در گیلان، جشن عروسی به سبک سنتی شور و حال خاصی دارد که اگرچه با گذر زمان این جشن از فروغ افتاده است اما هنوز زوجهای جوان بعضی روستاهای گیلان به همان شیوه سنتی پا به خانه بخت میگذارند.
آنچه پیش رویتان است معرفی مراسم سنتی«عروسبران» یا همان عروسی سنتی گیلانی است از زبان منصور هادیپور، کارشناس سازمان میراث فرهنگی استان گیلان. مراسم آیینی عروسبران، جشن زیبای بومی و سنتی عروسی در گیلان است که هنوز در برخی از روستاهای این استان برگزار میشود.
مرحله اول، حرکت به سوی جایگاه
در این مراسم عروس و داماد با لباس محلی و سوار بر اسب به سمت جایگاه عروس و داماد میروند. پشت سر آنها، ده زن با لباس محلی با سینیهایی روی سر حرکت میکنند. روی هر یک از سینیها خنچه عروس، آیینه و شمعدان، جهاز عروس، میوه، شیرینی و گل، چراغی روشن و نیز درختی به نام بروندار حمل میشود؛ درخت بروندار سه شاخه دارد و روی آن با پرتقال، سیب، پارچههای رنگی، جوراب پشمی، جارو و دستمال تزئین شده است؛ این درخت نماد شگون داشتن و پربار بودن جهیزیه عروس است.
همچنین گوسفندی تزئین شده نیز در کنار همراهان عروس و داماد حرکت میکند؛ به پیشانی این گوسفند آیینه و دور گردنش نیز دستمالی را میبندند و روی شاخهایش پرتقال میزنند.
به این ترتیب جهیزیه عروس به همراه ساز و سرنای محلی حرکت میکند و در پی آنها چهار تفنگدار که اغلب از برادران عروس هستند به حمایت از عروس تیر درمیکنند. رها کردن تیر نماد رشادت، شیرزنی و پشتوانه عروس است.
مرحله دوم، چرخیدن به دور تشت آب
عروس و داماد وارد جایگاه میشوند؛ در جایگاه، تشت آبی در نظر گرفته شده است. عروس و داماد با وارد شدن به جایگاه دور این تشت آب میچرخند و مادر داماد به نشانه تصدق، رفع بلا و توشه زندگی، پول خرد را از بالای سر عروس و داماد به درون تشت آب میریزد؛ بچههای کوچک پول خرد یا همان توشه زندگی را جمع میکنند و به عروس و داماد میدهند.
مرحله سوم، کاشت نهال
درخت در گیلان، نماد زندگی و سبزی است و کاشت درخت، آیین بعدی در مراسم عروسی گیلانی را تشکیل میدهد؛ عروس از پیش با خود نهال پرتقال، نارنج، به یا آلوچه را از خانه پدرش به همراه آورده است و در این آیین به همراه داماد نهال را در باغچه خانه آیندهاش میکارد. اما هنگامی که این دو در حال کاشت نهال هستند، اقوام عروس و داماد گیاهی به نام گرزنه (گیاهی خاردار) را در دست میگیرند و با آن متقابلاً بر دست داماد و عروس میزنند تا مانع چال کردن نهال شوند. در واقع اقوام با این حرکت نمادین شرایط سختی را به زوج جوان تحمیل میکنند اما عروس و داماد این شرایط سخت را به جان میخرند و درخت زندگی خود را میکارند. آن دو با استقامت به صورت نمادین نشان میدهند که در سختترین شرایط به زندگی خانوادگی خود پایبند هستند.
مرحله چهارم، میخکوبی
مراسم میخکوبی مرحلهی بعدی در عروسی در سنت گیلانی است.
پس از پشت سر گذاشتن مرحله سخت کاشت نهال وقت آن است که عروس میخ زندگی خود را بر پاشنه در خانه آیندهاش بکوبد. پس عروس سنگی را برمیدارد و پیش از ورود به خانه داماد میخی فولادین را تا ته در چهارچوب در میکارد و به صورت نمادین اعلام میکند که من میخ زندگی خودم را در این چهارچوب کاشتم، تحت هیچ شرایطی این میخ درنمیآید و من از این خانه کنده نمیشوم.
مرحله پنجم، ریختن آب در چهارچوب در
پس از میخکوبی در مرحله دیگر از مراسم سنتی عروسبران، عروس پارچ آبی را در دست میگیرد و قبل از اینکه وارد شود آب را در چهارچوب در میریزد. او با انجام این کار میخواهد بگوید که مهریه و حامی من آب است که مهریه حضرت فاطمه (س) بوده است. از سویی آب در فرهنگ و اسطوره ایران باستان به مظهر پاکی و شفافی معروف بوده است و عروس با ریختن آب در چهارچوب اعلام میکند که مانند آب پاک است، پاک زندگی میکند و پاک از دنیا میرود.
مرحله آخر، چادر گره زدن
چادر گره زدن دور کمر عروس مراسم پایانی عروسی گیلانی است. در این مراسم مادر عروس یا داماد چادر سفیدی را دور کمر عروس گره میزند؛ هر گره آرزوی هدیه فرزندی تنومند و برومند و سالم از سوی خداوند است .
