احمد پرهیزی- یکشنبهای که گذشت نهمین جشنواره «کتاب و رسانه برتر» برگزار شد و یکی از معدود جایزههای حوزه خبر و رسانه کشورمان برندگان خود را شناخت. نکات مثبت چنین جایزههایی بینیاز از گفتن است، اما در کنار آن و با نگاهی سرسری به فهرست یک نکته (شاید هم دو نکته!) ناراحتکننده به چشم میخورد که از قضا گویای یکی از مشکلات اساسی حوزه روزنامهنگاری مکتوب است: در بخش گزارش به قول داوران «اثری به حد نصاب امتیاز رتبه اول دست نیافت.»
این جمله کوتاه یعنی از میان متنهایی که به قصد دریافت جایزه ارسال شده است، هیچ گزارش درست و درمانی در حوزه کتاب پیدا نمیشده است. احتمالاً خبرنگارانی که آن «گزارش»ها را فرستادهاند حدس میزدهاند که مطلبشان در حدی بوده است که جایزه بگیرد و بهحتم نهایت تلاش خود را هم کردهاند تا نوشتهشان خوب از آب دربیاید و تازه نویسندگان این «گزارش»ها همه در حوزه کتاب کار میکنند و علیالقاعده باید اهل مطالعه و نوشتن باشند، این مطلب آن نکته منفی را پررنگتر هم میکند: کسانی که قرار است مخاطبان خود را علاقهمند به مطالعه کنند، خود از نوشتن یک گزارش مطبوعاتی عاجزند.
فکرش را بکنید: حسب اطلاع بیش از 50 گزارش به دست داوران رسیده است و هیچکدام «حد نصاب» لازم را کسب نکردهاند! ناراحتکنندهتر از همه آنکه چنین اتفاقی در بخش «گزارش» افتاده است، یعنی جایی که - به قول استادان رسانه - فرق روزنامهنگار را از غیر آن مشخص میکند. خبرنگار شاید بتواند برای یادداشت نوشتن، گفتوگو یا معرفی گلیم خود را از آب بیرون بکشد: بالاخره در انفجار کنونی وبلاگها همه مختصر قلمی دارند تا یادداشت بنویسند، میتوانند پرسشها را از دبیر سرویس خود بگیرند و با صرف کمی وقت چند سؤال طرح کنند و حاصل کار را به اسم گفتوگو جا بزنند، برای معرفی هم شاید بتوانند بخشی از کتاب را کپی کنند و با افزودن چند جمله مطلبی بنویسند اما نوشتن گزارش کار هر کسی نیست. نیاز به صرف وقت و آگاهی دقیق از حوزه کاری دارد، ضمن آنکه نویسنده آن باید قلمی کنترلشده داشته باشد تا کارش شبیه نوشتههای وبلاگی نشود. علاوه بر آن یک گزارش درست، ساختاری مشخص دارد که بدون مطالعه شیوهنامههای گزارشنویسی بسیار بعید است که کسی بتواند فیالبداهه آن را بنویسد.
باری، گزارشنویسی چیزی بسیار بیشتر از کنار هم چسباندن چند مصاحبه کوتاه تلفنی به علاوه مقادیری «وی افزود» و «وی ادامه داد» است، شروع و گسترش آن احتیاج به توانایی خاصی دارد که تنها از عهده خبرنگاران خبره برمیآید و خلاقیت و نگاه نویی لازم دارد بسیار بیشتر از یافتن فیالمثل «وی تصریح کرد» و نظایر آن. این نکته را همین فهرست مختصر برندگان امسال جشنواره کتاب و رسانه بهروشنی افشا کرد.
