عراق در روزهای اخیر شاهد صفبندی مقامات اروپایی برای دیدار با رؤسای این کشور و توسعه روابط فیمابین بوده است. دیدار وستروله وزیر خارجه آلمان و سپس دیدار فراتینی وزیر خارجه ایتالیا از عراق در کنار تأکیدات مقامات سایر کشورهای اروپایی بر توسعه روابط با بغداد گواهی بر گرایشات غرب به همگرایی با عراق است. در باب گرایشات طرفین برای توسعه مناسبات چند نکته قابل توجه است.
الف) هفت سال اشغال عراق نه تنها دستاوردی برای این کشور به همراه نداشته بلکه طیف گستردهای از ویرانی و نابسامانی اقتصادی و اجتماعی را برای این کشور به ارمغان آورده است. شعارها و وعدههای امریکا برای ایجاد رفاه و امنیت برای مردم عراق نه تنها محقق نشده بلکه هر روز بر مشکلات معیشتی و امنیتی مردم عراق افزوده میشود. اکنون که پارلمان عراق آغاز به کار کرده و دولت جدید نیز در حال شکلگیری است دولتمردان عراق با عزمی جدی به دنبال آغاز روند بازسازی کشور با بهرهگیری از منابع خارجی هستند. با توجه به عمق ویرانیها دولتمردان عراق برآنند تا از تمام ظرفیتهای کشورهای منطقهای و فرامنطقهای برای بازسازی کشور و بهبود شرایط اقتصادی برخوردار شوند. ظرفیتهای بالای این کشور در بخش انرژی مشوقی خوب برای سوق دادن کشورهای بزرگ برای سرمایهگذاری در این کشور است. هر چند که همچنان نیروهای امریکایی در عراق حضور دارند و امریکا سعی دارد نقش برادر بزرگتر را ایفا کند اما دولتمردان عراق با رویکرد مستقل و آزاد در عرصه سیاست خارجی با همگرایی منطقهای و اجرای طیف گستردهای از رایزنیهای جهانی برآنند تا ضمن کاهش دخالتهای امریکا از ظرفیت سایر کشورها برای تحقق اهداف خویش برای بازسازی کشور برخوردار شوند. عراق اکنون روابط گستردهای با کشورهایی مانند چین، روسیه، هند، اتحادیه اروپا و. . . برقرار کرده که ضمن بیان استقلال این کشور از اشغالگران و کاهش مداخلات امریکا، میتواند نقشی منطقهای و جهانی برای عراق به ویژه در حوزه انرژی به همراه داشته باشد. برخی ناظران سیاسی تأکید دارند که عراق با این روابط تلاش دارد از ظرفیتهای جهانی برای خروج از بند هفت سازمان ملل برخوردار شود اصلی که میتواند عراق را باردیگر در عرصه جهانی به بازیگری فعال مبدل سازد.
اروپای بحرانزده و بازار عراق
ب) کشورهای اروپایی به ویژه آلمان، فرانسه و ایتالیا نیز نگاهی ویژه به عراق دارند. کشورهای اروپایی اکنون با موجی از بحرانهای اقتصادی مواجه هستند و تلاش دارند تا با کسب بازارهای جهانی از میزان این بحران بکاهند. با توجه به ظرفیتهای عراق در بخش انرژی و نیز نیاز این کشور به کمکهای جهانی برای آغاز روند بازسازی اروپا امید دارد با سرمایهگذاری در این کشور به منافع اقتصادی دست یابند.
اروپا همچنین تلاش دارد در عرصه رقابتی میان کشورها در عراق حضور فعال داشته باشد به ویژه اینکه حضور گسترده چین، روسیه و امریکا در این کشور را مغایر با اهداف خویش میداند. اروپا به دنبال یافتن جایگاهی برای خویش در عراق برای بلند مدت به ویژه در حوزه انرژی است. نکته بسیار مهم آنکه تشکیل پارلمان و رویکرد گروههای سیاسی عراق برای تشکیل دولت جدید در کنار توانایی دستگاههای امنیتی این کشور برای برقراری ثبات و امنیت بدون نیاز به کمک امریکا، موجب بالا رفتن امنیت سرمایهگذاری در عراق شده است. کارکردهای مثبت دولت و دستگاههای امنیتی عراق در کنار آغاز روند تکمیل شدن خروج امریکا از این کشور، موجب گرایش کشورها برای توسعه روابط با عراق شده است. به عبارت دیگر رویکرد کشورهای اروپایی به عراق را میتوان نتیجه تلاشهای دولتمردان عراق برای پایان دادن به حضور اشغالگران و برقراری امنیت به دست عراقیها در کنار دیپلماسی فعال منطقهای و جهانی عراق دانست. هر چند که امریکا با تبلیغات منفی و بحرانسازی امنیتی به دنبال جلوگیری از تحقق این مهم بوده، اما تدابیر دولتمردان عراق این سناریوی امریکا را باطل ساخته است. گرایش کشورهای منطقهای و فرامنطقهای به توسعه روابط با عراق مسلماً تأثیر بسیاری بر خروج اشغالگران از این کشور خواهد داشت.
در نهایت میتوان گفت که بحران اقتصادی و ظرفیتهای عراق، عامل اصلی دیدارهای مقامات اروپایی از این کشور بوده است. هرچند که همچنان دولتمردان عراق اولویت اول خویش را توسعه روابط با کشورهای همسایه قرار دادهاند اما برای حضور فعالتر در معادلات جهانی بر توسعه مناسبات با سایر کشورها نیز تأکید دارند. امری که در نهایت انزوای امریکا در این کشور و لزوم خروج آن از عراق را الزامآور میسازد.
