یک نویسنده دفاع مقدس با بیان اینکه نویسندگان به اندازه بازیکنان لیگ دسته دوم فوتبال ایران درآمد ندارند، گفت: ما دولت را دوست داریم، اما نباید فرهنگ، کاملاً دولتی باشد.
به گزارش خبرگزاری فارس، مجید پورولی کلشتری را میشود یکی از رویشهای داستاننویسی ایران در دهه 80 دانست. وی که فارغالتحصیل کارشناسی ادبیات نمایشی است و پیش از این در جشنواره ادبی «یوسف» و جایزه «گام اول» رتبه اول داستاننویسی را کسب کرده، نامزد دریافت جایزه داستان از سه جشنواره قلم زرین، داستان انقلاب و شهید حبیب غنیپور نیز شده است.
در کارنامه این نویسنده، آثار فراوانی در حوزه داستان کوتاه دیده میشود که «ما از دوکوهه آمدهایم، اینجا غریبیم»، مجموعهای از آنها به شمار میرود. البته او به تازگی به نگارش داستانهایی روی آورده که عقاید و اندیشههای مذهبی در آنها دیده میشود. از جمله این کارها، «فرزندان قابیل» است که داستانی بلند درباره یک دختر شیعه لبنانی است. او توسط مردی وهابی، با این اعتقاد که کشتن چند شیعه سببساز ورودش به بهشت میشود، ربوده شده است. این داستان در زمان حال اتفاق افتاده، اما در جریان رخدادهای آن، تاریخ صدر اسلام و امامت حضرت علی (ع) و سرگذشت حضرت زهرا (س) مرور میشود.
پورولی کلشتری، نه درباره آثارش که درباره نویسندگی در حوزههای انقلاب، دفاع مقدس و ادبیات آیینی با فارس گفتوگو کرده است. نظرات او گاهی به مدیریت فرهنگی نیز اشاراتی دارد که خواندنش خالی از لطف نیست:
* کتاب به دست اهلش نمیرسد
این نویسنده معتقد است که ما در داستان آیینی هیچ گاه به اندازه شعر آیینی موفق نبودهایم. وی ادامه داد: یکی از دلایلش این است که نهادهای فرهنگی ما از رمان و داستان آیینی حمایت نمیکنند. من هماکنون دو رمان آماده چاپ دارم. یکی درباره دفاع مقدس و دیگری درباره اهل بیت (ع). اطمینان دارم که اولی به سرعت مورد حمایت قرار میگیرد و وارد چرخه چاپ میشود، اما ممکن است ناشرانی مانند نشر جمکران از رمان آیینی من حمایت کند که این ناشر، مؤسسه حرفهای چاپ داستان نیست.
پورولی کلشتری گفت: ما در حوزه ادبیات انقلاب هم دچار آسیب هستیم و به هیچ وجه نمیتوانیم کتابهای انقلاب را در میدان انقلاب ـ که مرکز اصلی عرضه کتاب است ـ پیدا کنیم.
وی با اشاره به جمله تاریخی حضرت امام (ره) در خصوص صدور انقلاب به سراسر جهان خاطرنشان کرد: این در حالی است که ما ادبیات انقلاب را به خیابان انقلاب صادر نکردهایم. گواه این ادعای من، کوچکی و حقارت فروشگاههای کتاب انتشارات صریر و بنیاد شهید، دو ناشر فعال در حوزه ادبیات انقلاب و دفاع مقدس است.
این برگزیده دومین جایزه گام اول افزود: من حتی در راسته خیابان انقلاب و در فروشگاه ناشری که کتابم را چاپ کرده است، نمیتوانم این کتاب را پیدا کنم، چون اهالی حوزه نشر کتاب، کتابشناس نیستند.
وی همچنین گفت: از سالها پیش دستهبندیهایی کردهایم که به عدهای میگوییم ناشر آنطرفی و به عدهای میگوییم ناشر اینطرفی. اتفاقاً ناشران آنطرفی، بهتر از ما اقتصاد نشر را میشناسند و کارهای خوبی انجام میدهند.
* عهدنامه ترکمانچای در سال 89!
پورولی کلشتری در ادامه این گفتوگو به موضوع نظارت بر انتشار کتاب در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پرداخت و گفت: چرا کتابهای کسی مثل سروش که به تشکیک و شبههافکنی در دین شهرت دارد، در دولت انقلابی ما تجدید چاپ میشود. وقتی رئیس جمهور ما در سازمان ملل، سخنانش را با دعای زیبای «اللهم عجل لولیک الفرج» شروع میکند، دادن مجوز به کتابهایی از این دست چه معنایی دارد؟
وی افزود: روشنفکران و کسانی مانند سروش از حمایت همفکرانشان برخوردار میشوند، اما بچههای حزباللهی و نویسندگان انقلابی مورد حمایت قرار نمیگیرند و حتی وقتی کتابشان را با مشکلات و مصائب بسیار به چاپ میرسانند، این کتاب به دست اهلش نمیرسد؛ چون چرخه نشر و توزیع ما بسیار ضعیف و غیرحرفهای است.
این نویسنده دفاع مقدس اظهار داشت: یکی از کارهای جدیدم را برای چاپ به انتشارات امیرکبیر بردم. آنها به من گفتند که 300 هزار تومان حقالتألیف به کتاب تو تعلق میگیرد. این یعنی عهدنامه ترکمانچای در سال 89!
وی با بیان اینکه دو سال روی این اثر کار کرده است، گفت: این کتاب، نقد آرا و افکار محسن مخملباف است و حرفی است که مسئولان ارشد نظام آن را به زبان میآورند. با این حال، کار همان سروش ـ که همفکر ضدانقلاب و دشمنان این نظام است ـ در کشور من بهتر پیش میرود. ناشر با اوست، مرغوبترین کاغذ برای انتشار آثار او استفاده میشود و کتابش با بهترین بستهبندی به بازار میرود. دلیل این تناقضات را نمیفهمم.
* ادبیات دولتی شکست میخورد
پورولی کلشتری در ادامه این گفتوشنود، درباره حمایت دولت از ادبیات سخن گفت. وی اظهار داشت: ادبیات هرگاه در دست دولت باشد، شکست میخورد، چون ناشر دولتی میخواهد به مقام بالاتر از خودش پاسخ بدهد.
وی اضافه کرد: اگر ادبیات را آزاد بگذاریم، ناشر به دنبال نویسنده باکیفیت میگردد. نویسندگان هم چون به دنبال حیات ابدی هستند، کارهای خوب و ماندگار تولید میکنند و رقابت میآفرینند.
نویسنده کتاب «ما از دوکوهه آمدهایم، اینجا غریبیم» خاطرنشان کرد: کتاب من در جشنواره کتاب دفاع مقدس رتبه نخست را به دست آورده است؛ در حالی که هیچ کس کار مرا ندیده است و گمان نمیکنم حتی 20 نفر از اهالی حرفهای ادبیات آن را خوانده باشند.
وی با گلایه از توزیع کتاب در جایی که درخواست قبلی برای آن وجود ندارد، گفت: همین کتاب مرا با تیراژ بالا در سفرهای مناطق عملیاتی و در میان کاروانهای راهیان نور توزیع کردهاند. کتاب، نخود و لوبیا نیست که اینطوری ببخشیم و خودمان را فریب بدهیم که داریم آن را به چاپهای بعدی میرسانیم.
این برگزیده جشنواره یوسف ادامه داد: شأن کتاب بسیار بالاتر از آن است که ما آن را مانند پذیرایی بین روز به این و آن بدهیم. کتاب، یک محصول فرهنگی است و باید در جای خودش عرضه شود.
پورولی کلشتری خاطرنشان کرد: کتابهای زیادی از سوی ناشران به چاپ میرسد، اما یک سره به انبار میرود؛ چون ناشر، دغدغه توزیع و رساندن به دست مخاطب را ندارد و مسئول مؤسسه نشر باید به مقام بالاتر از خود بگوید که فلان تعداد کتاب چاپ کرده است.
وی بحث خود را اینگونه ادامه داد: ناشر دولتی، کارمند است و حقوق ثابت دارد. بنابراین برایش مهم نیست که کتاب به فروش برسد یا نرسد، اما ناشر خصوصی میداند که باید کتابش به فروش برود؛ وگرنه حیات فرهنگیاش دچار اشکال میشود. بنابراین علاوه بر اینکه رابطه نویسنده و ناشر، یک ارتباط حرفهای میشود، نویسندگان در تولید و خلق آثار بیشتر وقت میگذارند و دقت میکنند.
برگزیده دومین دوره جایزه گام اول اظهار داشت: این چرخه اگر درست و سالم باشد، ادبیات ما را زنده میکند؛ وگرنه ادبیاتی که از سوی دولتها سفارش داده شود، همین است که اکنون در حوزه انقلاب، دفاع مقدس و ادبیات آیینی مشاهده میکنیم.
وی ادامه داد: ادبیات دولتی، دست نویسنده را میبندد تا از حقایق ننویسد. چرا ما نتوانیم درباره شکستهایمان در دفاع مقدس بنویسیم؟ مگر سپاه پیامبر (ص) با آن عظمت به دلیل بیتدبیری عدهای در جنگ احد تن به شکست نداد؟ مگر ما شهید معتاد نداشتیم؟ در حالی که دیدگاه دولتی این قضیه را نمیپسندد و فکر میکند که گفتن و نوشتن از برخی واقعیتها به اصل موضوع لطمه میزند.
* حمایتهای دولتی اصولی نیست
پورولی کلشتری با بیان اینکه ناشران آزاد، معمولاً اعتقادی به دفاع مقدس ندارند، در پاسخ به این سئوال که اگر دولت هم حمایت خود را از ادبیات انقلاب، دفاع مقدس و آیینی بردارد، دیگر چه کسی از نویسندگان این حوزه حمایت میکند، گفت: اکنون حمایت انجام میشود، اما صحیح، اصولی و منطقی نیست. حمایت از نویسنده نباید در دستگاههای شبه نظامی مانند بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس صورت گیرد.
وی ادامه داد: دولت و نهادهای حامی جریان ادبیات دفاع مقدس باید حمایت خود را با واسطه انجام دهند. مثلاً بنیاد حفظ آثار بیاید با خانه کتاب تعامل کند و نویسندگان با یک نهاد فرهنگی ـ که البته تدابیر مناسبی برای حمایت میاندیشد ـ روبرو باشند.
این نویسنده با بیان اینکه نظام فرهنگی کشور ما، حمایت از مسیرهای مختلف را تجربه کرده و سرانجام هم در تولید و خلق آثار ادبی موفق نبوده است، اظهار داشت: در سالهای پیش، ناشران مورد حمایت قرار گرفتند و کتابهای آنان از سوی وزارت ارشاد، نهاد کتابخانهها، بنیاد حفظ آثار و ... خریداری شد. اکنون هم این اتفاق میافتد، اما نویسنده و جریان تولید ادبی از این حمایت چه نفعی میبرد؟
وی خاطرنشان کرد: یک فیلم دفاع مقدس، حدود 500 تا 700 میلیون تومان هزینه دارد. گاهی حتی فیلمی با این هزینه، سرانجام امکان اکران و نمایش هم نمییابد. این در حالی است که اگر 10 درصد این هزینه را بین چند نویسنده توزیع کنند و از آنها کار خوب بخواهند، آثاری تولید میشود که شایسته ترجمه و صدور به جهان است.
پورولی کلشتری با بیان اینکه یک نویسنده به اندازه فوتبالیست شاغل در لیگ دسته دوم فوتبال ایران دستمزد نمیگیرد، ادامه داد: مشکل ما نگاه دولتی به فرهنگ است و مسئولان دولتی هستند که برای تولید خلاق و ادبیات این سرزمین تصمیم میگیرند. این در حالی است که ما دولت را دوست داریم، اما اگر فرهنگ را صرفاً به دست دولت بسپاریم، آن را زمینگیر و اسیر کردهایم.
* از «دا» بهتر هم داریم
برگزیده جشنواره ادبی یوسف در ادامه این مصاحبه گفت: حمایت و تشویق نویسندگان نباید دچار عوامفریبی باشد. مثلاً در تصمیمی خلقالساعه بگوییم که ما از فلان کتابها حمایت میکنیم، اما در جاهای دیگر، بدهیهای غیرمستقیم بسیاری به نویسندگان داشته باشیم.
وی اضافه کرد: بهترین حمایت از نویسندگان، به ویژه برگزیدگان جشنوارهها و جوایز مختلف ادبی آن است که اگر کسی با جریان فکری ما موافق است، با رقم مشخصی از او بخواهیم که داستان بنویسد. اگر هم موافق آن نیست، طرح بدهد و حمایت شود.
پورولی کلشتری در پاسخ به این سئوال که اگر دولت از نویسندگان بخواهد که مطابق درخواست او بنویسند، آیا باز همین داستان تکرار نمیشود، گفت: نویسنده باید در حوزه تفکر آزاد باشد که مطابق میل دولت بنویسد یا ننویسد. اگر هم ننوشت، بداند که چنانچه منافاتی با سیاستهای فرهنگی نظام نداشته باشد، مورد حمایت قرار میگیرد.
وی افزود: اکنون چنین نیست. ناشران دولتی میگویند که نویسنده باید نگاهش را عوض کند و آنطور بنویسد که من میخواهم. مثلاً خود من اثری دارم که برخی از اعضای خانوادههای شهدا آن را خوانده و پسندیدهاند، اما وقتی در اختیار نشر شاهد (بنیاد شهید) قرار دادم، آن را رد کردند و گفتند که باید اینطور بنویسی که ما میگوییم. چون در آن نوشته بودم که شخصیت اصلی داستان (شهید) در سالهای تحصیل، یک بار از مدرسه فرار کرده است.
این نویسنده دفاع مقدس اظهار داشت: متأسفانه باید گفت که حمایت مستقیم و آشکار دولت، موجب بداقبالی آثار دفاع مقدس و توقیف یک اثر یا رد آن توسط دولتیها بعد از چاپ موجب فروش و اقبال آن میشود. نمونهاش کتاب «من قاتل پسرتان هستم» احمد دهقان ـ که چون چاپ شد و مورد پسند نویسندگان نزدیک به نهادهای دولتی قرار نگرفت، به چاپهای بعدی هم رسید و محبوبیت یافت.
وی در پایان این گفتوگو با اشاره به تبلیغ آثار دفاع مقدس گفت: ما خاطرات بسیار بهتری نسبت به «دا» در دست داریم، اما چون این کتاب به خوبی تبلیغ میشود، توانست به چاپهای بالا و شمارگان فراوان دست پیدا کند.
