محمد صادق عابدینی - قراراست مرکز جذب گردشگر جنوب شرقی کشور باشد . چابهار ؛ شهری که در آن پاساژها و بلوار های زیبایی ساخته شده . اتومبیل های مدل بالای خارجی در آن رفت و آمد می کنند، تاسیسات زیربنایی زیادی در حال طراحی و ساخت است. دولت برای توسعه آن سرمایه گذاری سنگینی کرده. قوانین برای جذب سرمایه و سرمایه گذاربخش خصوصی تعدیل شده و حتی با توافقات صورت گرفته بین اداره بنادر و دریانوردی، منطقه آزاد و گمرگ ممکن است تسهیلات بیشتری نیز به عنوان تخفیفات گمرگی و عوارض به سرمایه گذاران تعلق گیرد. جشنواره های زیادی از جمله گردشگری و خرید در آنجا برگذار شده و می شود،دریایی بسیار زیباو ساحلی دلپذیر، كه منحصر به فرد است. برای کسانی که دوست دارند آب و هوای موسمی را تجربه کنند چابهار بهترین گزینه داخلی است، جایی که عده ای آنرا هندوستان ایران می نامند و میوه های خاص مناطق گرمسیری را كشت می كنند.آب های چابهار برعکس دریای مازندران که درواقع یک دریاچه عظیم است یا جزایر کیش و قشم که در خلیج فارس جای دارند ، مستقیما به آب های آزاد راه دارد مسئله ای كه از جنبه های اقتصادی ، سیاسی و نظامی حائز اهمیت است و مزیت خاصی به این بندرگاه می بخشد . اما اینهاتنها گوشه ای از حقایق موجود در این شهر است و روی دیگر سکه چابهار چیز دیگریست.
چابهار زیبا
چابهار را می توان به دو قسمت مجزا تقسیم کرد، اول محدوده منطقه آزاد و دیگری مناطق خارج ازآن . تفاوت این دو قسمت تقریبا 180 درجه است . تمامی تصورات خوبی که ازتبلیغات رسانه ای پیدا کرده اید یا ازصحبت های دوستان و آشنایانی که به چابهار سفر کرده اند در ذهنتان نقش بسته مربوط به محدوده منطقه آزاد چابهار است . اکثر خیابان ها به صورت بلوار بوده و منظره نخل های آن بسیارزیباست . ساختمان های مهندسی ساز و مدرن ، چند پاساژ که اکثرا اجناس خارجی را به فروش می رسانند و تعداد زیادی مسافر و خریدار که مشغول بازدید و خرید هستند به جنب و جوشی که در این منطقه از شهر جریان دارد را دامن زده است . اتومبیل های مدل بالایی که اکثرا پلاک منطقه آزاد را دارند محدوه قابل ترددشان تنهاتا اطراف چند شهر نزدیک چابهار است.درداخل منطقه آزاد چابهار معمولا به طور دائم معابر را از زباله پاکسازی می کنند آسفالت خیابان ها سالم است ،پیاده رو ها جدول کشی شده و فضاهای سبز به شهر منظره ای چشمگیر بخشیده است. نظم و امنیت در این منطقه با مشاهده مامورین انتظامی منطقه آزاد که بیشتر اوقات در حال گشت زنی هستندکاملا احساس می شود .ساحل دریا پلاژ سازی شده آلاچیق ساخته اند و وسایل تفریحی تعبیه کرده اند و محیطی دل چسبی را برای استفاده از دریا به وجود آورده اند .
دروازه منطقه آزاد ؛پایانی بر بهشت
محدوده منطقه آزاد چابهار توسط دروازه ای از قسمت اصلی شهر جدا می شود وکافی است از این دروازه عبور کنی تا دنیا برایت عوض شود. از این جاست که ورق بر می گردد .محلات داخلی شهر اکثرا جزو مناطق فرسوده هستند و ساختمان های نوسازدر این منطقه کمتر به چشم می خورد. مناظر دیدنی محو می شوند و از رنگ و لعاب منطقه آزاد جز خاطره ای باقی نمی ماند .خیابان ها از نظر کمی و کیفی به شدت نزول پیدا می کنند و كثیفی آنها هم گویا این لمر است که به ندرت نظافت می شوند.از خیابان ها و پیاده رو هایی كه کف سازی شان در سطح یک راه روستایی هم نیست نمی توان به راحتی گذشت . چند خیابان هم که اصلا آسفالت نشده اند و همانطور خاکی باقی مانده اند . مردم در ساختمان هایی زندگی می کنند که گویا چند روز پیش در آن ها زلزله رخ داده و همه چیز را به حالتی مخروبه به امان خود رها کرده است . دربسیاری از محلات شهر خانه ها با بلوک های سیمانی ساخته شده اند که نه استحکام خوبی دارند و نه زیبایی خاصی و واضح است که درساخت آنها از هیچ اسلوب مهندسی و معماری پیروی نشده . حومه شهر هم در تصرف کپر نشین هایی است که انگار به دست فراموشی سپرده شده اند .یونس جوانی كه بومی چابهار نیست اما چند سالی در این منطقه مشغول به کار شده ، می گوید :« اینجا حتی از لحاظ امنیت هم با منطقه ]آزاد[ قابل مقایسه نیست . من خودم دوست ندارم هنگام تاریکی ، زیاد بیرون باشم ».احمد جوان دیگری که با رانندگی امرار معاش می کند ادامه می دهد :«چابهار شهر کوچیکیه و هزینه بازسازیش زیاد نیست ، اگر بخوان می تونن کل شهرو مثل منطقه آزاد درست کنن ، الان یه نفر خارجی که می آید اینجا ، داخل شهرو ببینه حالش به هم می خورد . اصلا نمی شه خارج از منطقه آزادزندگی کرد ، اگر مجبور نبودم تاحالا صد بار از اینجا در رفته بودم .»
بارقه هایی از امید
اما دراین میان در برخی از مناطق مرکز شهر به استثنا هایی نیز بر می خوریم که «کوی بندر» منطقه مسکونی کارکنان اداره بنادر و دریانوردی چابهار که بعضی از مسئولین سایر نهادها هم در آنجا سکونت دارند،از این دست استثناهاست و این منطقه را می توان بهترین مکان برای زندگی در چابهار دانست . به همت مسئولین اداره بنادر و دریانوردی، شهرک«کوی بندر»با معماری مناسبی ساخته شده و هم اکنون هم درحال توسعه است.
اما چرا نباید همه مناطق شهری مانند چابهار که قرار است یک منطقه آزاد و توریستی باشد و می تواند سالانه میلیون ها دلار ارز وارد بازر سرمایه کشور کند، مثل محدوده منطقه آزاد ، آباد نباشد ؟
بهرام یکی از کارمندانی است که در «کوی بندر » سکونت دارد و در پاسخ به این سوال چنین می گوید:«مسئولین منطقه آزاد از خداشونه کل شهر مثل منطقه ]آزاد[بشه،بهمون زیبایی و تمیزی .چند وقت پیش هم پیشنهاد داده بودن که کل شهر را در اختیارشون بذارن سریع مثل خود منطقه آزاد درستش کنن ، اما مسئولین شهرداری قبول نکردن و گفتن خودمون چابهار رو می سازیم اما اوضاع همینه که می بینید .»
اوضاع فعلی شهر اصلا قابل قبول نیست اما هنگامی مسئله تاسف بارتر می شود که اهالی چابهار از اوضاع شهرشان در گذشته سخن می گویند یعنی زمان هایی پیش از به وجود آمدن منطقه آزاد چابهار یا فعالیت اداره بنادر و دریانوردی، آقای بمپوری که مغازه کوچکی در مرکز شهر دارد در توصیف گذشته چابهار چنین می گوید :« تا چند سال پیش همین چهار تا خیابان را هم که می بینید نداشتیم الان اوضاع خیلی بهتر شده و اصلا با اوضاع سابقش قابل قیاس نیست، اما من از دولت می خواهم به شهر ما بیشتر توجه کند ».
در هر حال اگر مسئولین استان سیستان و بلوچستان و مقامات محلی چابهار دوست دارند منطقه ای نمونه برای معرفی بهتر و بیشتر خودشان به سایر هموطنان و جذب سرمایه گذار و ایجاد اشتغال برای جمعیت جوان چابهار داشته باشند باید فکری اساسی برای تغییر اوضاع فعلی محلات شهری خارج از محدوه منطقه آزاد بکنند، شرایطی كه اصلا در شان مردم و مسئولان این شهر و جایگاهی كه برای آن متصور شده اند، نیست. بی شك چابهار می تواند نگین ایران در حاشیه دریای عمان باشد .
