با هر کدام از گروهها یا هنرمندان فعال تئاتر شهرستانی که از دغدغههایشان بپرسی همگی از بیتوجهی مسئولان تئاتر کشور نسبت به تئاتر شهرستانها میگویند و اکثر وعدههای آنها را صرفاً در حد شعار تلقی میکنند. در این نکته که تئاتر فینفسه در جامعه ما هنری مهجور است و در شهرستانها مهجورتر، شکی نیست اما وقتی به بزرگان و چهرههای شناخته شده تئاتر کشور نگاه میکنیم در مییابیم که اکثر آنها هنر خود را از شهرستانها آغاز کردهاند و جذب تئاتر پایتخت شدند. در آستانه برگزاری بیست و نهمین جشنواره تئاتر فجر و به منظور نگاهی به مشکلات تئاتر شهرستانها با رضا صابری از پیشکسوتان تئاتر خراسان به گپ و گفت پرداختیم که حاصل از نظر شما میگذرد.
آقای صابری! اگر بخواهیم یکراست سراغ آسیبها و مشکلات گروههای تئاتری شهرستانی برویم شما به چه مواردی اشاره میکنید؟
همین استفاده از لفظ تئاتر شهرستان! فکر میکنم همه معضلات از همین جا آغاز میشود، قراردادن یک حائل بین تئاتر شهرستان و تئاتر پایتخت. من فینفسه با قرار گرفتن انبوه امکانات نمایشی و تزریق بودجه کلان به نمایش در پایتخت هیچ مشکلی ندارم، چرا که تهران، نماد این کشور است و این طبیعی است که تمرکز تمامی امکانات در تمام حوزهها از سیاست گرفته تا هنر در این شهر باشد اما با این اصل مشکل دارم که تئاتر به عنوان یک هنر فراگیر دغدغه عمومی مسئولان فرهنگی کشور نباشد و آنها نیز صرفاً توجه خود را معطوف به تئاتر پایتخت کنند و شهرستانیها را فراموش کنند.
دیگر به این تلخیها هم که نیست، آیا واقعاً فراموش شدهاید؟
نشدهایم؟! متأسفانه ضربهای که از خودیها خوردهایم بیشتر از مسئولان بوده است. شما به اکثر نیروهای خبره تئاتر که در پایتخت متمرکز شدهاند نگاه کنید، چند درصد از آنها تهرانی هستند و چند درصد شهرستانی؟ حالا از آن شهرستانیها سؤال کنید که کجایی هستند؟ اکثر آنها هویت خود را فراموش کردهاند و میگویند تهرانیاند! متأسفانه نگاهی که از آغاز به تئاتر در شهرستانها شد، نتیجهاش به اینجا ختم شد که برخی هنرمندان هر یک خود را فراموش کنند، این آسیب بزرگی است که به دلیل تمرکز امکانات در پایتخت گریبان نمایش در شهرستانها را گرفته است. گروههای تهرانی مثل آهن ربا تمام نیروهای خبره شهرستانی را جذب میکنند و با این کار عملاً نیروهای درجه 3 و 4 در شهرستانها باقی میماند، آیا با این افراد میتوان به تولید و اعتلای تئاتر در شهرستانها فکر کرد؟ تئاتر برای اعتلا به تولید آثار فاخر نیازمند است اما با چنین نیروهای به جا مانده فکر تولید یک تئاتر در حد مطلوب نیز فکری عبث است چه برسد به تولید اثری فاخر!
شما سالها در جشنواره تئاتر حضور داشتید و آثار خوبی را نیز ارائه کردهاید، راهکار شما برای بر طرف شدن چنین آسیبهایی چیست؟
باید نگاه مسئولان و سیاستگذاران به نمایش در شهرستانها تغییر کند، باید بین دو کفه پایتخت و شهرستانها یک تعادل و تعاملی برقرار شود که نه به تئاتر تهران ضربهای بخورد و نه بیشتر از گذشته شهرستانها فراموش شوند. اگر وضع به همین منوال پیش رود، تئاتر شهرستان به همین لکولک خود ادامه خواهد داد و هیچ تغییری هم صورت نخواهد گرفت.
آیا جشنواره تئاتر فجر برای کمک به تئاتر شهرستانها توانسته گامی به جلو بردارد؟
تئاتر فجر، محلی برای اجرای نمایش خلاقیتها و تولیدات یک ساله تئاتر کشور است و نه تهران!
اما صرف توجه به این مسئله در مدت کوتاه جشنواره دردی از دردهای هنرمندان جدا از پایتخت دوا نمیکند.
دیدن نمایشهای خوب برای هنرمندان شهرستانی ظرف مدت کوتاه برگزاری جشنواره فرصت بسیار خوب و اتفاق نادری است که برای آنها پیش میآید اما روند دیدن تولیدات مطلوب برای هنرمندان شهرستانی در پایتخت نباید محدود به مدت 10 روزه جشنواره باشد. در طول سال چنین اتفاقی روی نمیدهد، نمیدانم، شاید مرکز هنرهای نمایشی واقعاً بودجه اینگونه حمایتها را ندارد اما حداقل میتوان از مرکز درباره اعزام اساتید برجسته تئاتر، تجهیز کتابخانهها به آخرین کتابهای روز در مورد هنر تئاتر و ساخت سالنهای نمایشی در شهرستانها و ... انتظاراتی داشت که آنها نیز هر از چند گاهی کاری برایشان میشود اما کار ساز نیست.
شما موافق اجرای گروههای تئاتر شهرستانی در پایتخت نیستید؟ فکر میکنید این مسئله میتواند اشتیاق تولید در شهرستانها را بالا ببرد و تئاتر استانها جانی دوباره بگیرد؟
خیر! برای نفی این سؤال هم دلیل دارم! تئاتر در تهران نیازمند تماشاگر است، نیازمند گیشه است و نیازمند این است که به دولتمردان فرهنگیمان نشان دهیم که تئاتر تماشاچی دارد. در حالی که تجربه ثابت کرده که مخاطبان تئاتر در پایتخت به اجرای گروههای شهرستانی اقبالی نشان نمیدهند. پس این روند نه تنها اشتیاقی در هنرمندان شهرستانی پدید نمیآورد که آنها را بیشتر سرخورده میکند. برای اشتیاق آفرینی باید به فکر تولید و اجرای مداوم و مستمر در شهرستانها باشیم که نه امکانات این کار وجود دارد و نه بودجه!
پیشنهادتان به مسئولان فرهنگی چیست؟
پیشنهاد ... (فکر میکند.) از بس گفتهام تکراری شده است اما دوست دارم بر این نکته تأکید کنم که بزرگترین ضعف نمایش ما از زمان قاجار تا امروز که بیش از 100 سال گذشته به نمایشنامههای ضعیف ما باز میگردد. امیدوارم مسئولان با کشف، حمایت و چاپ آثار نمایشنامه نویسان جوان در یک برنامهریزی بلند مدت حداقل سایه این آسیب بزرگ را از سر تئاتر کشور بردارند.
