در ایران قدمتی ۳۰۰۰ ساله دارد. این گیاه رنگی و گرانبهای چندین ساله، بدون ساقهاست و پیاز دارد و چون درخاک کویر به عمل میآید، به طلای سرخ و یا طلای کویر شهرت یافتهاست. از هر ۱۵۰ گل، یک گرم زعفران و از حدود ۱۴۷ هزار گل تازه، یک کیلو زعفران خشک به دست میآید. زعفران به علت طعم و رنگ و عطر عالی، کاربردهای فراوانی در تولید فرآوردههای غذایی، دارویی و شیمیایی دارد و با توجه به محدودیت کشت و تولید، از فرآوردههای گران قیمت به شمار میرود. ایران با متوسط تولید ۱۰۰تن در سال، در زمینه تولید زعفران مقام اول را دارد. اسپانیا با تولید متوسط ۲۵تن، مقام دوم و کشورهای هندوستان، جزایر اسپرون روسیه، سنگاپور، مالزی، ژاپن، تایوان، چین، فرانسه، ایتالیا، آلمان، استرالیا و یونان با تولید متوسط ۲۵تن، مجموعا مقام سوم را به خود اختصاص میدهند.
زَعفِران گیاهی دارویی و صنعتی است که در آلمان به عنوان آرام بخش، داروی دردهای معده و آسم مصرف میشود.منبع درآمد صد هزار خانواده
برای کشاورزان در خراسان، زعفران درآمد اصلی است. گیاهی که تنها دو بار در اول آبانماه (قبل از محصولدهی) و اوایل آذرماه (در پایان محصولدهی)، به آب نیاز دارد و تا بهار، آب باران و برف برای آن کافی است. کاشت، داشت و برداشت آن فرصتهای فراوان شغلی به وجود میآورد، حمل و نقل آن گران تمام نمیشود و توان ارزآوری دارد. از آماری که به گونهای نه چندان دقیق درباره زعفران و زعفرانکاران ایران منتشر میشود، چنین بر میآید که بیشتر از صد هزار خانوار، به ویژه در شهرستانهای قائن، تربت حیدریه، گناباد، بجستان، فردوس، ارسک، سرایان، بیرجند و کاشمر در استانهای خراسان جنوبی، رضوی و شهرستان اقلید و شهرستان استهبان در استان فارس از این محصول روزگار میگذرانند.خواب خرگوشی متولیان"امسال زعفران هیچ صادرکننده نمونه ای ندارد." این جمله ای است که سه سال پیش مهدی غضنفری معاون وزیر بازرگانی اعلام کرد و پس از دوسال هنوز این جمله جای تامل دارد ، زیرا زعفران، این محصول اصیل ایرانی دیگر جایگاه پررنگی با برند ایرانی در بازارهای صادراتی ندارد.
اگرچه زعفران در موضوع صادرات غیرنفتی، یکی از کالاهای اصیل ایرانی به شمار می رود اما با توجه به خروج فله ای این محصول از بازار ایران ، نامی از ایران در میان برند های معتبر بسته بندی شده زعفران در دنیا برده نمی شود و در حال حاضر سکان بازارهای فروش زعفران دنیا را اسپانیا، چین و چندین کشور تازه وارد به این عرصه به دست گرفته اند.
هرچند دولت با حذف جایزه صادراتی برای صدور محصول به صورت فله ای و بسته بندی بالای 10 گرم برای این محصول دهنه مهار ناپذیر صدور غیر اقتصادی محصول را کشید اما شاید این تغییر سیاست دولت در امر صادرات کمی دیر بود زیرا اسپانیا سال هاست گوی سبقت را از ما ربوده است و زعفران به نام ما و به کام ماتادور ها ، سفره های اشراف اروپایی را رنگین می کند.
برخی از کارشناسان وفعالان اقتصادی ریشه های این مشکل را در طرح دولت برای جلوگیری از ضرردهی کشاورزان می دانند که چند سال پیش با اعمال یکسری سیاستهای حمایتی، قیمت توافقی خرید زعفران افزایش یافت و از هر کیلو 300 هزار تومان به هر کیلو 500 هزار تومان در سال 85 رسید. این امر باعث رشد قیمتها شد و بازار زعفران را آشفته کرد. سرمایه گذاری بلند مدت اروپا
اگرچه هنوز بسیاری از کشورهای صاحب برند در زمینه زعفران نیازمند خرید زعفران ایرانی هستند، اما برخی کشورها نیز با شناخت صحیح از جایگاه صادراتی این محصول اقدام به خریدهای قاچاق و فله ای از کشاورزان ایرانی کرده اند تا بتوانند جایگاهی را برای خود در زمینه بازار جهانی و صادراتی این محصول کسب کنند.
در این میان حتی کار از خریدهای فله ای نیز فراتر رفته و برخی کشورها اقدام به خرید پیازهای زعفران برای کشت در کشور خودشان و بی نیاز شدن از خریدهای آتی این محصول از کشورمان کرده اند. این خود نکته مهمی است که ضرورت دارد مسئولان و برنامه ریزان کشور به آن به نحو شایسته ای توجه کرده و از ادامه این روند جلوگیری کنند.
این همان واقعیت تلخی است که در سالهای اخیر اتفاق افتاده و پیاز زعفران ایران به افغانستان قاچاق شده است.البته کشورهای اروپایی نیز به افغانستان برای تصاحب این محصول کمک میکنند، همچنین این کشورها به تازگی پیازهایی که به صورت ژنتیکی تولید شدهاند را از کشور هلند به افغانستان وارد کرده اند.
هم اکنون توسعه کشت زعفران، جزء اولویتهای کاری کشورهای اروپایی در افغانستان است که در این ارتباط بیشترین میزان فعالیت مربوط به موسسه داکار است که فعالیتش تحت نظر سازمان ملل متحد صورت می گیرد.
خیز بلند افغان ها برای تولید بیشتر
هادی موحدان رییس اتحادیه زعفران فروشان تربت حیدریه با اشاره به اینکه قاچاق پیاز زعفران که اغلب به کشور افغانستان صورت می گیرد موجب می شود در چند سال آینده با تولید زعفران در آن کشور ، محصول زعفران ایران به عنوان اولین تولید کننده زعفران مرغوب در جهان ، بازار فروش خود را از دست بدهد،می گوید : با استقبال افغان ها از خرید پیاز زعفران ، قیمت هر کیلو پیاز این محصول که در گذشته پنج تا شش هزار ریال بود، اینک به 11 تا 12 هزار ریال افزایش یافته است.
این در حالی است که قیمت هر کیلو زعفران خشک از 35 میلیون ریال در سال های گذشته به 11 میلیون و 500 هزار ریال در حال حاضر کاهش یافته است.
موحدان می افزاید : افغان ها در حالی که از ورود زعفران خشک به کشورشان جلوگیری می کنند به شدت به دنبال ورود پیاز این محصول برای کاشت ، تولید و سرانجام دردست گرفتن بازار این محصول هستند.
برخورد قانونی با قاچاق پیاز زعفران
رئیس سازمان بازرگانی خراسان جنوبی از برخورد قانونی با قاچاق پیاز زعفران از استان ، خبر می دهد و می گوید : زعفران محصول استراتژیک ایران است و تعداد زیادی از کشاورزان استان خراسان جنوبی از طریق تولید زعفران امرار معاش می کنند.
نادر میرشکار با اشاره به اینکه جلوگیری از قاچاق پیاز زعفران خراسان جنوبی به برخورد قانونی نیاز دارد، می افزاید : بیش از 96 درصد تولید زعفران دنیا به ایران تعلق دارد و این درحالی است که زعفران را در دنیا به نام اسپانیا می شناسند زیرا صادرات فله ای زعفران ایران طی سالهای متمادی به اسپانیا و بسته بندی آن از طریق این کشور و ارائه در بازارهای جهانی موجب ناشناخته ماندن زعفران ایران در دنیا شده است.
میرشکار خاطرنشان می کند : طی سالهای اخیر با توجه به شکل گیری شورای ملی زعفران، صندوق حمایت از زعفران، تدوین بسته حمایتی دولت و مشوقهایی برای ارائه بسته بندی با کیفیت این محصول، گامهای مثبتی در این راستا برداشته شده است.
میرشکار اضهار امیدواری می کند : اگر صادرکنندگان منافع ملی خویش را در این راستا ببینند مسلما با بهترین کیفیتی که زعفران ایران دارد، کشورهای دیگر نمی توانند رقیبی جدی برای زعفران ما باشند.تدابیر دولت برای صادرات بسته بندی
دولت چندی پیش اعلام کرد که صادرکنندگانی که زعفران بسته بندی شده و مطابق با سلیقه مصرف کننده نهایی در بازار هدف صادر کنند، از حمایتهای بیشتری برخوردار خواهند شد. دلیل این امر نیز جلوگیری از صادرات فله ای زعفران ذکر شده که برای تحقق آن، اقدامات دامنه داری در سازمان توسعه تجارت صورت گرفته و طرحی برای کاهش چند مرحله ای صادرات فله زعفران با همکاری تشکلهای ذیربط در دست تهیه و بررسی است.
