محمدرضا هداوند
تخفیف در مجازاتها و دادن مرخصی و سوءاستفاده از رأفت اسلامی باعث شده تا افرادی که مرتکب جرائمی مثل کیفقاپی یا زورگیری میشوند با گرفتن رضایت از شاکی به راحتی بتوانند از مجازات سنگین و طولانیمدت رهایی پیدا کنند و این موضوع باعث میشود تا دور باطل مرتکب جرم شدن و تخفیف در مجازات تکرار شود، به طوری که زندان برای برخی مجرمان نوعی تفریح تلقی شود، این مسئله میطلبد تا مسئولان قضایی و کارشناسان با دید جدید به این موضوع نگاه کنند. چهارمین بخش از این گفتار در گفتوگو با قاضی محمدحسین شاملواحمدی مستشار دادگاه تجددیدنظر در پی میآید.
چرا جرائمی مانند کیفقاپی و زورگیری در جامعه رو به افزایش است؟
گذشته از عوامل اقتصادی مثل فقر و بیکاری ناهنجاریهای اجتماعی و اعتیاد به مواد مخدر صنعتی و روانگردان نقش مهمی در ارتکاب چنین جرائمی دارد چرا که معمولاً افراد معتاد چون بیشتر در خانوادههای فقیر هستند، توان مالی خرید مواد ندارند، به همین خاطر مجبور به زورگیری و کیفقاپی میشوند.
چرا اکثر سارقان و زورگیران دارای سوابق متعددی هستند؟
در قانون مجازات اسلامی مبحثی داریم به نام تعدد و تکرار جرم در تشدید مجازات که اخذ تعیین کیفری از متهمانه باید با توجه به سن و نوع جرم، جنس فرد و سوابق باشد قضات سوابق افراد را به دست میآورند و به تناسب آن مجازات تعیین میکنند.
اما در فرآیند دادرسی اتفاقاتی میافتد که بعضی از مجرمان با تخفیف مجازات روبهرو میشوند و در برخی موارد با تهدید شکات موفق به گرفتن رضایت از آنها میشوند و بعد هم تقاضای تخفیف مجازات میکنند که در برخی موارد با آنها موافقت نمیشود. استفاده از عفوهای بیرویه در مجازات و سردرگمی سیاست قضایی باعث شده تا قوه قضائیه بین سیاست سرکوبی و درمانی یا هر دوی آنها سردرگم باشد.
البته این موضوع نیازمند است تا جرمشناسان این موضوع را مورد بررسی قرار دهند و نظر قطعی خود را اعلام کنند تا یک سیاست جنایی قطعی تعیین گردد و بعد هم خود قانونگذار باید یکسری از جرائم را مستثنی از عفو و تخفیف بداند، یعنی از دادن عفو و آزادی مشروط و مرخصی به چنین مجرمانی خودداری کنند تا مجرمان بدانند در صورت ارتکاب جرائم مشخص حتماً باید تمام مجازات تعیین شده را تحمل کنند.
چرا برخی از مجرمان پس از تحمل دوران زندان به جای اینکه متنبه شوند، دوباره مرتکب همان جرم یا جرائم سنگینتر از آن میشوند؟
ما باید موضوع طبقهبندی زندانیها را جدی بدانیم اما متأسفانه به لحاظ عدم امکانات و بودجه لازم این موضوع مورد توجه قرار نمیگیرد. باید هر طبقه از زندان مختص افرادی باشد که مرتکب یکسری جرائم شدهاند مثلاً نباید کسی که هنوز تحت قرار است و جرمش ثابت نشده است در کنار خلافکاران سابقهدار و جانیان قرار بگیرد چرا که امکان اینکه فرد پس از آزادی به همراه سایر مجرمان که در زندان با هم بودند تشکیل باندهای بزرگ بدهند، دور از انتظار نیست.
پلیس طرحی را در خصوص برخورد با زورگیران و کیفقاپان دارد که قرار است بهزودی اجرا شود به نظر شما برای موفقیتآمیز بودن این طرح چه تدابیری باید اندیشید؟
پلیس نمیتواند به تنهایی یک چنین طرحی را اجرا کند، چرا که باید موضوع در قوه قضائیه مطرح شده و پس از کارشناسی شدن و تهیه بودجه این طرح با کمک قضات و سازمان زندانها اجرا شود.
به نظر من برای برخورد با مجرمان نیاز به اجرای طرح نیست بلکه دستگاه قضایی و ضابطان قضایی وظیفه دارند با جرائم مشهود برخورد کنند.
